Niedokrwistość nerkopochodna

Czym jest niedokrwistość?

Niedokrwistość występuje wtedy, gdy w organizmie jest za mało czerwonych krwinek lub gdy nie zawierają one wystarczającej ilości hemoglobiny – białka zawierającego żelazo, które przenosi tlen z płuc do wszystkich miejsc w ciele, gdzie jest on potrzebny.1

Czerwone krwinki (erytrocyty) są podstawowym elementem krwi odpowiedzialnym za transport tlenu. Do produkcji zdrowych czerwonych krwinek potrzebne są witaminy B12 i kwas foliowy. Niedokrwistość może być spowodowana utratą krwi, niszczeniem krwinek lub zaburzeniami w ich produkcji, które mogą wynikać z nieprawidłowego funkcjonowania szpiku kostnego lub niedoborów żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego.1

Niedokrwistość jest dość powszechnym schorzeniem. W przypadku osób z przewlekłą chorobą nerek pojawia się jako częste powikłanie i wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zgonu oraz pogorszeniem jakości życia.1

Dlaczego niedokrwistość występuje u osób z chorobą nerek?

U osób z chorobą nerek niedokrwistość rozwija się z konkretnych przyczyn związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem nerek. Najważniejszym mechanizmem jest zmniejszona produkcja erytropoetyny – hormonu wytwarzanego przez zdrowe nerki, który sygnalizuje szpikowi kostnemu, aby produkował czerwone krwinki.1

Gdy nerki są uszkodzone i nie wytwarzają wystarczającej ilości erytropoetyny, szpik kostny nie otrzymuje odpowiednich sygnałów do produkcji czerwonych krwinek. Prowadzi to do ich niedoboru w organizmie. Brak erytropoetyny prowadzi również do utraty produkcji erytroferonu, co powoduje utratę hamowania hepcydyny i zwiększone gromadzenie żelaza w organizmie, podobnie jak w niedokrwistości chorób przewlekłych.1

Niedokrwistość pojawia się zwykle, gdy klirens kreatyniny (wskaźnik oceniający funkcję nerek) spadnie poniżej 45 ml/minutę. Warto wiedzieć, że niedobór erytropoetyny i nasilenie niedokrwistości nie zawsze są ściśle powiązane ze stopniem niewydolności nerek. Uszkodzenia kłębuszków nerkowych, na przykład z powodu amyloidozy czy nefropatii cukrzycowej, zazwyczaj powodują najcięższą niedokrwistość w stosunku do stopnia zaburzenia funkcji wydalniczej nerek.1

Przyczyny niedokrwistości nerkopochodnej

Niedokrwistość u osób z przewlekłą chorobą nerek ma charakter wieloczynnikowy, co oznacza, że wynika z kilku nakładających się na siebie przyczyn.1

Najczęstszym mechanizmem jest zmniejszona produkcja czerwonych krwinek z powodu niedoboru erytropoetyny. Jednak inne czynniki również odgrywają istotną rolę:

• Utrata krwi spowodowana zaburzeniami funkcji płytek krwi, dializa oraz obecność angiodysplazji (nieprawidłowych naczyń krwionośnych)
• Oporność szpiku kostnego na działanie erytropoetyny
• Wtórna nadczynność przytarczyc
• Mocznica (nagromadzenie toksyn we krwi z powodu niewydolności nerek), która prowadzi do skrócenia czasu przeżycia czerwonych krwinek1

W niektórych przypadkach na obraz kliniczny może wpływać również mikroangiopatyczna niedokrwistość hemolityczna. Można ją rozpoznać po fragmentacji czerwonych krwinek widocznej w rozmazie krwi obwodowej, szczególnie gdy występuje także małopłytkowość. W takim przypadku liczba retikulocytów (młodych czerwonych krwinek) jest zazwyczaj podwyższona i wymaga dodatkowych badań oraz leczenia.1

Objawy niedokrwistości

Niedokrwistość może powodować różnorodne objawy, które wpływają na codzienne funkcjonowanie. Osoby z niedokrwistością mogą odczuwać:

• Zmęczenie i osłabienie
• Zawroty głowy
• Duszność, szczególnie podczas wysiłku fizycznego
• Bladość skóry
• Trudności z koncentracją
• Uczucie zimna
• Przyspieszony puls1

Objawy te wynikają z tego, że organizm nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania wszystkich narządów i tkanek. U osób z chorobą nerek nasilenie objawów może być związane zarówno z samą niedokrwistością, jak i z innymi powikłaniami niewydolności nerek.

Rozpoznanie niedokrwistości nerkopochodnej

Rozpoznanie niedokrwistości nerkopochodnej opiera się na wykazaniu niewydolności nerek, obecności niedokrwistości normocytowej (z prawidłową wielkością krwinek) oraz małej liczby retikulocytów we krwi obwodowej.1

Lekarz zleci serię badań krwi, które obejmują:

• Pełną morfologię krwi z rozmazem – aby ocenić liczbę i wygląd czerwonych krwinek
• Liczbę retikulocytów – aby sprawdzić, czy szpik kostny produkuje nowe krwinki
• Badanie rozmazu krwi obwodowej – aby wykluczyć inne przyczyny niedokrwistości
• Badania wykluczające inne przyczyny niedokrwistości, w tym poziom witaminy B12, kwasu foliowego, haptoglobiny oraz badania tarczycy1

Ważne są także badania oceniające gospodarkę żelazem w organizmie, takie jak: poziom żelaza we krwi, ferrytyna, całkowita zdolność wiązania żelaza oraz saturacja transferryny. Te wskaźniki pomagają określić, czy oprócz niedoboru erytropoetyny występuje także niedobór żelaza.1

W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie biopsji szpiku kostnego, która może wykazać niedokrwotworczość erytroidalną (zmniejszoną produkcję czerwonych krwinek).1

Leczenie niedokrwistości nerkopochodnej

Leczenie niedokrwistości nerkopochodnej skupia się na poprawie funkcji nerek, gdy jest to możliwe, oraz na zwiększeniu produkcji czerwonych krwinek. Obecnie podstawą terapii są czynniki stymulujące erytropoezę (ESA) oraz suplementacja żelaza.1

Jeśli funkcja nerek powraca do normy, niedokrwistość stopniowo ustępuje sama. Rekombinowana erytropoetyna znacząco poprawia stan niedokrwistości i zmniejsza potrzebę przetoczeń krwi. Dzięki tym lekom pacjenci mogą odczuć poprawę samopoczucia i zwiększenie energii.1

Suplementacja żelaza jest często niezbędna, ponieważ wiele osób z chorobą nerek ma niedobór tego pierwiastka. Może być podawane doustnie (w tabletkach) lub dożylnie, w zależności od nasilenia niedoboru i tolerancji pacjenta.1

Leki obniżające ciśnienie krwi, szczególnie inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), są często stosowane u osób z chorobą nerek. Pomagają one chronić nerki i kontrolować ciśnienie krwi. Jeśli ACE są źle tolerowane, można zastosować leki z grupy blokerów receptora angiotensyny II (ARB).1

U osób z cukrzycą typu 2 lub wysokim stosunkiem albuminy do kreatyniny w moczu może być zalecony lek z grupy inhibitorów SGLT2, taki jak dapagliflozyna. Pomaga on obniżyć poziom cukru we krwi i może zmniejszyć uszkodzenie nerek.1

Zmiana stylu życia i diety

Oprócz leczenia farmakologicznego istotne znaczenie mają zmiany w stylu życia, które mogą pomóc w radzeniu sobie z niedokrwistością i spowolnić postęp choroby nerek.

Zalecenia obejmują:

• Rzucenie palenia, jeśli pacjent pali
• Spożywanie zdrowej, zbilansowanej diety
• Ograniczenie spożycia soli do mniej niż 6 gramów dziennie (około jedna łyżeczka)
• Regularne wykonywanie ćwiczeń fizycznych – zaleca się co najmniej 150 minut tygodniowo
• Kontrolowanie spożycia alkoholu zgodnie z zaleceniami (nie więcej niż 14 jednostek tygodniowo)
• Utratę wagi, jeśli pacjent ma nadwagę lub otyłość
• Unikanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) dostępnych bez recepty, takich jak ibuprofen, chyba że zaleci to lekarz – te leki mogą uszkadzać nerki u osób z chorobą nerek1

Jeśli chodzi o dietę, osoby z niedokrwistością wywołaną niedoborem witamin lub żelaza mogą skorzystać z bardziej pożywnej diety. Zdrowa dieta powinna zawierać:

• Produkty pełnoziarniste – owies, makaron wzbogacony, płatki śniadaniowe wzmocnione
• Białko zwierzęce – kurczak, wołowina, wieprzowina i ryby
• Orzechy – migdały, pistacje i sezam
• Rośliny strączkowe – soja, soczewica i ciecierzyca
• Owoce i warzywa bogate w żelazo1

Warto pamiętać, że osoby z chorobą nerek mogą potrzebować specjalnej diety nerkowej, która ogranicza niektóre składniki odżywcze. Dlatego zawsze należy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem przed wprowadzeniem znaczących zmian w diecie.