Ból korzeniowy

Czym jest ból korzeniowy?

Ból korzeniowy, określany również w języku medycznym jako radykulopatia lub radiculitis, to stan, który występuje, gdy nerw w kręgosłupie zostaje uciskany lub podrażniony1. Mówiąc dokładniej, problem pojawia się wtedy, gdy jeden z korzeni nerwowych, czyli miejsce, w którym nerwy łączą się z rdzeniem kręgowym, zostaje uciskany lub podrażniony1.

Charakterystyczną cechą bólu korzeniowego jest to, że nie ogranicza się on tylko do miejsca ucisku w kręgosłupie. Ból ten "promieniuje" wzdłuż przebiegu nerwu, podążając jego rozkładem czuciowym w ciele2. Oznacza to, że osoba z bólem korzeniowym może odczuwać dolegliwości nie tylko w okolicy kręgosłupa, ale także w miejscach oddalonych, takich jak ręce, nogi czy stopy.

Rodzaje bólu korzeniowego

W zależności od tego, w którym odcinku kręgosłupa dochodzi do ucisku nerwu, lekarze wyróżniają trzy główne typy bólu korzeniowego1:

• Radykulopatia szyjna – występuje w odcinku szyjnym kręgosłupa (w okolicy karku). Dolegliwości mogą promieniować do ramion i rąk1.
• Radykulopatia piersiowa – dotyczy górnej i środkowej części pleców. Jest to najrzadziej występujący typ1.
• Radykulopatia lędźwiowa – występuje w dolnej części pleców. Jest to bardzo częsta dolegliwość3. Jedną z najczęstszych form bólu korzeniowego w tym odcinku jest rwa kulszowa, w której ból promieniuje wzdłuż nerwu kulszowego od dolnej części kręgosłupa przez pośladki, tylną część uda, łydkę aż do stopy2.

Objawy i przyczyny

Ból korzeniowy powoduje charakterystyczne objawy w obszarze wokół uciśniętego nerwu. Najczęściej pacjenci zgłaszają ból, drętwienie lub uczucie mrowienia1. W ostrej postaci radykulopatii lędźwiowo-krzyżowej może również dojść do utraty czucia oraz osłabienia funkcji ruchowych, w zależności od nasilenia objawów3.

Przyczyny bólu korzeniowego są różnorodne. Stan ten może być spowodowany zarówno nagłym urazem, jak i długotrwałym obciążeniem struktur kręgosłupa4. Do najczęstszych przyczyn należą5:

• Przepuklina dysku międzykręgowego – stan, w którym miękka część dysku między kręgami wydostaje się przez pęknięcie w zewnętrznej obudowie kostnej i uciska na nerw6
• Zwężenie kanału kręgowego – zwężenie przestrzeni w obrębie kręgosłupa5
• Osteofity – kostne wyrośla powstające wskutek zmian zwyrodnieniowych2
• Zapalenie tkanek otaczających nerw

Nagły uraz może powstać w wyniku upadku, nieodpowiedniego podnoszenia ciężkich przedmiotów lub wypadku samochodowego4. Z kolei powolny rozwój bólu korzeniowego może być następstwem wielomiesięcznego lub wieloletniego siedzenia czy stania w złej postawie, na przykład zgarbionego4.

Do czynników ryzyka rozwoju bólu korzeniowego należą między innymi wielokrotne podnoszenie ciężarów, uprawianie sportów obciążających kręgosłup, otyłość, palenie tytoniu, siedzący tryb życia oraz zła postura ciała4.

Rozpoznanie

Pierwszym krokiem w leczeniu bólu korzeniowego jest uzyskanie dokładnej diagnozy. Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne, oceni objawy i może zlecić badania obrazowe, takie jak zdjęcia rentgenowskie, rezonans magnetyczny (MRI) lub tomografia komputerowa (TK), aby dokładnie zlokalizować miejsce i przyczynę ucisku nerwu7.

Ważne jest, aby skontaktować się z lekarzem, gdy tylko pojawią się nowe objawy, szczególnie jeśli utrzymują się przez więcej niż kilka dni1. Trudno bowiem samodzielnie określić, co jest przyczyną bólu.

Leczenie i postępowanie

Dobra wiadomość jest taka, że większość przypadków bólu korzeniowego ulega poprawie samoistnie w czasie, często bez jakiegokolwiek leczenia13. Rokowanie dla osób z radykulopatią szyjną jest na ogół korzystne, a większość pacjentów odczuwa poprawę dzięki leczeniu zachowawczemu8.

W przypadku bólu korzeniowego dostępne są różne metody leczenia:

Leczenie zachowawcze w ostrej fazie bólu:

• Krótkotrwała immobilizacja – noszenie kołnierza ortopedycznego przez okres około tygodnia może przynieść ulgę w bólu promieniującym8
• Trakcja (wyciąg) – domowe urządzenia do wyciągu szyjnego mogą zapewnić tymczasową ulgę w bólu promieniującym8
• Leki przeciwbólowe dostępne bez recepty, takie jak ibuprofen lub paracetamol7
• W przypadku silnego bólu – silniejsze leki na receptę lub leki rozluźniające mięśnie7
• Opioidy mogą pomóc w łagodzeniu bólu neuropatycznego trwającego do ośmiu tygodni8

Fizjoterapia:

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu bólu korzeniowego7. Fizjoterapeuta może opracować indywidualny program ćwiczeń, który koncentruje się na wzmocnieniu mięśni podtrzymujących kręgosłup, poprawie elastyczności i zmniejszeniu ucisku na dotknięty nerw7. U pacjentów z radykulopatią szyjną ćwiczenia i manipulacje powinny koncentrować się na rozciąganiu i wzmacnianiu mięśni po ustąpieniu ostrego bólu8.

Leczenie bólu przewlekłego:

W przypadku przewlekłego bólu neuropatycznego mogą być pomocne leki przeciwdepresyjne (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne oraz wenlafaksyna) oraz tramadol8.

Blokady nerwów:

Selektywne blokady korzeni nerwowych mogą łagodzić ból korzeniowy, choć istnieje ryzyko rzadkich, poważnych powikłań8.

Zazwyczaj poprawa postawy ciała, leki dostępne bez recepty lub domowe ćwiczenia fizjoterapeutyczne to jedyne metody leczenia potrzebne do złagodzenia objawów bólu korzeniowego1.

Rokowanie

Ogólne rokowanie dla osób z bólem korzeniowym jest korzystne1. Większość pacjentów odczuwa poprawę z czasem dzięki skoncentrowanemu, niechirurgicznemu leczeniu1. Radykulopatia jest problemem przejściowym, który goi się samoistnie i często ustępuje bez leczenia1.

Najczęściej dotyka osoby w wieku od 30 do 50 lat4. Roczna zachorowalność na radykulopatię wynosi około 83 przypadków na 100 000 osób, przy czym mężczyźni są dotknięci nieco częściej niż kobiety8.

radykulopatia, radiculitis, rwa korzeniowa