Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa

Czym jest choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa?

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, znana również jako zwyrodnienie stawów kręgosłupa, to stan, w którym chrząstka chroniąca końce kości stopniowo ulega zużyciu. Chrząstka to tkanka, która działa jak poduszka amortyzująca w stawach. Gdy się zużywa, kości zaczynają ocierać się o siebie, co powoduje ból i obrzęk1.

W kręgosłupie zwyrodnienie dotyczy stawów międzykręgowych – są to małe stawy znajdujące się między kręgami i za nimi. Kiedy chrząstka w tych stawach zostaje zniszczona, kości zaczynają się bezpośrednio stykać podczas ruchów, co jest bolesne2.

Choroba może także prowadzić do powstawania wyrośli kostnych, zwanych osteofilami. Te kostne narosty mogą uciskać nerwy wychodzące z kręgosłupa, powodując dodatkowy ból oraz osłabienie lub drętwienie w rękach lub nogach1.

Jak często występuje?

Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa jest bardzo powszechna, szczególnie u osób starszych. Szacuje się, że około 95% mężczyzn i 70% kobiet powyżej 60. roku życia ma pewien stopień zmian zwyrodnieniowych w kręgosłupie3.

Szacuje się również, że około 80% Amerykanów doświadcza w swoim życiu epizodu bólu dolnej części pleców. Ból dolnego odcinka kręgosłupa należy do najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza w Stanach Zjednoczonych – w 2006 roku było to ponad 45 milionów wizyt4.

Budowa kręgosłupa

Kręgosłup składa się z 33 kości zwanych kręgami. Pojedyncza kość to kręg, a wiele kości to kręgi. Kręgosłup jest podzielony na trzy główne odcinki3:

• Kręgosłup szyjny: Pierwsze siedem kręgów w szyi
• Kręgosłup piersiowy: Środkowa część kręgosłupa. Zaczyna się u podstawy szyi i kończy na dole żeber
• Kręgosłup lędźwiowy: Dolna część kręgosłupa w okolicy dolnych pleców

Zwyrodnienie może dotknąć każdą część kręgosłupa, ale najczęściej występuje w odcinku szyjnym (szyja) i lędźwiowym (dolna część pleców)3.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dokładna przyczyna choroby zwyrodnieniowej stawów nie jest do końca znana. Istnieje jednak szereg czynników, które zwiększają ryzyko jej rozwoju2:

Wiek jest najważniejszym czynnikiem ryzyka. Im jesteś starszy, tym większe prawdopodobieństwo rozwoju zmian zwyrodnieniowych. Wiele osób dorosłych zaczyna odczuwać objawy choroby już około 40. roku życia5.

Masa ciała również odgrywa istotną rolę. Osoby z nadwagą lub otyłością częściej chorują na zwyrodnienie stawów. Nadmiar masy ciała wywiera dodatkowy nacisk na stawy, co nasila objawy2.

U młodszych osób choroba może rozwinąć się z kilku różnych przyczyn1:

• Uraz lub uszkodzenie stawu
• Wada genetyczna dotycząca chrząstki

U osób poniżej 45. roku życia choroba zwyrodnieniowa częściej występuje u mężczyzn. Po 45. roku życia jest częstsza u kobiet1.

Choroba występuje również częściej u osób, które wykonują prace lub uprawiają sporty powodujące powtarzające się obciążenie określonych stawów1.

Objawy choroby

Główne objawy choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa to5:

• Ból
• Sztywność
• Utrata elastyczności
• Obrzęk

Choroba może powodować sztywność lub ból w szyi lub plecach. Jeśli jest wystarczająco poważna, aby wpływać na nerwy rdzeniowe, może również powodować osłabienie lub drętwienie w nogach lub rękach1.

Dodatkowe objawy mogą obejmować uczucie mielenia podczas ruszania pleców oraz bóle głowy, jeśli dotknięta jest szyja5.

Nie każdy będzie miał wszystkie te objawy. Ból i sztywność mogą być gorsze rano lub po okresach braku aktywności. Ból może również nasilać się po nadmiernym wysiłku lub powtarzających się ruchach5.

Rozpoznanie

Lekarz przeprowadzi badanie fizykalne i zapyta o objawy oraz historię choroby. Aby potwierdzić rozpoznanie i ocenić stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowych, mogą być potrzebne badania obrazowe5.

Badania obrazowe w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa obejmują5:

• Zdjęcia rentgenowskie (RTG) – pokazują strukturę kości i mogą ujawnić zwężenie przestrzeni stawowej oraz wyrostki kostne
• Rezonans magnetyczny (MRI) – zapewnia szczegółowe obrazy tkanek miękkich, w tym chrząstki, dysków i nerwów
• Tomografia komputerowa (CT) – dostarcza przekrojowych obrazów kręgosłupa

Leczenie

Większość przypadków bólu związanego ze zwyrodnieniem kręgosłupa ma ograniczony czas trwania i wymaga jedynie leczenia zachowawczego. Leczenie przewlekłego bólu pleców wiąże się jednak ze znacznymi kosztami. W 2016 roku pacjenci w Stanach Zjednoczonych wydali około 380 miliardów dolarów na leczenie bólu dolnej części pleców i szyi4.

Leczenie ma na celu łagodzenie objawów i zapobieganie dalszemu uszkodzeniu kręgosłupa. Podejście do leczenia jest zwykle wielokierunkowe6.

Leki stosowane w leczeniu obejmują7:

• Leki przeciwbólowe dostępne bez recepty lub na receptę
• Leki przeciwzapalne
• Leki rozluźniające mięśnie

Fizjoterapia odgrywa kluczową rolę w leczeniu. Fizjoterapeuta może nauczyć ćwiczeń, które wzmacniają mięśnie podtrzymujące kręgosłup i poprawiają elastyczność. Regularna aktywność fizyczna może pomóc w utrzymaniu funkcji stawów, siły mięśni i ogólnego zdrowia. Może również zmniejszyć ból i poprawić nastrój8.

Iniekcje do stawów lub przestrzeni nadoponowej mogą przynieść ulgę w bólu u niektórych pacjentów6.

Terapia ciepłem i zimnem może pomóc w łagodzeniu bólu. Ciepło może być suche lub wilgotne i może pochodzić z lamp grzewczych, poduszek grzewczych lub jednorazowych okładów rozgrzewających. Zimno można stosować za pomocą okładów lodowych7.

Ważne jest, aby przyjmować leki zgodnie z zaleceniami, nawet jeśli poczujesz się lepiej. Jeśli masz jakiekolwiek pytania lub obawy dotyczące przyjmowanych leków lub jakichkolwiek skutków ubocznych, porozmawiaj ze swoim zespołem medycznym9.

Zmiany w stylu życia

Zmiany w stylu życia mogą znacząco pomóc w radzeniu sobie z chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa i poprawić jakość życia5.

Utrzymanie zdrowej wagi jest kluczowe. Nadwaga wywiera dodatkowy nacisk na stawy i może nasilać objawy. Utratę wagi można osiągnąć, stosując zbilansowaną dietę bogatą w owoce, warzywa, pełne ziarna, chude białko i zdrowe tłuszcze. Ogranicz spożycie przetworzonej żywności, dodatkowo słodzonych produktów, soli i alkoholu8.

Regularna aktywność fizyczna jest niezwykle ważna. Zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanej intensywności ćwiczeń aerobowych tygodniowo, takich jak spacery, jazda na rowerze lub pływanie. Możesz również wykonywać ćwiczenia o niskim obciążeniu, które koncentrują się na dotkniętych stawach, takie jak stretching, joga lub tai chi. Unikaj aktywności, które nadmiernie obciążają stawy, takich jak bieganie, skakanie lub podnoszenie ciężkich ciężarów8.

Używanie urządzeń wspomagających może ułatwić codzienne czynności. Na przykład możesz używać laski, balkonika lub wózka inwalidzkiego, aby ułatwić poruszanie się. Możesz również używać ortez, szyn lub wkładek ortopedycznych do podtrzymania dotkniętych stawów. Warto również zmodyfikować dom i miejsce pracy, aby były bardziej dostępne i wygodne8.

Zdrowe odżywianie jest ważne dla ogólnego zdrowia i może pomóc w kontrolowaniu masy ciała, co jest korzystne dla choroby zwyrodnieniowej9.

Zarządzanie zdrowiem psychicznym jest równie ważne jak zdrowie fizyczne. Przewlekły ból może wpływać na nastrój i sen. Ważne jest, aby zwracać uwagę na swoje samopoczucie emocjonalne9.

Rozmowa z innymi może być pomocna. Wiele osób znajduje wsparcie w rozmowach z innymi ludźmi, którzy znajdują się w podobnej sytuacji. Możesz znaleźć wsparcie w grupie lub rozmawiając indywidualnie z kimś, kto ma chorobę zwyrodnieniową9.

Regularne wizyty kontrolne u lekarza są ważne. Ponieważ choroba zwyrodnieniowa to stan długotrwały, będziesz w regularnym kontakcie ze swoim zespołem medycznym. Dobra relacja z zespołem oznacza, że możesz łatwo omawiać swoje objawy lub obawy9.

Szczepienia mogą być zalecane. Osoby z długotrwałymi schorzeniami, takimi jak choroba zwyrodnieniowa, mogą być zachęcane do corocznego szczepienia przeciwko grypie jesienią. Możesz również otrzymać zalecenie szczepienia przeciwko pneumokokom, które chroni przed poważną infekcją płuc9.