Guz z komórek ziarnistych jajnika

Czym jest guz z komórek ziarnistych jajnika

Guz z komórek ziarnistych (ang. granulosa cell tumor, GCT) to typ nowotworu jajnika1. Jest to najczęstszy typ guza z grupy nowotworów strunowo-zrębowych narządów płciowych. W przypadku kobiet nowotwory strunowo-zrębowe to guzy, które powstają w tkankach otaczających jajniki1.

Guzy te powstają w obrębie jajnika. Jajniki są częścią żeńskiego układu rozrodczego i produkują komórki jajowe oraz hormony rozrodcze – estrogen i progesteron1.

Guzy z komórek ziarnistych są rzadkie. Stanowią około 5% pierwotnych nowotworów jajnika1. Pierwotne guzy jajnika to takie, które rozpoczynają się w jajniku. Według niektórych źródeł stanowią one 2-4% wszystkich nowotworów jajnika2.

Guzy z komórek ziarnistych są zwykle złośliwe (nowotworowe). Jednak większość guzów GCT rośnie powoli. W większości przypadków lekarze diagnozują je we wczesnych stadiach, gdy wyniki leczenia są dobre1. Guzy te charakteryzują się łagodnym przebiegiem i długą historią naturalną3.

Większość osób otrzymuje rozpoznanie we wczesnym stadium, a leczenie zazwyczaj działa dobrze4. System klasyfikacji stadium dla tych guzów jest taki sam jak dla nowotworów nabłonkowych, a większość przypadków wykrywana jest w stadium I5.

Typy guzów z komórek ziarnistych

Istnieją dwie formy choroby jajnika – młodzieńcza i dorosła, obie charakteryzujące się powolnym wzrostem5.

Guzy z komórek ziarnistych są częstsze u dorosłych. Około 95% rozpoznań GCT dotyczy dojrzałych dorosłych kobiet. Gdy GCT występuje u osoby poniżej 30. roku życia, jest to zwykle młodzieńczy typ GCT1.

Typ dorosły jest najczęstszy. Guzy te są rozpoznawane u kobiet w średnim wieku i starszych4. Szczytowy wiek wystąpienia to 50-55 lat, ale mogą występować w każdym wieku5. Średni wiek diagnozy wynosi 50 lat1.

Młodzieńczy guz z komórek ziarnistych to podobny, ale histologicznie odmienny rzadki nowotwór. Jest rzadszy i zwykle rozwija się przed pokwitaniem4. Młodzieńczy GCT może z większym prawdopodobieństwem niż dorosły GCT nawrócić (powrócić) w ciągu kilku lat i być bardziej agresywny, jeśli zostanie zdiagnozowany po tym, jak już rozprzestrzenił się poza jajnik1.

Objawy i prezentacja kliniczna

Guzy z komórek ziarnistych często produkują hormony i nazywane są guzami czynnymi hormonalnie. Wytwarzają hormon żeński – estrogen4. Guzy te powodują wysoki poziom estrogenu, jednego z żeńskich hormonów płciowych1. Guzy, które nie produkują hormonów, nazywane są guzami nieczynnymi hormonalnie4.

Cechy hormonalne tych guzów wyjaśniają objawy kliniczne i dostarczają wiarygodnych markerów do wczesnej diagnozy i przewidywania nawrotu choroby2.

Objawy mogą obejmować4:

• zmiany w miesiączkowaniu, takie jak nieregularne lub obfite krwawienie
• krwawienie z pochwy po menopauzie
• ból w brzuchu lub dolnej części brzucha (miednicy), który nie ustępuje
• guz w brzuchu lub miednicy
• wzdęcia lub zwiększenie rozmiaru brzucha
• zaparcia
• częstsze oddawanie moczu

Kobiety z GCT mogą mieć nieregularne okresy lub krwawienie po menopauzie1. U młodych dziewcząt GCT może powodować przedwczesne dojrzewanie1.

Estrogeny są produkowane przez guzy czynne hormonalnie, a prezentacja kliniczna zależy od wieku i płci pacjenta5. Jeśli pacjentka jest po menopauzie, zazwyczaj zgłasza się z nieprawidłowym krwawieniem z macicy, a w niektórych przypadkach z hemoperiteoneum (krwawieniem do jamy brzusznej)5.

Przyczyny i genetyka

Guz z komórek ziarnistych typu dorosłego powstaje z proliferujących normalnych komórek ziarnistych przedowulacyjnych i zachowuje kilka cech tych komórek2.

Istnieją różnice genetyczne między typem dorosłym a młodzieńczym guzów z komórek ziarnistych5:

W typie dorosłym guzy często zawierają specyficzną mutację genetyczną. Około 95% dorosłych guzów z komórek ziarnistych zawiera somatyczną mutację genu FOXL25.

W typie młodzieńczym wykryto mutacje w szlaku AKT15.

Diagnostyka i badania

Lekarze stosują różne badania do diagnozowania guzów strunowo-zrębowych4:

Ultrasonografia (USG) to podstawowe badanie obrazowe. Lekarze używają ultradźwięków do obrazowania jajników i wykrywania nieprawidłowości4.

Badania krwi są ważne, ponieważ guzy strunowo-zrębowe często produkują substancje chemiczne lub hormony (markery nowotworowe), które lekarze mogą zmierzyć we krwi. Obejmuje to inhibinę4. Inhibina jest użytecznym markerem nowotworowym, który można ocenić po operacji w celu monitorowania nawrotu choroby6.

Inne badania diagnostyczne mogą obejmować tomografię komputerową (TK) miednicy i brzucha lub inne modalności diagnostyki obrazowej7.

Ostateczne rozpoznanie opiera się na badaniu histopatologicznym usuniętego guza. Guzy wykazują charakterystyczne cechy mikroskopowe, które pozwalają na ich identyfikację5.

Leczenie

Podstawowym leczeniem dla pacjentek z GCT jest leczenie chirurgiczne7. Chemioterapia i/lub radioterapia są zarezerwowane dla pacjentek z zaawansowaną chorobą według klasyfikacji chirurgicznej oraz dla pacjentek z nawrotowym guzem7.

W przypadku wczesnego stadium choroby standardowe leczenie obejmuje operację usunięcia zajętego jajnika. U młodszych kobiet, które chcą zachować płodność, możliwe jest usunięcie tylko zajętego jajnika przy zachowaniu macicy i drugiego jajnika6.

U kobiet po menopauzie lub tych, które nie planują ciąży, zazwyczaj przeprowadza się pełniejszy zabieg chirurgiczny obejmujący usunięcie obu jajników, macicy i innych zajętych struktur6.

Chemioterapia może być zastosowana w przypadku zaawansowanego stadium choroby lub nawrotu. Różne schematy chemioterapii były badane w leczeniu GCT8.

Radioterapia dla pacjentek z zaawansowanym lub nawrotowym GCT była badana i wydaje się mieć ograniczoną skuteczność7. W badaniu sześć z 14 pacjentek z mierzalną chorobą miało całkowitą odpowiedź kliniczną na napromienianie miednicy, a trzy pacjentki były bez oznak choroby 10-21 lat po napromienianiu. Jednak trzy pacjentki doświadczyły nawrotu 4-5 lat po napromienianiu7.

Rokowanie i obserwacja

Gdy lekarze wcześnie diagnozują GCT, rokowanie jest zazwyczaj dobre1. Guzy z komórek ziarnistych to rzadkie nowotwory charakteryzujące się długą historią naturalną i korzystnym rokowaniem6.

Większość guzów GCT rośnie powoli. W większości przypadków lekarze diagnozują je we wczesnych stadiach, gdy wyniki leczenia są dobre1. Większość osób otrzymuje rozpoznanie we wczesnym stadium, a leczenie zazwyczaj działa dobrze4.

Istnieje jednak wysokie prawdopodobieństwo późnego nawrotu. Dlatego wskazana jest obserwacja przez całe życie3. Nadzór nad pacjentkami po operacji składa się z częstych badań miednicy i oceny markerów nowotworowych (jeśli ma to zastosowanie), aby wykryć nawroty jak najwcześniej7.

Wyniki z badania fizykalnego lub badań laboratoryjnych sugerujące nawrót powinny być dalej oceniane za pomocą tomografii komputerowej brzucha i miednicy lub innych modalności diagnostyki obrazowej7.

Ze względu na możliwość późnego nawrotu, pacjentki wymagają długotrwałego monitorowania. Nawroty mogą wystąpić wiele lat po początkowym leczeniu, co podkreśla znaczenie regularnej obserwacji medycznej6.