Japońskie zapalenie mózgu B

Czym jest japońskie zapalenie mózgu

Japońskie zapalenie mózgu to zakażenie wywołane przez wirus japońskiego zapalenia mózgu (JEV), który należy do rodziny flawiwirusów, podobnie jak wirusy wywołujące dengę, żółtą febrę i gorączkę Zachodniego Nilu1. Choroba jest główną przyczyną wirusowego zapalenia mózgu w wielu krajach Azji, gdzie szacuje się, że rocznie występuje około 100 000 klinicznych przypadków1.

Wirus przenoszony jest na ludzi przez ukąszenia zakażonych komarów, szczególnie gatunku Culex tritaeniorhynchus1. Jest to choroba występująca głównie na obszarach wiejskich, gdzie komary żerują na różnych zwierzętach, które stanowią rezerwuar wirusa1.

Japońskie zapalenie mózgu nie występuje w Wielkiej Brytanii ani w Europie Zachodniej. Choroba jest rozpowszechniona w częściach Azji, w tym w Indiach, Chinach, Japonii, Korei Południowej, Indonezji oraz Azji Południowo-Wschodniej (takich jak Tajlandia, Malezja i Wietnam)2. Ryzyko zakażenia dla większości podróżnych jest bardzo niskie, ale zależy od miejsca docelowego, długości podróży, pory roku i rodzaju planowanych aktywności3.

Przyczyny i drogi przenoszenia

Wirus japońskiego zapalenia mózgu jest przenoszony przez komary, które zakaźają się żerując na zakażonych zwierzętach. Wirus jest następnie przekazywany przez ślinę komarów, gdy kłują kolejne, niezakażone osoby lub zwierzęta4. Przenoszenie następuje głównie przez komary trzech rodzajów: Aedes, Culex i Anopheles. W niektórych gatunkach komarów wirus może być przekazywany wertykalnie, czyli z matki na potomstwo4.

Zakażone komary żerują na wielu różnych ssakach, ptakach i gadach. Zakażone świnie stają się wiremiczne (oznacza to, że we krwi znajduje się duża ilość wirusa) i stanowią główne źródło wirusa dla komarów4. Często istnieje związek między wybuchami choroby u ludzi a jednoczesną obecnością zakażonych komarów i świń w danym regionie4. Inne znane lub podejrzewane rezerwuary wirusa obejmują węże, jaszczurki, wiele gatunków dzikich ptaków oraz kury4.

Japońskie zapalenie mózgu jest przede wszystkim chorobą obszarów wiejskich. Transmisja występuje najczęściej na obszarach rolniczych, takich jak gospodarstwa i pola ryżowe, ale w określonych warunkach może wystąpić również w obszarach miejskich5. Choroba nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka3.

Objawy choroby

Większość osób zakażonych wirusem japońskiego zapalenia mózgu – ponad 99% – nie ma żadnych objawów lub ma jedynie łagodne objawy6. U osób, które rozwijają objawy, czas od zakażenia do wystąpienia choroby (tak zwany okres inkubacji) wynosi zazwyczaj od 5 do 15 dni6.

Wczesne objawy często przypominają grypę i mogą obejmować gorączkę, ból głowy i wymioty6. U niektórych osób pojawiają się także ból brzucha i mdłości2. Te objawy zwykle ustępują samoczynnie2.

Jednak u niewielkiej grupy pacjentów – mniej niż 1% zakażonych – rozwija się choroba neurologiczna6. W ciągu następnych kilku dni może pojawić się dezorientacja, osłabienie i śpiączka6. U niektórych osób zakażenie rozprzestrzenia się na mózg i powoduje poważniejsze objawy, takie jak silny ból głowy, uczucie dezorientacji, niemożność odczuwania lub poruszania częściami ciała (porażenie) oraz drgawki2. Drgawki są powszechne, szczególnie u dzieci6.

Rozpoznanie

Jeśli podróżowałeś do obszaru, gdzie występuje japońskie zapalenie mózgu, i rozwinęły się u ciebie opisane wyżej objawy, powinieneś skontaktować się ze swoim lekarzem6. Bardzo ważne jest, aby poinformować lekarza, kiedy i gdzie podróżowałeś6.

Jeśli niedawno podróżowałeś do obszaru, gdzie występuje japońskie zapalenie mózgu i masz objawy grypopodobne, takie jak ból głowy, wysoka gorączka, mdłości, wymioty lub ból brzucha, powinieneś pilnie umówić się na wizytę u lekarza. Poinformuj każdą osobę, z którą rozmawiasz, o swojej niedawnej podróży i o tym, czy zostałeś ugryziony przez komara lub mogłeś być ugryziony2.

Rozpoznanie opiera się na badaniu krwi lub płynu mózgowo-rdzeniowego7. Te testy laboratoryjne pozwalają na wykrycie obecności wirusa lub przeciwciał przeciwko niemu w organizmie pacjenta.

Leczenie

Nie istnieje specyficzne leczenie przeciwwirusowe japońskiego zapalenia mózgu6. Postępowanie kliniczne jest objawowe i wspierające8. Oznacza to, że leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i wspomaganiu organizmu w walce z zakażeniem.

Odpoczynek, płyny i leki przeciwbólowe mogą pomóc złagodzić objawy6. Paracetamol (acetaminofen) może być podawany w celu obniżenia gorączki i złagodzenia bólu głowy lub bólu ciała. Niesteroidowe leki przeciwzapalne są generalnie unikane ze względu na ryzyko powikłań krwotocznych9.

Pacjenci z ciężkimi objawami oponowymi często wymagają kontroli bólu w przypadku bólów głowy oraz leczenia przeciwwymiotnego i nawodnienia w przypadku związanych z nimi nudności i wymiotów8. Odpowiednie nawodnienie jest niezbędne, szczególnie jeśli pacjent ma wysoką gorączkę, wymioty lub biegunkę. W razie potrzeby mogą być podawane dożylne płyny9.

Ciężkie przypadki japońskiego zapalenia mózgu często wymagają hospitalizacji w celu ścisłego monitorowania i opieki medycznej. Jest to szczególnie ważne w przypadku pacjentów z powikłaniami neurologicznymi lub tych, którzy doświadczają ciężkich objawów9. Pacjenci z zapaleniem mózgu wymagają ścisłego monitorowania pod kątem rozwoju podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego, drgawek i niemożności ochrony dróg oddechowych8.

Zapobieganie

Najlepszym sposobem zapobiegania japońskiemu zapaleniu mózgu jest ochrona przed ukąszeniami komarów oraz szczepienie przed podróżą, jeśli szczepienie jest zalecane3. Japońskie zapalenie mózgu można zapobiec poprzez szczepienie7. W Stanach Zjednoczonych dostępna jest jedna szczepionka przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu (o nazwie IXIARO)8.

Wszyscy podróżni do krajów z ryzykiem japońskiego zapalenia mózgu powinni podjąć kroki w celu uniknięcia ukąszeń komarów i omówić potrzebę szczepienia ze swoim lekarzem8. Szczepionka przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu jest zalecana, jeśli podróżujesz do części świata, gdzie występuje wirus, szczególnie jeśli planujesz pobyt dłuższy niż miesiąc, przebywasz na obszarze wiejskim lub przebywasz w pobliżu lub odwiedzasz pola ryżowe, tereny podmokłe lub miejsca, gdzie trzymane są świnie2.

Istnieją środki, które możesz podjąć, aby uniknąć ukąszeń komarów podczas podróży do obszarów z ryzykiem japońskiego zapalenia mózgu. Należy stosować repelent przeciw owadom na odkrytej skórze, najlepiej zawierający co najmniej 50% DEET. Należy spać pod moskitierą nasączoną insektycydem, gdy to możliwe. Warto nosić koszulki z długimi rękawami, długie spodnie lub spódnice, skarpety i buty, aby chronić skórę przed ukąszeniami komarów2.

Podróżni powinni wybierać hotele lub miejsca noclegowe z klimatyzacją lub moskitierami w oknach i drzwiach, lub używać moskitiery, jeśli będą spać na zewnątrz8. Odzież i sprzęt należy traktować 0,5% permetryną8. Niezależnie od statusu szczepienia, podróżni powinni być pouczeni o stosowaniu środków ochrony osobistej w celu zmniejszenia narażenia na zakażone komary8.

Powikłania i rokowanie

Wśród pacjentów, którzy rozwijają zapalenie mózgu (stan zapalny mózgu), około 1 na 4 osoby (20-30%) umiera6. Jest to poważne powikłanie, które podkreśla wagę wczesnego rozpoznania i właściwej opieki medycznej.

Chociaż niektóre objawy poprawiają się po ostrej chorobie, od 30% do 50% pacjentów, którzy rozwinęli zapalenie mózgu i przeżyli, nadal ma objawy ruchowe, myślowe lub behawioralne6. Oznacza to, że znaczna część osób, które przeżyły ciężką postać choroby, doświadcza trwałych powikłań neurologicznych, które mogą wpływać na ich codzienne funkcjonowanie i jakość życia.

Długoterminowe rokowanie dla osób dotkniętych zapaleniem mózgu różni się znacznie. W niektórych przypadkach ludzie przechodzą przez chorobę z niewielkimi lub żadnymi konsekwencjami. W innych przypadkach ludzie mają różne stopnie trudności przez całe życie10.

Aby zmniejszyć ciężką zachorowalność i śmiertelność, ważne jest, aby zidentyfikować wczesne znaki ostrzegawcze, takie jak drażliwość, senność lub nieprawidłowe zachowanie wykraczające poza to, co obserwuje się w zwykłej chorobie gorączkowej, oraz nowy początek drgawek (z wyłączeniem prostych drgawek gorączkowych), i skierować pacjentów do najbliższego rządowego zakładu opieki zdrowotnej9.