Liszaj płaski mieszkowy

Czym jest liszaj płaski mieszkowy?

Liszaj płaski mieszkowy (w skrócie LPP) to schorzenie zapalne, które atakuje skórę głowy i mieszki włosowe. Choroba ta prowadzi do powstawania blizn i stałych łysin, najczęściej na głowie1. Jest to postać liszaju płaskiego – stanu zapalnego, który może dotykać także skórę, błony śluzowe i paznokcie2.

Chorobę tę uważa się za odmianę mieszkową liszaju płaskiego, co oznacza, że proces zapalny koncentruje się wokół mieszków włosowych. W wyniku tego stanu zapalnego dochodzi do zniszczenia mieszka włosowego i zastąpienia go tkanką bliznowatą, co skutkuje nieodwracalną utratą włosów3.

Kogo dotyka ta choroba?

Liszaj płaski mieszkowy najczęściej występuje u kobiet w wieku od 40 do 60 lat. Jednak choroba może pojawić się u dorosłych osób w każdym wieku, niezależnie od płci1. Schorzenie to jest od 2 do 5 razy częstsze u kobiet niż u mężczyzn3.

Chociaż liszaj płaski mieszkowy jest rzadką chorobą, stanowi jedną z głównych przyczyn łysienia bliznowaciejącego, czyli utraty włosów spowodowanej bliznowaceniem skóry. W pewnych badaniach LPP stanowił aż 43% przypadków pierwotnego łysienia bliznowaciejącego4. Gdy porównamy go do wszystkich rodzajów utraty włosów, LPP jest przyczyną około 1% przypadków1.

Rodzaje liszaju płaskiego mieszkowego

Wyróżnia się trzy główne postaci liszaju płaskiego mieszkowego, które różnią się przede wszystkim miejscem występowania zmian i charakterystycznym obrazem klinicznym5:

Klasyczny liszaj płaski mieszkowy – w tej postaci bliznowacenie powoduje powstawanie łysych plam na skórze głowy. To najbardziej typowa forma choroby1.

Czołowe łysienie bliznowaciejące (frontal fibrosing alopecia) – łyse plamy i blizny pojawiają się przy linii włosów blisko czoła. Mogą występować także zaniki rzęs lub brwi. Ta postać dotyka najczęściej kobiet po menopauzie1.

Zespół Lassuera-Grahama-Little-Piccardiego – oprócz bliznowacenia i łysych plam na skórze głowy występuje przerzedzenie włosów w pachach i okolicy pachwinowej. Mogą też pojawić się szorstkie guzki wokół mieszków włosowych1.

Przyczyny i mechanizm choroby

Dokładna przyczyna liszaju płaskiego mieszkowego nie jest znana. Naukowcy uważają, że prawdopodobnie jest to reakcja autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy organizmu przez pomyłkę atakuje własne mieszki włosowe2.

Najbardziej akceptowana teoria mówi, że w LPP aktywowane limfocyty T (rodzaj białych krwinek odpowiedzialnych za odpowiedź immunologiczną) atakują określone struktury w mieszkach włosowych. W szczególności niszczeniu ulega część mieszka zwana "bulge", która zawiera komórki macierzyste niezbędne do wzrostu włosów. Gdy te komórki macierzyste zostają zniszczone, efektem jest trwała utrata włosów5.

Ta reakcja immunologiczna może być wywołana przez różne czynniki, takie jak leki lub wirusy przyczepiające się do mieszków włosowych. Inną możliwością jest to, że układ odpornościowy mylnie rozpoznaje mieszki włosowe jako obce ciała i je atakuje5.

Niektóre osoby z LPP mają genetyczne różnice w białku zwanym "MHC klasy I", które pomaga układowi odpornościowemu odróżnić własne komórki organizmu od obcych. U tych osób układ odpornościowy nie rozpoznaje prawidłowo własnych tkanek5.

Choroba rzadko ma związek z genetyką i bardzo rzadko jest wywołana przez leki, na przykład pembrolizumab2. Liszaj płaski mieszkowy, podobnie jak liszaj płaski, nie jest zaraźliwy – nie można go przekazać innym osobom3.

Objawy i przebieg choroby

Objawy liszaju płaskiego mieszkowego mogą pojawić się nagle lub rozwijać stopniowo. Jeśli masz LPP, możesz zauważyć1:

• Łyse plamy na skórze głowy
• Czerwone, pogrubione lub łuszczące się obszary skóry na głowie
• Ból, swędzenie lub pieczenie skóry głowy

W typowych przypadkach liszaj płaski mieszkowy objawia się gładkimi, białymi plamami utraty włosów na skórze głowy. W miejscach, gdzie włosy wypadły, nie widać otworów mieszków włosowych. Wokół włosów na brzegach tych plam występuje zaczerwienienie i łuski, a skóra może być szorstka w dotyku. Włosy można łatwo wyciągnąć2.

Zmiany często występują w kilku miejscach, a małe obszary mogą łączyć się tworząc większe, nieregularne obszary. Najczęściej dotknięte są boki, przód i dolna część tyłu głowy2. Korona i szczyt głowy (wierzchołek) są najczęściej dotknięte3.

Liszaj płaski mieszkowy powoduje zaczerwienienie i łuszczenie się skóry wokół podstawy włosa oraz zablokowanie mieszka włosowego, co może nadać skórze głowy szorstką teksturę. Tam, gdzie włosy zostały zniszczone, skóra głowy może wyglądać gładko i lśniąco3.

Podczas aktywnej fazy choroby mogą występować świąd, tkliwość, kolczaste wypustki wokół mieszków i zaczerwienienie6. Stan może prowadzić do nieodwracalnej, bliznowaciejącej utraty włosów poprzez selektywne niszczenie mieszka włosowego6.

Warto wiedzieć, że liszaj płaski mieszkowy jest formą liszaju płaskiego, który może również powodować swędzącą wysypkę na ramionach i nogach oraz w jamie ustnej. Liszaj płaski może także powodować bruzdowanie lub rozdzielanie paznokci. Prawie połowa osób z liszajem płaskim mieszkowym ma również liszaj płaski dotykający inne części ciała1.

Rozpoznanie

Rozpoznanie liszaju płaskiego mieszkowego opiera się na badaniu klinicznym i mikroskopowym badaniu próbki tkanki z zajętego obszaru7.

Lekarz dermatolog przeprowadzi dokładne badanie skóry głowy, zwracając uwagę na charakterystyczne cechy zmian chorobowych. Aby potwierdzić rozpoznanie, może być konieczne wykonanie biopsji skóry, czyli pobranie niewielkiego fragmentu skóry do badania pod mikroskopem. Badanie to pozwala ocenić stopień zapalenia i bliznowacenia wokół mieszków włosowych2.

Leczenie i kontrola objawów

Liszaj płaski mieszkowy często okazuje się odporny na standardowe terapie i ma nieprzewidywalny, nawrotowy przebieg, co często prowadzi do poważnego obniżenia jakości życia6. Wiele różnych metod leczenia było stosowanych z różnym powodzeniem6.

Ponieważ dostępne obecnie metody leczenia zwykle nie prowadzą do odrostu włosów, leczenie jest skierowane na zmniejszenie tempa wypadania włosów, kontrolowanie objawów i redukcję stanu zapalnego6. Kluczowe znaczenie ma wczesne leczenie1.

Leczenie pierwszego rzutu obejmuje kortykosteroidy podawane w iniekcjach bezpośrednio w skórę głowy oraz silne kortykosteroidy w postaci maści lub kremów. Jednak długotrwałe stosowanie tych leków może prowadzić do zaniku skóry i utrudnić ewentualny przeszczep włosów w przyszłości6.

Inne leki stosowane miejscowo, które mają mniejsze ryzyko powodowania zaniku skóry, to inhibitory kalcyneuryny – takrolimus i pimekrolimus6.

Minoksydyl (stosowany miejscowo lub doustnie) może być używany w celu maksymalizacji odrostu włosów u pacjentów, którzy cierpią również na dziedziczne łysienie androgenowe – dotyczy to prawie 50% populacji. Należy jednak pamiętać, że minoksydyl nie kontroluje podstawowego procesu zapalnego6.

Dodatkowe leki ogólnoustrojne obejmują: hydroksychlorochinę, mykofenolan mofetylu, cyklosporynę, metotreksat, talidomid, doksycyklinę, retinoidy, pioglitazon, inhibitory 5-alfa-reduktazy oraz krótkotrwałe stosowanie prednisolonu6.

Ostatnie badania sugerują potencjał naltreksonu w małych dawkach, wstrzyknięć osocza bogatopłytkowego oraz interwencji niefarmakologicznych, takich jak laser ekscymerowy, ale żadna z tych metod nie jest jednoznacznie skuteczna6.

Terapia laserowa może pomóc w kontrolowaniu objawów1.

Peruki i doczepianie włosów mogą zwiększyć objętość i zakryć obszary łysienia, jednak należy zachować ostrożność, aby uniknąć naciągu na włosy6.

Rokowanie

Liszaj płaski mieszkowy prowadzi do trwałej, nieodwracalnej utraty włosów w miejscach, gdzie doszło do bliznowacenia. Zniszczone mieszki włosowe nie mogą już produkować nowych włosów. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie, które może pomóc spowolnić postęp choroby i zminimalizować zakres utraty włosów6.

Leki i terapia laserowa mogą pomóc kontrolować objawy, ale wczesne leczenie jest kluczowe1. Choroba ma nieprzewidywalny przebieg i może nawracać6.