Neuromiopatia

Czym jest neuromiopatia

Neuromiopatia, zwana również neuropatią obwodową, to termin zbiorczy określający choroby nerwów, które dotyczą układu nerwowego poza mózgiem i rdzeniem kręgowym. Układ nerwowy składa się z dwóch głównych części: ośrodkowego układu nerwowego (mózg i rdzeń kręgowy) oraz obwodowego układu nerwowego (wszystkie pozostałe nerwy w organizmie).1

Słowo "obwodowy" pochodzi z greckiego języka i oznacza "wokół" lub "na zewnątrz". W tym kontekście odnosi się do nerwów znajdujących się poza ośrodkowym układem nerwowym. Obwodowy układ nerwowy obejmuje nerwy przebiegające od rdzenia kręgowego i mózgu do twarzy oraz reszty ciała.1

Obwodowy układ nerwowy pełni wiele ważnych funkcji. Składa się z różnych typów nerwów, które mają swoje specyficzne zadania. Nerwy czuciowe odpowiadają za przekazywanie doznań, takich jak ból i dotyk. Nerwy ruchowe kontrolują mięśnie i ruchy. Nerwy autonomiczne regulują automatyczne funkcje organizmu, takie jak ciśnienie krwi, trawienie, oddychanie i bicie serca.23

Neuromiopatia dotyka około 2,4% populacji ogólnej, a wśród osób starszych częstość występowania wzrasta do 8%. W Wielkiej Brytanii szacuje się, że prawie 1 na 10 osób w wieku 55 lat lub starszych cierpi na neuropatię obwodową.34

Objawy neuromiopatii

Objawy neuromiopatii mogą być bardzo różne w zależności od tego, które nerwy zostały uszkodzone. Schorzenie to może wpływać na nerwy w całym ciele, zakłócając kontrolę organizmu nad automatycznymi procesami, zmysł dotyku oraz kontrolę mięśni.1

Najczęstsze objawy neuropatii obwodowej obejmują:

• Drętwienie i mrowienie w stopach lub dłoniach
• Pieczenie, kłucie lub strzelający ból w dotkniętych obszarach
• Utratę równowagi i koordynacji
• Osłabienie mięśni, zwłaszcza w stopach
• Wrażliwość na dotyk lub temperaturę
• Utratę odruchów
• Utratę równowagi, szczególnie w ciemności
• Zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu z łóżka lub krzesła

Te objawy są zwykle stałe, ale mogą pojawiać się i ustępować. Dla niektórych osób objawy są jedynie uciążliwe, ale dla innych skutki neuropatii mogą być wyniszczające.23

W zależności od rodzaju uszkodzonych nerwów, wyróżnia się różne typy neuropatii. Neuropatia ruchowa jest spowodowana uszkodzeniem komórek nerwowych kontrolujących mięśnie i ruch. Osoby z tym typem często doświadczają utraty kontroli i koordynacji kończyn lub trudności w mówieniu. Neuropatia czuciowa dotyczy nerwów kontrolujących odczucia, takie jak lekki dotyk skóry czy ból. Kiedy ta grupa nerwów ulega uszkodzeniu, pacjenci często tracą te ważne zdolności odczuwania.2

Neuropatia autonomiczna może być niebezpieczna, ponieważ dotyczy komórek nerwowych kontrolujących nieświadome funkcje ciała, takie jak oddychanie i bicie serca. Uszkodzenie tych komórek nerwowych może prowadzić do poważnych problemów z układem oddechowym i sercem.2

Przyczyny i czynniki ryzyka

Neuropatia obwodowa może mieć wiele różnych przyczyn. W Wielkiej Brytanii cukrzyca (zarówno typu 1, jak i typu 2) jest najczęstszą przyczyną neuropatii obwodowej. Z czasem wysoki poziom cukru we krwi związany z cukrzycą może uszkadzać nerwy. Ten typ uszkodzenia nerwów nazywa się neuropatią cukrzycową. Ponad połowa pacjentów z cukrzycą doświadcza jakiegoś rodzaju bólu neuropatycznego.23

Neuropatia obwodowa może mieć również szereg innych przyczyn, w tym:

• Fizyczne urazy nerwów
• Infekcje wirusowe, takie jak półpasiec
• Choroby autoimmunologiczne
• Działanie niepożądane niektórych leków
• Nadmierne spożycie alkoholu
• Niedobór witaminy B-12
• Schorzenia metaboliczne
• Urazy pourazowe
• Pewne rodzaje nowotworów, w tym rak płuc, piersi, jajników, szpiczak, chłoniak i rak jąder

Naukowcy nie do końca rozumieją, dlaczego te schorzenia prowadzą do uszkodzenia nerwów.235

Czynniki, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju neuropatii, obejmują:

• Starszy wiek - neuropatia obwodowa może wystąpić w każdym wieku, ale jest bardziej powszechna po 50. roku życia
• Wywiad rodzinny neuropatii (na przykład związanej z cukrzycą)
• Niedożywienie
• Nadmierne spożycie alkoholu
• Istniejące wcześniej schorzenia, takie jak cukrzyca lub zaburzenia tarczycy
• Niektóre leki, w tym leki chemioterapeutyczne

W niektórych przypadkach nie można ustalić przyczyny neuropatii obwodowej. Takie przypadki nazywa się idiopatyczną neuropatią obwodową, co może utrudniać leczenie.567

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie neuropatii obwodowej zawsze rozpoczyna się od dokładnego wywiadu dotyczącego objawów neurologicznych. Lekarz poprosi pacjenta o opisanie doświadczanych objawów własnymi słowami. Jest to ważne, ponieważ objawy neuropatii mogą być różne dla każdego. Lekarz zapyta o charakterystykę objawów, czy się nasilają oraz jak wpływają na codzienne życie.8

Badanie fizykalne jest kolejnym ważnym krokiem w diagnozie. Lekarz oceni siłę mięśni, odruchy oraz zdolność odczuwania doznań czuciowych. Może również sprawdzić koordynację i równowagę pacjenta.1

Aby potwierdzić rozpoznanie i określić przyczynę neuropatii, lekarz może zlecić różne badania diagnostyczne:

• Badania krwi - mogą ujawnić niedobory witamin, cukrzycę, zaburzenia funkcji tarczycy lub inne schorzenia
• Badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) - mogą wykryć zmiany strukturalne wpływające na nerwy
• Badania przewodnictwa nerwowego - mierzą, jak szybko sygnały elektryczne przechodzą przez nerwy
• Elektromiografia (EMG) - ocenia aktywność elektryczną mięśni
• Biopsja nerwu - w rzadkich przypadkach może być konieczne pobranie małej próbki tkanki nerwowej do badania pod mikroskopem

Im wcześniej zostanie rozpoznana neuropatia obwodowa, tym większa szansa na ograniczenie uszkodzeń i zapobieżenie dalszym powikłaniom.39

Leczenie i zarządzanie objawami

Leczenie neuropatii obwodowej może obejmować zarówno leczenie przyczyny podstawowej, jak i łagodzenie objawów. Powodzenie leczenia może być różne w zależności od przyczyny. Na przykład, zapewnienie dobrej kontroli cukrzycy może pomóc w poprawie neuropatii lub przynajmniej powstrzymać jej pogorszenie się.10

Leczenie przyczyny podstawowej może obejmować:

• Kontrolę cukrzycy poprzez zmiany stylu życia, takie jak zaprzestanie palenia, ograniczenie alkoholu, utrzymanie zdrowej wagi i regularne ćwiczenia
• Leczenie niedoboru witaminy B-12 za pomocą zastrzyków lub tabletek
• Odstawienie leku, który może powodować neuropatię
• Stosowanie sterydów - silnych leków przeciwzapalnych
• Leki immunosupresyjne - leki zmniejszające aktywność układu odpornościowego
• Zastrzyki immunoglobulin - mieszaniny białek krwi zwanych przeciwciałami wytwarzanymi przez układ odpornościowy

Jednak przyczyna podstawowa nie zawsze może być wyleczona.10

Łagodzenie bólu nerwowego jest ważnym aspektem leczenia. W przeciwieństwie do większości innych rodzajów bólu, ból neuropatyczny zwykle nie ustępuje po zastosowaniu popularnych leków przeciwbólowych, takich jak paracetamol i ibuprofen, dlatego często stosuje się inne leki.10

Główne leki zalecane w leczeniu bólu neuropatycznego obejmują:

• Amitryptylinę - stosowaną również w leczeniu bólów głowy i depresji
• Duloksetynę - stosowaną również w leczeniu problemów z pęcherzem i depresji
• Pregabalinę i gabapentynę - leki przeciwpadaczkowe, które mogą również pomóc w łagodzeniu bólu nerwowego

Leki te zazwyczaj należy rozpoczynać od minimalnej dawki, stopniowo zwiększając ją, aż zauważalny będzie efekt. Najczęstsze działania niepożądane to zmęczenie, zawroty głowy lub uczucie "upojenia". Jeśli występują takie objawy, może być konieczne zmniejszenie dawki. Działania niepożądane powinny ustąpić po tygodniu lub dwóch, gdy organizm przyzwyczai się do leku.10

Warto zauważyć, że te leki mogą być również stosowane w leczeniu innych schorzeń, takich jak depresja, padaczka, lęk lub bóle głowy. Jeśli przepisano lek przeciwdepresyjny, może on leczyć ból, nawet jeśli pacjent nie cierpi na depresję.10

Życie z neuromiopatią

Życie z neuropatią obwodową może być wyzwaniem, ale istnieje wiele strategii, które mogą pomóc w zarządzaniu tym schorzeniem i poprawie jakości życia. Zmiany stylu życia odgrywają kluczową rolę w kontrolowaniu objawów i zapobieganiu dalszemu uszkodzeniu nerwów.11

Codzienna rutyna może przyczyniać się do dodatkowych uszkodzeń i pogorszenia stanu neuropatii. Powtarzające się ruchy i czynności lub siedzenie przez dłuższy czas w niewłaściwej pozycji może prowadzić do uszkodzenia nerwów. Zatrzymanie lub skorygowanie sposobu wykonywania ruchów może wyeliminować część ryzyka uszkodzenia nerwów. Nadmierne spożycie alkoholu i tytoniu może również pogarszać stan. Eliminując je z codziennego życia, daje się sobie największą szansę na złagodzenie lub odwrócenie uszkodzenia nerwów.1213

Zmiany w diecie są równie ważne. Należy skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem, jaki plan żywieniowy może pomóc w danym schorzeniu. Nie chodzi tu tylko o utratę wagi, choć jest to bardzo korzystne. Zamiast tego należy spożywać produkty znane z tego, że wspierają zdrowie układu nerwowego i zachęcają do prawidłowego funkcjonowania nerwów. Należy stosować diety bogate w witaminę B-12, które mogą obejmować zdrową różnorodność owoców, warzyw i chudych źródeł kwasów omega-3.13

Regularna aktywność fizyczna może pomóc poprawić krążenie, równowagę i ogólne samopoczucie. Przed rozpoczęciem nowego programu ćwiczeń należy skonsultować się z lekarzem.3

Dla osób z neuropatią stóp szczególnie ważne są codzienne praktyki opieki:

• Codzienne badanie stóp - używanie lusterka do sprawdzenia podeszew stóp, szukanie cięć, pęcherzy, zaczerwienienia lub obrzęku
• Odpowiednie obuwie - inwestowanie w dobrze dopasowane buty z dobrym wsparciem i amortyzacją, unikanie chodzenia boso, nawet w domu
• Pielęgnacja skóry - utrzymywanie stóp w czystości i suchości, regularne nawilżanie w celu zapobiegania suchej, popękanej skórze
• Zapobieganie upadkom - wdrożenie środków bezpieczeństwa w domu, takich jak instalacja poręczy i używanie mat antypoślizgowych w łazience

Utrata czucia w stopach może utrudnić wykrycie potencjalnych urazów, takich jak cięcia, pęcherze lub rany. Te niezauważone rany mogą ulec infekcji, prowadząc do poważniejszych powikłań.1415

Aspekty psychologiczne również odgrywają ważną rolę w radzeniu sobie z neuropatią. Przewidywanymi czynnikami depresji i lęku wśród osób z neuropatią obwodową są zmienne psychologiczne (jak się czujesz - beznadziejnie, optymistycznie, niespokojnie) oraz zmienne społeczne (czy jesteś aktywny, czy masz wsparcie). Wszystkie te zmienne można zmienić. Rozpamiętywanie tego, co mogłoby być, nie zmieni obecnej sytuacji. Ważne jest, aby po prostu poświęcać czas na rzeczy, które sprawiają przyjemność, i zachować pozytywne nastawienie.11