Obwodowa neuropatia czuciowo-ruchowa

Czym jest obwodowa neuropatia czuciowo-ruchowa

Obwodowa neuropatia czuciowo-ruchowa to stan, który powoduje zmniejszoną zdolność do poruszania się i odczuwania (czucia) z powodu uszkodzenia nerwów1. Aby lepiej zrozumieć tę chorobę, warto wiedzieć, jak zbudowany jest nasz układ nerwowy.

Nasz układ nerwowy składa się z dwóch części: ośrodkowego układu nerwowego (mózg i rdzeń kręgowy) oraz obwodowego układu nerwowego. Obwodowy układ nerwowy to wszystkie pozostałe nerwy w naszym ciele, w tym nerwy biegnące od rdzenia kręgowego i mózgu do twarzy i reszty ciała2.

Słowo "neuropatia" oznacza chorobę nerwów lub ich uszkodzenie. Kiedy występuje poza ośrodkowym układem nerwowym, nazywana jest neuropatią obwodową. Mononeuropatia oznacza, że dotknięty jest jeden nerw, natomiast polineuropatia oznacza, że wiele nerwów w różnych częściach ciała jest zajętych1.

Neuropatia może wpływać na nerwy odpowiedzialne za czucie (neuropatia czuciowa) lub nerwy kontrolujące ruch (neuropatia ruchowa). Może też dotyczyć obu typów jednocześnie - wtedy nazywana jest neuropatią czuciowo-ruchową1.

Obwodowa neuropatia czuciowo-ruchowa to ogólnoustrojowy proces, który uszkadza komórki nerwowe, włókna nerwowe (aksony) oraz osłonki nerwów (osłonkę mielinową). Uszkodzenie osłonki komórki nerwowej powoduje spowolnienie lub zatrzymanie sygnałów nerwowych. Uszkodzenie włókna nerwowego lub całej komórki nerwowej może sprawić, że nerw przestaje działać1.

Przyczyny choroby

Istnieje wiele różnych przyczyn obwodowej neuropatii czuciowo-ruchowej. Niektóre neuropatie rozwijają się przez lata, podczas gdy inne mogą rozpocząć się i stać się ciężkie w ciągu zaledwie kilku godzin lub dni1.

Uszkodzenie nerwów może być spowodowane przez szereg czynników1:

• Zaburzenia autoimmunologiczne (gdy organizm atakuje sam siebie)
• Stany wywierające nacisk na nerwy
• Zmniejszony przepływ krwi do nerwów
• Choroby niszczące tkankę łączną, która spaja komórki i tkanki
• Obrzęk (zapalenie) nerwów
• Schorzenia metaboliczne
• Toksyny

Do możliwych przyczyn obwodowej neuropatii czuciowo-ruchowej należą13:

• Neuropatia alkoholowa
• Amyloidowa polineuropatia
• Choroby autoimmunologiczne, takie jak zespół Sjögrena
• Nowotwory (tzw. neuropatia paranowotworowa)
• Przewlekła neuropatia zapalna
• Neuropatia cukrzycowa
• Przewlekła choroba nerek
• Neuropatia polekowa, w tym związana z chemioterapią
• Zespół Guillaina-Barrégo
• Neuropatia dziedziczna
• HIV/AIDS
• Niedoczynność tarczycy
• Choroba Parkinsona
• Niedobór witamin (witamin B12, B1 i E)
• Różne infekcje

Obwodowa neuropatia dotyka miliony ludzi4. Nerwy obwodowe wysyłają wiele rodzajów informacji czuciowych do mózgu, takich jak informacja, że stopy są zimne. Przenoszą również sygnały z mózgu i rdzenia kręgowego do reszty ciała, wysyłając sygnały do mięśni, które mówią im, jak się kurczyć4.

Objawy

Objawy mogą się różnić w zależności od rodzaju obwodowej neuropatii i mogą rozwijać się szybko lub powoli5. Połączenie neuropatii czuciowej i ruchowej jest szczególnie powszechne (czuciowo-ruchowa polineuropatia)5.

Objawy mogą obejmować następujące dolegliwości3:

• Zmniejszone czucie w dowolnym obszarze ciała
• Trudności w połykaniu lub oddychaniu
• Trudności w używaniu rąk lub kończyn
• Trudności w używaniu nóg
• Trudności w chodzeniu
• Ból, pieczenie, mrowienie lub nieprawidłowe odczucia w dowolnym obszarze ciała (tzw. neuralgia)
• Osłabienie twarzy, ramion, nóg lub jakiegokolwiek obszaru ciała
• Upadki spowodowane brakiem równowagi i niewyczuwaniem podłoża pod stopami

Objawy neuropatii czuciowej mogą obejmować5:

• Mrowienie i kłucie w dotkniętej części ciała
• Drętwienie i mniejszą zdolność do odczuwania bólu lub zmian temperatury, szczególnie w stopach
• Palący lub ostry ból, zwykle w stopach
• Odczuwanie bólu od czegoś, co nie powinno być bolesne, jak na przykład bardzo lekki dotyk
• Utratę równowagi lub koordynacji spowodowaną zmniejszoną zdolnością do określenia położenia stóp lub rąk

Objawy neuropatii ruchowej mogą obejmować5:

• Drgania i skurcze mięśni
• Osłabienie lub porażenie mięśni dotykające jednego lub więcej mięśni
• Zanik (wychudzenie) mięśni
• Trudności w unoszeniu przedniej części stopy i palców, szczególnie widoczne podczas chodzenia (tzw. opadająca stopa)

Objawy mogą rozwinąć się szybko (jak w zespole Guillaina-Barrégo) lub powoli, w ciągu tygodni lub lat3.

Diagnostyka

Wstępna ocena pacjenta z obwodową neuropatią powinna obejmować kompletną morfologię krwi, kompleksowy profil metaboliczny oraz pomiar prędkości opadania erytrocytów i poziomów glukozy na czczo, witaminy B12 oraz hormonu tyreotropowego6.

Badania elektrodiagnostyczne są zalecane, jeśli objawy utrzymują się, a diagnoza pozostaje niejasna po początkowych badaniach diagnostycznych oraz dokładnym wywiadzie i badaniu fizykalnym6. Badania elektrodiagnostyczne, w tym badania przewodnictwa nerwowego i elektromiografia, mogą pomóc w rozróżnieniu między neuropatią aksonalną a demielinizacyjną lub mieszaną6.

Nakłucie lędźwiowe i analiza płynu mózgowo-rdzeniowego mogą być pomocne w diagnozie zespołu Guillaina-Barrégo i przewlekłej zapalnej neuropatii demielinizacyjnej6.

Leczenie

Leczenie obwodowej neuropatii może obejmować leczenie przyczyny podstawowej lub objawów7. Leczenie może być bardziej skuteczne w przypadku niektórych przyczyn podstawowych. Na przykład, zapewnienie dobrej kontroli cukrzycy może pomóc w poprawie neuropatii lub przynajmniej powstrzymać jej pogorszenie7.

Leczenie przyczyny podstawowej może obejmować różne podejścia7:

• Cukrzyca może czasami być kontrolowana poprzez zmiany stylu życia, takie jak zaprzestanie palenia, ograniczenie alkoholu, utrzymanie zdrowej wagi i regularne ćwiczenia
• Niedobór witaminy B12 może być leczony zastrzykami lub tabletkami B12
• Obwodowa neuropatia spowodowana lekiem, który przyjmujesz, może się poprawić, jeśli lek zostanie odstawiony

Niektóre rzadsze typy obwodowej neuropatii mogą być leczone lekami, takimi jak7:

• Steroidy – silne leki przeciwzapalne
• Leki immunosupresyjne – leki zmniejszające aktywność układu odpornościowego
• Zastrzyki immunoglobuliny – mieszanki białek krwi zwanych przeciwciałami, wytwarzanych przez układ odpornościowy

Leczenie bólu nerwowego może wymagać specjalnych leków. W przeciwieństwie do większości innych rodzajów bólu, ból neuropatyczny zwykle nie ustępuje po zwykłych lekach przeciwbólowych, takich jak paracetamol i ibuprofen, i często stosuje się inne leki7.

Główne leki zalecane do leczenia bólu neuropatycznego obejmują7:

• Amitryptylina – stosowana również w leczeniu bólów głowy i depresji
• Duloksetyna – stosowana również w leczeniu problemów z pęcherzem i depresji
• Pregabalina i gabapentyna – stosowane również w leczeniu padaczki i bólu

Leczenie powinno być skierowane na podstawowy proces chorobowy, korygować wszelkie niedobory żywieniowe i zapewniać leczenie objawowe6.

Zmiany w stylu życia

Regularne ćwiczenia mogą być korzystne dla osób z obwodową neuropatią. Nerwy obwodowe odpowiadają za wysyłanie sygnałów ruchowych z mózgu i kręgosłupa do mięśni, a także za wysyłanie sygnałów czuciowych z powrotem do mózgu i kręgosłupa w celu interpretacji. Kiedy te nerwy ulegają uszkodzeniu, osoba może rozwinąć osłabienie, drętwienie i ból8.

Niektóre zmiany w stylu życia mogą pomóc w zarządzaniu objawami. Utrzymywanie zdrowej wagi, regularne ćwiczenia i unikanie czynników ryzyka, takich jak palenie i nadmierne spożycie alkoholu, może pomóc w kontroli stanu lub spowolnić jego postęp9.

Ciepłe kąpiele mogą przynieść ulgę w objawach. Kąpiel w ciepłej wodzie może pomóc złagodzić dyskomfort związany z neuropatią10.