W skrócie
Opryszczka narządów płciowych to powszechna infekcja przenoszona drogą płciową, która może powodować bolesne pęcherzykowe zmiany w okolicy intymnej. Choć nie można jej całkowicie wyleczyć, istnieją skuteczne sposoby leczenia objawów i zmniejszenia ryzyka przeniesienia wirusa na partnera.
Czym jest opryszczka narządów płciowych
Opryszczka narządów płciowych jest zakażeniem przenoszonym drogą płciową (STI), wywołanym przez dwa typy wirusów – wirus opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1) oraz wirus opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2). To jedna z najczęstszych infekcji intymnych na świecie.
Opryszczka narządów płciowych jest powszechnym zakażeniem w Stanach Zjednoczonych. Według szacunków CDC w 2018 roku odnotowano tam 572 000 nowych zakażeń opryszczką narządów płciowych wśród osób w wieku od 14 do 49 lat. Globalne dane pokazują, że około 491 milionów osób w wieku 15-49 lat ma zakażenie HSV-2, które jest główną przyczyną opryszczki narządów płciowych.
Oba typy wirusa mogą wywoływać opryszczką narządów płciowych, chociaż HSV-2 znacznie częściej jest odpowiedzialny za tę postać choroby. Wirus HSV-1 tradycyjnie kojarzony jest z opryszczką okolic ust, która objawia się w postaci opryszczki wargowej. Jednak coraz więcej przypadków opryszczki narządów płciowych jest obecnie wywoływanych przez HSV-1.
Choroba ma charakter przewlekły i pozostaje w organizmie przez całe życie. Po pierwszym zakażeniu wirus pozostaje uśpiony w komórkach nerwowych i może się od czasu do czasu reaktywować, powodując kolejne rzuty choroby.
Objawy i przebieg choroby
Większość osób z opryszczką narządów płciowych nie ma żadnych objawów lub ma objawy bardzo łagodne. Łagodne objawy mogą być niezauważone lub pomylone z innymi schorzeniami skóry, takimi jak pryszcz czy wrastający włos. Z tego powodu większość ludzi nie wie, że ma zakażenie opryszczką.
Jeśli objawy się pojawią, mogą obejmować małe pęcherzyki, które pękają i pozostawiają czerwone, otwarte rany wokół narządów płciowych, odbytu, ud lub pośladków. Zmiany te mogą być mniej czerwone u osób o ciemniejszej karnacji. Towarzyszące objawy to mrowienie, pieczenie lub swędzenie w okolicy narządów płciowych, ból podczas oddawania moczu oraz nietypowa wydzielina.
Miejsca, które mogą być objęte zmianami to srom (zewnętrzne narządy płciowe, w tym wargi sromowe), pochwa, szyjka macicy, prącie, jądra, odbyt, odbytnica, pośladki oraz okolice pachwin lub wewnętrznej części ud.
Pierwszy rzut choroby
Pęcherze opryszczki zwykle pojawiają się jako jeden lub więcej pęcherzyków na narządach płciowych, odbytnicy lub w okolicy ust. Jest to znane jako „rzut" choroby. Pęcherze pękają i pozostawiają bolesne rany, które mogą goić się przez tydzień lub dłużej. Podczas pierwszego rzutu mogą również wystąpić objawy przypominające grypę, takie jak gorączka, bóle ciała lub powiększone węzły chłonne.
Nawroty choroby
Osoby, które doświadczyły pierwszego rzutu opryszczki, mogą mieć powtarzające się rzuty, szczególnie jeśli są zakażone HSV-2. Jednak powtarzające się rzuty są zazwyczaj krótsze i mniej dotkliwe niż pierwszy rzut. Chociaż opryszczka narządów płciowych jest zakażeniem trwającym całe życie, liczba rzutów może się zmniejszać z czasem.
Wirus może „obudzić się" w każdej chwili. Może to być wywołane zmęczeniem, podrażnieniem narządów płciowych, miesiączką, stresem fizycznym lub emocjonalnym albo urazem. Wzorzec rzutów różni się znacznie u osób z opryszczką. Niektórzy ludzie noszą wirusa, mimo że nigdy nie mieli objawów. Inni mogą mieć tylko jeden rzut lub rzuty występujące bardzo rzadko. Niektóre osoby mają regularne rzuty występujące co 1 do 4 tygodni.
Przyczyny i drogi zakażenia
Opryszczka narządów płciowych przenosi się głównie podczas stosunków pochwowych, analnych i oralnych. Można jednak również zarazić się opryszczką narządów płciowych od kogoś z opryszczką wargową. Opryszczka wargowa może przenieść się z ust na narządy płciowe i stać się opryszczką narządów płciowych.
Zakażenie następuje przez bezpośredni kontakt skóry ze skórą. Dzieje się to, gdy obszar zakażony wchodzi w kontakt z drobnym pęknięciem w skórze lub tkance śluzówkowej, zwykle w okolicy ust lub narządów płciowych. Większość skóry na ciele jest zbyt gruba, aby wirus mógł przez nią przeniknąć.
Opryszczka narządów płciowych może być przenoszona zarówno wtedy, gdy objawy są obecne, jak i czasami, gdy objawy nie są obecne. Istnieje kilka dni w ciągu roku, zwanych „bezobjawową reaktywacją", kiedy wirus może znajdować się na powierzchni skóry, ale nie ma żadnych objawów. Opryszczka może być przenoszona podczas kontaktu seksualnego w tym czasie.
Każda osoba aktywna seksualnie może zarazić się opryszczką narządów płciowych. Większość przypadków opryszczki narządów płciowych jest przenoszona przez osoby, które nie są świadome, że mają zakażenie lub które są bezobjawowe w momencie przeniesienia wirusa.
Rozpoznanie choroby
Jeśli wystąpią objawy, należy udać się do kliniki zdrowia seksualnego tak szybko, jak to możliwe. Warto pójść nawet jeśli nie miało się kontaktów seksualnych przez długi czas, ponieważ pęcherze mogą pojawić się dopiero po miesiącach lub latach.
Podczas wizyty lekarz lub pielęgniarka w klinice zdrowia seksualnego zapyta o objawy i partnerów seksualnych oraz użyje małego wacika bawełnianego do pobrania płynu z jednego z pęcherzy lub ran do badania.
Najbardziej czułymi testami do diagnozowania opryszczki są testy NAAT (test amplifikacji kwasów nukleinowych), ponieważ wykrywają obecność wirusa HSV z wrzodów narządów płciowych lub innych zmian skórno-śluzówkowych. Testy wirusologiczne specyficzne dla typu mogą być również wykorzystywane do pomocy w diagnozie zakażenia HSV, gdy nie ma widocznych zmian na narządach płciowych.
Test nie może być wykonany, jeśli nie ma widocznych pęcherzy lub ran. Test nie może również powiedzieć, jak długo miało się opryszczkę lub od kogo się ją dostało. Objawy mogą nie pojawić się przez tygodnie, a nawet lata po zakażeniu wirusem opryszczki.
Leczenie i terapia
Nie ma leku na opryszczkę narządów płciowych. Kiedy już ma się wirusa w organizmie, pozostaje on tam przez całe życie. Objawy znikają same, ale pęcherze mogą powrócić.
Istnieją jednak leki, które mogą pomóc w objawach i zmniejszyć liczbę rzutów. Przyjmowanie leków może pomóc w objawach i obniżyć ryzyko przeniesienia zakażenia. Istnieją trzy leki przeciwwirusowe zatwierdzone do leczenia opryszczki narządów płciowych:
- Acyklowir – najstarszy lek przeciwwirusowy na opryszczkę, dostępny od 1982 roku w postaci maści i od 1985 roku w postaci tabletek. Acyklowir wykazał bezpieczeństwo u osób, które stosowały go nieprzerwanie przez okres do 10 lat.
- Walacyklowir – nowszy lek, który faktycznie wykorzystuje acyklowir jako składnik aktywny. Ten lek dostarcza acyklowir bardziej efektywnie, dzięki czemu można go przyjmować rzadziej w ciągu dnia.
- Famcyklowir – wykorzystuje pencyklowir jako składnik aktywny do zatrzymania replikacji HSV. Podobnie jak walacyklowir, jest dobrze wchłaniany i może być przyjmowany rzadziej niż acyklowir.
Leczenie pierwszego rzutu
Podczas pierwszego rzutu może zostać przepisany lek przeciwwirusowy, aby zatrzymać pogarszanie się objawów – należy zacząć go przyjmować w ciągu 5 dni od pojawienia się objawów. Może być również przepisany krem na ból. Jeśli objawy trwają dłużej niż 5 dni przed udaniem się do kliniki, nadal można wykonać test, aby dowiedzieć się, co jest przyczyną.
Terapia rzutów nawrotowych
Istnieją dwa rodzaje leczenia: terapia epizodyczna i terapia supresyjna.
W terapii epizodycznej osoba zaczyna przyjmować lek przy pierwszych oznakach rzutu i kontynuuje przyjmowanie leku przez kilka dni, aby przyspieszyć gojenie lub nawet zapobiec pełnemu wystąpieniu rzutu. Wszystkie trzy leki przeciwwirusowe wspomniane powyżej wykazały, że pomagają skrócić czas trwania objawów opryszczki.
Terapia supresyjna polega na codziennym przyjmowaniu leków przez dłuższy czas, aby zmniejszyć częstotliwość rzutów i ryzyko przeniesienia wirusa na partnera.
Samodzielna opieka
Aby złagodzić objawy, można przyjmować paracetamol, ibuprofen lub aspirynę w celu złagodzenia bólu oraz przykładać zimne kompresy na rany kilka razy dziennie, aby złagodzić ból i swędzenie. Kobiety z ranami na wargach sromowych mogą próbować oddawać mocz w wannie z wodą, aby uniknąć bólu.
Aby pomóc w gojeniu się ran, należy delikatnie myć rany wodą z mydłem, a następnie osuszać je przez klepanie. Nie należy zakrywać ran bandażem, ponieważ powietrze przyspiesza gojenie. Nie należy drapać ran, ponieważ mogą się zakazić. Zaleca się noszenie luźnej bielizny bawełnianej.
Życie z opryszczką narządów płciowych
To normalne, że odczuwa się niepokój po dowiedzeniu się, że ma się opryszczkę narządów płciowych. Jednak warto wiedzieć, że nie jest się samemu. Miliony ludzi noszą wirusa. Chociaż nie ma lekarstwa, opryszczkę narządów płciowych można leczyć.
Można odczuwać różne emocje po dowiedzeniu się, że ma się opryszczkę – można być zdenerwowanym, zawstydzonym lub zaniepokojonym na początku. Jednak z czasem prawdopodobnie poczuje się znacznie lepiej i zobaczy, że posiadanie opryszczki nie musi być wielką sprawą. Ludzie z opryszczką mają związki i prowadzą całkowicie normalne życie.
Większość ludzi ma co najmniej jedno zakażenie przenoszone drogą płciową w swoim życiu, a posiadanie opryszczki lub innego zakażenia przenoszonego drogą płciową nie jest niczym, czego należy się wstydzić lub czuć zakłopotanie. Nie oznacza to, że jest się „brudnym" lub złą osobą – oznacza to, że jest się normalnym człowiekiem.
Zapobieganie zakażeniu
Bezpieczne praktyki seksualne są kluczowe dla zapobiegania opryszczce narządów płciowych. Prawidłowe używanie prezerwatyw lateksowych może zmniejszyć, ale nie wyeliminować, ryzyko złapania lub przeniesienia opryszczki. Jeśli jest się uczulonym na lateks, można używać prezerwatyw poliuretanowych. Najbardziej niezawodnym sposobem uniknięcia zakażenia jest nie uprawianie seksu analnego, pochwowego ani oralnego.
Jeśli ma się opryszczkę narządów płciowych, można zapobiec przekazywaniu wirusa poprzez używanie prezerwatyw, przyjmowanie leków i unikanie kontaktów seksualnych podczas rzutu opryszczki narządów płciowych.
Jeśli jest się w ciąży, ważne jest, aby poinformować lekarza, jeśli ma się lub jeśli partner ma opryszczkę narządów płciowych, aby można było zmniejszyć ryzyko dla dziecka. Matki mogą również zarazić swoje dzieci podczas porodu.