Ropień mózgu

Czym jest ropień mózgu?

Ropień mózgu to zamknięty zbiornik ropy, który tworzy się wewnątrz tkanki mózgowej. Ropień to po prostu zbiornik zapalny wypełniony ropą – czyli resztkami po walce układu odpornościowego z bakteriami lub grzybami1.

Kiedy jakakolwiek infekcja dotrze do mózgu, organizm natychmiast próbuje się bronić. W miejscu zakażenia pojawia się stan zapalny. Martwe komórki, bakterie lub grzyby oraz odpady po walce układu odpornościowego gromadzą się w jednym miejscu. Wokół tego gromadziącego się ścięku organizm tworzy tkankę ochronną – powstaje ropień1.

Problem polega na tym, że ropień stopniowo powiększa się i zaczyna uciskać mózg. To bardzo niebezpieczna sytuacja, która wymaga natychmiastowej pomocy medycznej1.

Ropnie mózgu nie są częste. W Stanach Zjednoczonych odnotowuje się rocznie około 1500 do 2500 przypadków1. W Anglii ryzyko rozwinięcia ropnia mózgu jest niezwykle niskie2. Choć schorzenie to występuje rzadko, należy pamiętać, że to stan zagrażający życiu2.

Objawy ropnia mózgu

Objawy ropnia mózgu mogą pojawić się nagle lub rozwijać się powoli w ciągu kilku dni, a nawet kilku tygodni23. Do najczęstszych objawów należą12:

• Silny ból głowy – często bardzo nasilony, zlokalizowany w jednej części głowy i niełagodzony zwykłymi lekami przeciwbólowymi
• Zmiany w myśleniu – zamieszanie, trudności z przetwarzaniem informacji, problemy z koncentracją lub nadmierna senność
• Drętwienie, osłabienie lub porażenie części ciała
• Zaburzenia czucia – zmiany w odczuwaniu dotyku
• Trudności z mówieniem – niewyraźna mowa lub problemy z formułowaniem zdań
• Problemy ze wzrokiem – niewyraźne widzenie, podwójne widzenie lub szarzenie obrazu (spowodowane uciskiem ropnia na nerw wzrokowy)
• Gorączka – podwyższona temperatura ciała
• Drgawki (napady padaczkowe)
• Nudności i wymioty
• Sztywny kark – trudności z poruszaniem głową

Jeśli u siebie lub kogoś bliskiego zauważysz którykolwiek z tych objawów, szczególnie niewyraźną mowę, osłabienie mięśni, porażenie lub drgawki u osoby, która nigdy wcześniej ich nie miała, natychmiast zadzwoń pod numer alarmowy12.

U niemowląt i małych dzieci objawy mogą wyglądać inaczej i obejmować: gorączkę, pełne lub uwypuklone ciemiączko (miękkie miejsce na czubku głowy), zwiększoną senność lub mniejszą czujność niż zwykle, zwiększoną drażliwość, wysoki, piskliwy płacz, słabe przyjmowanie pokarmu, wymioty i drgawki4.

Przyczyny powstawania ropnia mózgu

Ropień mózgu powstaje, gdy bakterie lub grzyby przedostaną się do tkanki mózgowej. Najczęściej drobnoustroje docierają do mózgu na trzy główne sposoby25:

Poprzez rozprzestrzenienie z pobliskiej infekcji – zakażenie z innej części czaszki może rozprzestrzenić się bezpośrednio do mózgu. Do takich zakażeń należą: przewlekłe zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok przynosowych, ropień zęba lub zapalenie wyrostka sutkowatego (kości za uchem). Dzięki lepszym metodom leczenia infekcji, ropień mózgu jako powikłanie tych chorób jest obecnie rzadkością5.

Przez krew – zakażenie z innej części organizmu może przedostać się do mózgu poprzez krwiobieg. Może to być na przykład zapalenie płuc czy infekcje serca. Osoby z osłabionym układem odpornościowym są bardziej narażone na ten sposób zakażenia25.

Po urazie głowy – uraz, który powoduje pęknięcie czaszki (na przykład rana postrzałowa) lub operacja neurochirurgiczna mogą umożliwić bakteriom lub grzybom przedostanie się do mózgu2.

Co najmniej w 15 procent przypadków nie można zidentyfikować źródła zakażenia6. Jednak najczęściej zidentyfikowanym źródłem jest infekcja płuc3.

Czynniki ryzyka

Niektóre osoby mają większe ryzyko rozwoju ropnia mózgu. Do głównych czynników ryzyka należą35:

• Osłabiony układ odpornościowy – osoby z HIV/AIDS lub po przeszczepie narządu, które przyjmują leki hamujące układ odpornościowy (immunosupresyjne)
• Przewlekła choroba – na przykład nowotwór złośliwy
• Wady serca – szczególnie wrodzone wady serca, które powodują sinicy (kiedy serce nie jest w stanie dostarczyć wystarczającej ilości tlenu do organizmu)
• Stosowanie leków osłabiających układ odpornościowy – kortykosteroidy lub chemioterapia
• Zakażenia w okolicy głowy i szyi – przewlekłe zapalenie zatok, zakażenia ucha, problemy z zębami
• Zakażenia w innych częściach ciała – zapalenie płuc, zapalenie wsierdzia (infekcja serca), zakażenia skóry, zakażenia brzucha czy miednicy

U małych dzieci czynnikiem ryzyka mogą być wrodzone wady serca7.

Jak diagnozuje się ropień mózgu?

Rozpoznanie ropnia mózgu może być trudne, ponieważ początkowe objawy są bardzo ogólne8. Jeśli lekarz podejrzewa ropień mózgu, najpierw przeprowadzi wstępną ocenę na podstawie objawów, historii choroby pacjenta oraz informacji o niedawnych zakażeniach lub osłabionym układzie odpornościowym2.

Wykonuje się także badania krwi, aby sprawdzić, czy w organizmie jest infekcja23.

Jeśli pacjent zostanie skierowany do szpitala na dalsze badania, może przejść jeden z następujących testów obrazowych2:

• Tomografia komputerowa (TK) – seria zdjęć rentgenowskich, które tworzą szczegółowy obraz wnętrza ciała
• Rezonans magnetyczny (MR) – badanie wykorzystujące silne pole magnetyczne i fale radiowe do tworzenia szczegółowych obrazów wnętrza ciała

Jeśli ropień zostanie znaleziony, może zostać wykonana procedura znana jako aspiracja sterowana tomografią komputerową, która polega na pobraniu próbki ropy z ropnia. Ten zabieg pomaga usunąć część ropy oraz pozwala zidentyfikować bakterie lub grzyby wywołujące infekcję23.

Lekarz może również wykonać badanie neurologiczne, które zazwyczaj wykazuje oznaki zwiększonego ciśnienia wewnątrz czaszki oraz problemy z funkcjonowaniem mózgu3.

Leczenie ropnia mózgu

Ropień mózgu to nagły przypadek medyczny, dlatego pacjent potrzebuje leczenia w szpitalu, dopóki jego stan się nie ustabilizuje9. Leczenie zazwyczaj rozpoczyna się jeszcze przed potwierdzeniem diagnozy, aby zmniejszyć ryzyko powikłań9.

Leczenie farmakologiczne

W niektórych przypadkach możliwe jest leczenie ropnia wyłącznie lekami lub operacja jest zbyt ryzykowna. Leki są zalecane zamiast operacji, jeśli pacjent ma: kilka ropni, mały ropień (mniejszy niż 2,5 cm), ropień głęboko w mózgu lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych9.

Zwykle podaje się antybiotyki lub leki przeciwgrzybicze przez wkłucie bezpośrednio do żyły. Na początku leczenia najczęściej stosuje się cefotaksym lub ceftriakson, często w połączeniu z metronidazolem, jeśli podejrzewa się bakterie Bacteroides, lub z wankomycyną, jeśli istnieje podejrzenie zakażenia gronkowcem złocistym10.

Lekarze starają się leczyć zarówno ropień, jak i pierwotną infekcję, która go spowodowała9. Wszyscy pacjenci są zazwyczaj leczeni antybiotykami przez co najmniej 4 do 8 tygodni10.

Leczenie chirurgiczne

Jeśli ropień jest większy niż 2,5 cm, zazwyczaj konieczne jest odessanie ropy z ropnia. Jednak nawet po operacji pacjent nadal będzie musiał przyjmować antybiotyki9.

Istnieją dwa rodzaje zabiegów chirurgicznych9:

Prosta aspiracja – przy użyciu tomografii komputerowej lekarz lokalizuje ropień, następnie wywierci małe otworko w czaszce. Przez ten otwór odessana zostaje ropa, a następnie otwór zostaje zamknięty. Prosty zabieg aspiracji trwa około godziny9.

Kraniotomia – może być zalecana, jeśli ropień nie odpowiada na aspirację lub pojawi się ponownie. Podczas kraniotomii chirurg zgoli niewielką część włosów i usunie mały fragment kości czaszki, aby uzyskać dostęp do mózgu. Ropień jest następnie opróżniany z ropy lub całkowicie usuwany. Po zakończeniu zabiegu fragment kości zostaje przywrócony na miejsce. Cała operacja, włącznie z wybudzeniem z znieczulenia ogólnego (gdy pacjent jest uśpiony), trwa zazwyczaj około 3 godzin9.

Skuteczność leczenia antybiotykami najlepiej monitorować za pomocą kolejnych badań MR lub TK10.

Rokowanie

Nieleczony ropień mózgu może prowadzić do poważnych, zagrażających życiu powikłań1. Wczesne leczenie ropnia prowadzi do najlepszych wyników1.

Powikłania kraniotomii, choć możliwe, są rzadkie. Mogą obejmować obrzęk i siniaki wokół twarzy, bóle głowy trwające kilka miesięcy po operacji, skrzep krwi w mózgu lub sztywność szczęki9.