Zaburzenie układu immunologicznego

Czym jest układ immunologiczny i jak działa

Układ immunologiczny to duża sieć narządów, białych krwinek, białek i substancji chemicznych. Wszystkie te elementy współpracują ze sobą, aby chronić organizm przed zarazkami (bakteriami, wirusami) i innymi szkodliwymi czynnikami1.

Układ immunologiczny składa się z wielu różnych części. Należą do nich skóra, która pomaga zapobiegać wnikaniu zarazków do organizmu, oraz błony śluzowe – wilgotne wewnętrzne wyścielenia niektórych narządów i jam ciała, które wytwarzają śluz i inne substancje mogące wyłapywać i zwalczać zarazki. Białe krwinki to komórki, które walczą z zarazkami. Narządy i tkanki układu limfatycznego, takie jak grasica, śledziona, migdałki, węzły chłonne, naczynia limfatyczne i szpik kostny, produkują, przechowują i transportują białe krwinki2.

Kiedy układ immunologiczny działa prawidłowo, rozpoznaje substancje, które organizm widzi jako szkodliwe lub obce. Substancje te nazywane są antygenami. Mogą to być zarazki takie jak bakterie i wirusy, mogą być to substancje chemiczne lub toksyny, a także komórki uszkodzone przez na przykład raka lub oparzenia słoneczne2.

Gdy układ immunologiczny rozpoznaje antygen, atakuje go. Jest to tak zwana odpowiedź immunologiczna. Częścią tej odpowiedzi jest wytwarzanie przeciwciał – białek, które działają w celu atakowania, osłabiania i niszczenia antygenów. Organizm wytwarza również inne komórki do walki z antygenem. Następnie układ immunologiczny zapamiętuje antygen. Jeśli zobaczy go ponownie, może go rozpoznać i szybko wysłać właściwe przeciwciała, więc w większości przypadków nie zachorujesz2.

Rodzaje zaburzeń układu immunologicznego

Kiedy układ immunologiczny nie działa tak, jak powinien, nazywa się to zaburzeniem układu immunologicznego. Mogą wystąpić różne sytuacje3:

Możesz urodzić się z osłabionym układem immunologicznym. Nazywa się to pierwotnym niedoborem odporności. To stan, z którym człowiek przychodzi na świat3.

Możesz zachorować na chorobę, która osłabia układ immunologiczny. Nazywa się to nabytym niedoborem odporności. Jest to stan, który rozwija się w późniejszym życiu3.

Możesz mieć układ immunologiczny, który jest zbyt aktywny. Może się to zdarzyć podczas reakcji alergicznej, gdy organizm nadmiernie reaguje na normalne substancje3.

Możesz mieć układ immunologiczny, który zwraca się przeciwko tobie. Nazywa się to chorobą autoimmunologiczną, w której układ odpornościowy atakuje zdrowe tkanki własnego organizmu3.

Choroby autoimmunologiczne

Choroby autoimmunologiczne to stany zdrowotne, które występują, gdy układ immunologiczny atakuje organizm zamiast go bronić. Dostawcy opieki zdrowotnej nazywają je czasami zaburzeniami autoimmunologicznymi4.

Zwykle układ immunologiczny jest jak wbudowany system bezpieczeństwa organizmu. Automatycznie wykrywa substancje, które nie powinny znajdować się w organizmie (takie jak wirusy, bakterie lub toksyny) i wysyła białe krwinki, aby je wyeliminować, zanim zdążą uszkodzić organizm lub sprawić, że zachorujesz. Jeśli masz chorobę autoimmunologiczną, układ immunologiczny jest bardziej aktywny niż powinien. Ponieważ nie ma najeźdźców do atakowania, układ immunologiczny zwraca się przeciwko twojemu ciału i uszkadza zdrowe tkanki4.

Choroby autoimmunologiczne są stanami przewlekłymi. Oznacza to, że jeśli masz chorobę autoimmunologiczną, prawdopodobnie będziesz musiał zarządzać nią i objawami, które powoduje, przez resztę życia4.

Istnieje ponad 100 różnych chorób autoimmunologicznych. Mogą wpływać na niemal każdą tkankę lub narząd w organizmie, w zależności od tego, gdzie układ immunologiczny działa nieprawidłowo, w tym na stawy, mięśnie, skórę, naczynia krwionośne, układ trawienny, układ hormonalny i układ nerwowy4.

Niektóre przykłady chorób autoimmunologicznych obejmują reumatoidalne zapaleniestawów, toczeń, zapalenie mięśni i zespół Sjögrena4.

Choroby autoimmunologiczne są szeroko podzielone na dwie kategorie – „specyficzne narządowo" oznacza, że dotknięty jest jeden narząd, podczas gdy w zaburzeniach „niespecyficznych narządowo" może być dotkniętych wiele narządów lub układów ciała5.

Niedobory odporności

Niedobory odporności występują, gdy układ immunologiczny jest osłabiony i nie może skutecznie chronić organizmu przed infekcjami. Istnieją różne rodzaje niedoborów odporności3.

Ciężki złożony niedobór odporności (SCID) to przykład niedoboru odporności, który jest obecny od urodzenia. Dzieci są w ciągłym niebezpieczeństwie infekcji bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych. To zaburzenie jest czasami nazywane „chorobą chłopca w bańce". W latach 70. XX wieku chłopiec musiał żyć w sterylnym środowisku wewnątrz plastikowej bańki. Dzieci z SCID nie mają ważnych białych krwinek. Ta choroba jest śmiertelna bez leczenia3.

Istnieją również tymczasowe nabyte niedobory odporności. Układ immunologiczny może zostać osłabiony przez różne czynniki, w tym niektóre leki, choroby przewlekłe czy złe odżywianie3.

Diagnoza zaburzeń układu immunologicznego

Diagnozowanie zaburzeń układu immunologicznego może być procesem złożonym i czasami długotrwałym. Dotyczy to szczególnie chorób autoimmunologicznych, gdzie diagnoza może zająć kilka lat, zwłaszcza gdy objawy nie są traktowane poważnie lub gdy pacjent czuje się tak, jakby rodzina lub przyjaciele dawali mu do zrozumienia, że objawy są „tylko w jego głowie". Przyczynia się to do tego, że pacjenci czują się niepewni co do swoich własnych objawów i kwestionują swoją wiedzę o własnym ciele6.

Podczas tego długiego procesu choroba nadal powoduje uszkodzenia i sieje spustoszenie w organizmie, a także może wywoływać ból, który może być wyniszczający6.

Lekarze wykorzystują różne badania diagnostyczne do identyfikacji zaburzeń układu immunologicznego. Mogą to być badania krwi sprawdzające poziom białych krwinek, obecność przeciwciał lub inne wskaźniki funkcji immunologicznej. Mogą być również przeprowadzane biopsje tkanek lub inne specjalistyczne badania w zależności od podejrzewanej choroby.

Leczenie i zarządzanie objawami

Ogólnie rzecz biorąc, nie ma lekarstwa na choroby autoimmunologiczne, ale dostawca opieki zdrowotnej pomoże znaleźć leczenie, które zarządza objawami4.

Leczenie zwykle koncentruje się na zmniejszeniu aktywności układu immunologicznego. W przypadku chorób autoimmunologicznych stosuje się różne leki, które zmniejszają nadmierną aktywność układu immunologicznego. Możesz je przyjmować doustnie lub w formie zastrzyków7.

Często leczenie obejmuje codzienne przyjmowanie doustne prednizonu – steroidu, który zmniejsza funkcję układu immunologicznego7.

Nowe terapie próbują przywrócić równowagę między funkcją efektorową i regulacyjną układu immunologicznego. Należą do nich blokada kostymulacji, terapia regulacyjnymi komórkami T, immunoterapia swoista dla antygenu oraz manipulowanie szlakiem interleukiny-28.

Chociaż remisja wywołana lekami może spowolnić postęp choroby, mogą wystąpić skutki uboczne od łagodnych do poważnych6.

Życie z zaburzeniem układu immunologicznego

Życie z osłabionym układem immunologicznym może być wyzwaniem, ale przy pozytywnym nastawieniu i odpowiednich strategiach osoby mogą zachować bezpieczeństwo i prowadzić satysfakcjonujący styl życia9.

Utrzymywanie dobrej higieny i bezpiecznego środowiska obejmuje regularne mycie rąk i utrzymywanie czystości w pomieszczeniach mieszkalnych, aby zmniejszyć narażenie na bakterie i wirusy. Dodatkowo noszenie maseczki w dużych zgromadzeniach może być odpowiednie w zależności od pory roku, a także unikanie kontaktu z osobami, które mogą źle się czuć9.

Wykazano, że słaba jakość snu zwiększa ryzyko infekcji. Osoby z osłabionym układem immunologicznym powinny dążyć do 7-9 godzin dobrego snu każdej nocy. Należy ustalić rutynę przed snem, stworzyć komfortowe środowisko do spania i ograniczyć czas spędzany przed ekranem do 1-2 godzin przed snem9.

Ważne jest, aby być na bieżąco ze szczepieniami zalecanymi przez zespół opieki zdrowotnej. Szczepionki mogą zapewnić dodatkową ochronę przed chorobami, którym można zapobiec, i pomóc wzmocnić odpowiedź immunologiczną. Jest to bardzo ważne dla osób, które były leczone lekami biologicznymi9.

Wykazano związek między wysokim poziomem przewlekłego stresu a nieskutecznością układu immunologicznego. Chociaż stresory są oczekiwanym zjawiskiem w życiu, osoby powinny nauczyć się dobrze nimi zarządzać. Włącz do swojej rutyny działania redukujące stres, takie jak medytacja, głębokie oddychanie, joga lub przyjemne hobby. Ponadto udowodniono, że ćwiczenia pomagają w zarządzaniu stresem9.

Zdrowe nawyki nie muszą być skomplikowane. Jedz dobrze, śpij wystarczająco dużo i ćwicz. Znajdź lekarza, na którym możesz polegać10.

Zdrowe odżywianie oznacza nacisk na dużo owoców i warzyw, chude białko, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz beztłuszczowe lub niskotłuszczowe mleko i produkty mleczne. Zdrowe odżywianie oznacza również ograniczenie nasyconych tłuszczy, soli i dodanych cukrów. Zdrowe odżywianie dostarcza wielu składników odżywczych, które wspierają optymalną funkcję immunologiczną11.

Wzmocnienie układu immunologicznego można osiągnąć poprzez jedzenie pożywnych pokarmów, ćwiczenia i wystarczającą ilość snu. Zdrowy styl życia oferuje wiele korzyści, w tym wzmocnienie odporności1.

Życie z przewlekłą chorobą autoimmunologiczną może przynieść trudności emocjonalne. Kiedy postawiona zostaje diagnoza choroby autoimmunologicznej, może pojawić się zalew emocji. Chociaż może być ulga, że jest coś rzeczywistego do leczenia, mogą również pojawić się uczucia ogromnej straty wcześniejszej tożsamości osoby6.

Osoby z pierwotnym niedoborem odporności mają większe potrzeby związane z samoopieka. Wymaga to zaangażowania i konsekwencji dla osiągnięcia sukcesu10.