Zakażenie paciorkowcowe

Czym jest zakażenie paciorkowcowe

Zakażenia paciorkowcowe powstają, gdy bakterie z rodzaju Streptococcus dostają się do organizmu i powodują chorobę. Istnieje ponad 120 szczepów bakterii paciorkowców grupy A, które są najczęstszą przyczyną tych zakażeń1.

Paciorkowce grupy A (ang. Group A Streptococcus, GAS) to bakterie powszechnie występujące w gardle i na skórze. Większość zakażeń wywołanych przez te bakterie ma łagodny przebieg, jednak czasami mogą one prowadzić do poważnych, a nawet zagrażających życiu chorób2.

Bakterie paciorkowców mogą bytować w organizmie i na ciele człowieka bez wywoływania objawów. Zakażenie może wystąpić w gardle, uchu środkowym, zatokach, płucach, na skórze, w tkankach podskórnych, zastawkach serca oraz we krwi3.

Rodzaje zakażeń paciorkowcowych

Zakażenia paciorkowcowe można podzielić na łagodne i ciężkie, w zależności od ich przebiegu i powikłań.

Łagodne zakażenia paciorkowcowe obejmują:4

• Angina paciorkowcowa – czerwone, bolesne gardło, często z białymi plamami na migdałkach
• Płonica – choroba następująca po anginie paciorkowcowej, powodująca czerwoną wysypkę na ciele
• Liszajec – zakażenie skóry
• Zapalenie tkanki łącznej (cellulitis) – infekcja tkanek głęboko pod skórą
• Róża (erysipelas) – zakażenie górnych warstw skóry

Ciężkie zakażenia paciorkowcowe mogą obejmować:1

• Zakażenia krwi (bakteremia)
• Zespół wstrząsu toksycznego – zakażenie obejmujące wiele narządów
• Gorączka reumatyczna – stan zapalny dotyczący stawów i serca
• Martwicze zapalenie powięzi (ang. necrotizing fasciitis) – określane czasem jako "choroba bakterii pożerających ciało"
• Zespół wstrząsu toksycznego paciorkowcowego (STSS)

Szczególnym rodzajem zakażenia jest inwazyjne zakażenie paciorkowcowe grupy A (iGAS), które występuje, gdy bakterie przedostaną się do części ciała, takich jak krew, głębokie mięśnie i tkanki tłuszczowe lub płuca. Jest to poważne, czasem zagrażające życiu zakażenie2.

Objawy zakażenia

Objawy zakażenia paciorkowcowego różnią się w zależności od miejsca infekcji i jej ciężkości.

Objawy anginy paciorkowcowej obejmują:5

• Ból gardła
• Gorączkę
• Powiększone migdałki, często z białymi plamami lub ropą
• Powiększone węzły chłonne na szyi
• Ból głowy
• Trudności w połykaniu
• Brak kaszlu (kaszel zazwyczaj wskazuje na zakażenie wirusowe)

Angina paciorkowcowa najczęściej występuje u dzieci w wieku szkolnym, między 5 a 15 rokiem życia, choć może dotknąć również dorosłych5.

Objawy zakażenia skóry mogą obejmować:1

• Bolesne, zaczerwienione obszary skóry (zapalenie tkanki łącznej)
• Żółte, pokryte strupami rany (liszajec)

Objawy płonicy to:3

• Wysypka na twarzy, następnie na pozostałej części ciała
• Wysypka szorstka w dotyku, przypominająca papier ścierny
• Czerwone guzki na języku (tzw. język truskawkowy)
• Po ustąpieniu wysypki skóra może się łuszczyć

Typowe objawy zakażenia paciorkowcowego grupy A mogą również obejmować:6

• Objawy grypopodobne, takie jak wysoka temperatura, obrzęk węzłów chłonnych lub bóle ciała
• Silny ból mięśni
• Nudności i wymioty

Przyczyny i czynniki ryzyka

Zakażenia paciorkowcowe są wywoływane przez bakterie Streptococcus pyogenes, znane również jako paciorkowce grupy A. Bakterie te są bardzo zakaźne1.

Bakterie rozprzestrzeniają się przez:3

• Wdychanie zainfekowanych kropelek z kichnięcia lub kaszlu osoby chorej
• Dotykanie zainfekowanych ran lub powierzchni skażonych bakteriami
• Podczas porodu – przeniesienie z matki na dziecko

Paciorkowce grupy A rozprzestrzeniają się przez bezpośredni kontakt z wydzielinami z nosa i gardła osoby zakażonej lub z zakażonymi zmianami skórnymi. Ryzyko rozprzestrzeniania się jest największe, gdy osoba jest chora, na przykład gdy ma anginę paciorkowcową lub zakażoną ranę2.

Osoby, które są nosicielami bakterii, ale nie mają objawów, są znacznie mniej zakaźne. Leczenie zakażonej osoby odpowiednim antybiotykiem przez 24 godziny lub dłużej eliminuje zakaźność7.

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia obejmują:8

• Wiek – angina paciorkowcowa najczęściej występuje u dzieci w wieku od 5 do 15 lat
• Bliski kontakt z osobą zakażoną
• Przebywanie w zatłoczonych miejscach, takich jak żłobki, szkoły, ośrodki opiekuńcze czy koszary wojskowe
• Zakażenia wirusowe, takie jak grypa lub ospa wietrzna
• Choroby przewlekłe – rak, cukrzyca, choroby serca, nerek, wątroby lub płuc
• Osłabienie układu odpornościowego

Rozpoznanie zakażenia

Rozpoznanie zakażenia paciorkowcowego wymaga połączenia oceny klinicznej i testów laboratoryjnych, ponieważ same objawy nie wystarczają do postawienia pewnej diagnozy9.

Szybki test na obecność paciorkowca (RADT – rapid antigen detection test) to podstawowe badanie diagnostyczne. Test polega na pobraniu wymazu z gardła i pozwala uzyskać wynik w ciągu kilku minut10.

Jeśli szybki test daje wynik ujemny u dziecka w wieku 3 lat lub starszego, zaleca się potwierdzenie wyniku za pomocą posiewu z gardła (hodowla bakteryjna). Posiew jest dokładniejszy, ale wyniki są dostępne dopiero po kilku dniach10.

Lekarz podczas badania może stwierdzić:10

• Powiększone przednie węzły chłonne szyjne
• Wybroczyny na podniebieniu (małe czerwone plamki)
• Zaczerwienienie gardła i migdałków
• Powiększenie migdałków z wydzieliną ropną lub bez niej

Pacjenci z wyraźnymi objawami wirusowymi, takimi jak kaszel, katar lub chrypka, zazwyczaj nie wymagają testów na obecność paciorkowca, ponieważ objawy te sugerują infekcję wirusową10.

Leczenie

Głównym sposobem leczenia zakażeń paciorkowcowych są antybiotyki. Leki te zabijają bakterie wywołujące zakażenie i pomagają zapobiegać poważnym powikłaniom4.

Antybiotyki stosowane w leczeniu zakażeń paciorkowcowych:11

• Penicylina lub amoksycylina – najczęściej przepisywane leki pierwszego wyboru
• Inne antybiotyki – dla osób uczulonych na penicylinę

Antybiotyki pomagają:11

• Złagodzić ból gardła i inne objawy, jeśli są spowodowane przez paciorkowce
• Przyspieszyć wyzdrowienie
• Zmniejszyć prawdopodobieństwo przeniesienia zakażenia na innych
• Zapobiec powikłaniom, takim jak zakażenia zatok i migdałków, a także poważniejszym stanom, jak gorączka reumatyczna

Bardzo ważne jest przyjmowanie antybiotyków zgodnie z zaleceniami lekarza i dokończenie pełnego kursu leczenia, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Po 24 godzinach przyjmowania antybiotyków osoba przestaje być zakaźna dla innych12.

Leczenie wspomagające w domu:13

• Płukanie gardła ciepłą, słoną wodą (pół łyżeczki soli na szklankę ciepłej wody) kilka razy dziennie
• Przyjmowanie leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty, takich jak paracetamol lub ibuprofen
• Picie dużej ilości płynów
• Spożywanie miękkich pokarmów i zimnych deserów, które łagodzą gardło
• Dużo odpoczynku
• Unikanie palenia tytoniu

W przypadku ciężkich zakażeń, takich jak martwicze zapalenie powięzi, konieczna jest hospitalizacja i chirurgiczne usunięcie martwej, zakażonej tkanki3.

Jak zapobiegać zakażeniom

Nie ma szczepionki zapobiegającej zakażeniom paciorkowcowym grupy A, jednak istnieje wiele sposobów, aby zmniejszyć ryzyko zarażenia się14.

Podstawowe zasady higieny:14

• Częste mycie rąk wodą z mydłem, szczególnie po kaszlu, kichaniu lub dotykaniu wspólnych przedmiotów
• Zakrywanie ust i nosa podczas kaszlu i kichania
• Unikanie dotykania twarzy, szczególnie ust i nosa
• Mycie szklanek, naczyń i talerzy po użyciu przez osobę chorą
• Dbanie o czystość skóry i włosów

Opieka nad ranami i zakażeniami grzybiczymi:14

• Właściwe czyszczenie i pielęgnacja ran
• Leczenie zakażeń grzybiczych

W przypadku liszajca należy podjąć dodatkowe środki:14

• Codzienna zmiana i pranie odzieży, pościeli i ręczników osoby chorej
• Nieudostępnianie odzieży, pościeli ani ręczników osobie z liszajcem

Jeśli ktoś w gospodarstwie domowym lub miejscu pracy ma zdiagnozowane zakażenie paciorkowcowe, należy ograniczyć kontakt. Osoba chora powinna pozostać w domu, dopóki nie przestanie być zakaźna – zazwyczaj po 24 godzinach od rozpoczęcia antybiotykoterapii7.

Dzieci z zakażeniem paciorkowcowym nie powinny uczęszczać do szkoły, przedszkola ani żłobka, dopóki nie otrzymają co najmniej 24 godzin leczenia antybiotykami i nie poczują się lepiej15.

Powikłania

Większość zakażeń paciorkowcowych ma łagodny przebieg, jednak nieleczone lub źle leczone mogą prowadzić do poważnych powikłań.

Gorączka reumatyczna jest jednym z najpoważniejszych powikłań. Powoduje bolesne, obrzęknięte stawy. U dzieci może wystąpić niekontrolowany, szarpany ruch rąk i nóg. Gorączka reumatyczna może uszkodzić zastawki serca, choć skutki te mogą pojawić się dopiero po wielu latach3.

Płonica powoduje wysypkę na twarzy, a następnie na reszcie ciała. Wysypka jest szorstka w dotyku. Gdy ustępuje, skóra może się łuszczyć. Język pokrywa się czerwonymi guzkami, co nadaje mu wygląd truskawki3.

Inne powikłania mogą obejmować:8

• Zapalenie kłębuszków nerkowych pozapaliczkowe (post-streptococcal glomerulonephritis) – stan zapalny nerek
• Zakażenia ucha środkowego
• Zakażenia zatok
• Ropnie migdałkowe

W rzadkich przypadkach zakażenia paciorkowcowe mogą prowadzić do zespołu wstrząsu toksycznego lub martwiczego zapalenia powięzi, które są zagrażającymi życiu stanami wymagającymi natychmiastowej pomocy medycznej1.

Osoby, które przeszły gorączkę reumatyczną, mogą wymagać przyjmowania antybiotyków zapobiegawczych przez wiele lat (często do 21 roku życia), aby chronić się przed ponownym zachorowaniem14.