W skrócie

Zerwanie ścięgna to poważny uraz, który może dotknąć każdego – od sportowców po osoby wykonujące codzienne czynności. Chociaż ścięgna są najsilniejszymi strukturami łączącymi mięśnie z kośćmi, pod wpływem ekstremalnego obciążenia mogą ulec zerwaniu, powodując silny ból i czasową niezdolność do ruchu.

Czym jest ścięgno i jak dochodzi do jego zerwania

Ścięgno to włóknista tkanka łączna, która przymocowuje mięśnie do kości w ludzkim ciele. Te mocne struktury muszą wytrzymywać siły przekraczające nawet pięciokrotność masy ciała osoby. Ścięgna umożliwiają ruch – pozwalają nam chodzić, biegać, skakać czy podnosić przedmioty.

Zerwanie ścięgna to pęknięcie lub przerwanie ciągłości tej tkanki. Może być ono całkowite lub częściowe. Całkowite zerwanie oznacza, że ścięgno zostało w pełni przerwane, a jego końce nie są ze sobą połączone. Częściowe zerwanie to sytuacja, w której przynajmniej część ścięgna pozostaje nienaruszona.

W rzadkich przypadkach ścięgna mogą pękać lub ulegać zerwaniu. Urazy te występują najczęściej u osób w wieku od 30 do 40 lat i są częstsze u mężczyzn niż u kobiet.

Najczęstsze miejsca zerwania ścięgna

Chociaż zerwanie ścięgna może wystąpić w różnych miejscach ciała, istnieją cztery lokalizacje szczególnie narażone na tego typu urazy:

Ścięgno czworogłowe uda – grupa czterech mięśni, które łączą się tuż nad rzepką, tworząc ścięgno rzepki. Te mięśnie, często nazywane czworogłowymi, służą do prostowania nogi w kolanie i pomagają w chodzeniu, bieganiu i skakaniu.

Ścięgno Achillesa – znajduje się z tyłu stopy, tuż nad piętą. To miejsce, w którym mięsień łydki przyczepiony jest do kości piętowej. Ścięgno Achillesa jest niezbędne do odpychania stopą. Pomaga wstawaniu na palcach i rozpoczynaniu biegu. Jest to największe i najdłuższe ścięgno w ludzkim ciele.

Staw barkowy (rotator) – znajduje się w ramieniu i składa się z czterech mięśni, które kontrolują ruchy barku.

Ścięgno dwugłowe ramienia – łączy mięsień dwugłowy z ramieniem, umożliwiając zginanie łokcia i obracanie przedramienia.

Przyczyny zerwania ścięgna

Zerwanie ścięgna najczęściej występuje w wyniku nagłego ruchu, który wywiera zbyt duże obciążenie na ścięgno. Typowo ludzie zrywają ścięgno podczas uprawiania sportu. Największe ryzyko wiąże się ze sportami wymagającymi nagłych zatrzymań, startów i obrotów – takimi jak piłka nożna, koszykówka, tenis czy squash.

Do zerwania może dojść również w wyniku potknięcia się, upadku lub skręcenia kostki. Nie zawsze musi to być kontuzja sportowa – wystarczy nagłe, niekontrolowane naprężenie ścięgna.

Niektóre czynniki zwiększają prawdopodobieństwo zerwania ścięgna. Należą do nich zastrzyki sterydów do ścięgna, pewne choroby takie jak dna moczanowa czy nadczynność przytarczyc, a także posiadanie grupy krwi 0.

Osoby określane jako „wojownicy weekendu" – dorośli, którzy nie trenują regularnie, a następnie ćwiczą z wysoką intensywnością – są bardziej narażeni na zerwanie ścięgna Achillesa niż młodsi, dobrze wytrenowani sportowcy.

Zerwanie może też być skutkiem długotrwałego przeciążenia lub przewlekłego stanu zapalnego, takiego jak zapalenie ścięgna (stan zapalny ścięgna powodujący ból i sztywność).

Objawy zerwania ścięgna

Silny ból to pierwszy i najbardziej oczywisty objaw zerwania ścięgna. Może również pojawić się dźwięk pękania lub trzasku w momencie urazu. Kolejnym częstym, natychmiastowym znakiem zerwania ścięgna jest szybkie pojawienie się siniaków w miejscu kontuzji.

Po tych objawach zwykle następuje niemożność przeniesienia ciężaru ciała na nogę lub kostkę, osłabienie i ograniczenie ruchu w dotkniętej części ciała.

W przypadku zerwania ścięgna Achillesa możesz:

Usłyszeć trzask, pęknięcie lub stukot i poczuć ostry ból w tylnej części nogi lub kostki
Mieć trudności z poruszaniem stopą podczas chodzenia lub wchodzenia po schodach
Mieć trudności ze stawaniem na palcach
Zauważyć siniaki lub obrzęk na nodze lub kostce
Czuć, jakby ktoś uderzył cię w tylną część kostki kijem

Jak rozpoznaje się zerwanie ścięgna

Większość urazów można rozpoznać podczas badania fizykalnego. Lekarz oceni objawy, zbada miejsce urazu i przeprowadzi testy funkcjonalne.

W niektórych przypadkach konieczne może być wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI) lub ultrasonografii (USG), aby zobaczyć dokładną lokalizację zerwania ścięgna. MRI i ultrasonografia to rodzaje badań obrazowych, które pozwalają zobaczyć wewnętrzne struktury ciała bez wykonywania cięć.

Częściowe zerwanie oznacza, że przynajmniej część ścięgna nadal jest sprawna. Całkowite zerwanie oznacza, że ścięgno jest całkowicie przerwane, a jego dwa końce nie są ze sobą połączone.

Metody leczenia

Sposób leczenia zależy od stopnia ciężkości zerwania, stanu zdrowia pacjenta oraz poziomu jego aktywności fizycznej. Dostępne są zarówno metody chirurgiczne, jak i niechirurgiczne.

Leczenie bez operacji

W przypadku częściowego zerwania może nie być konieczna operacja. Zamiast tego pacjent może potrzebować noszenia szyny lub ortopedycznego buta przez około 6 tygodni. W tym czasie ścięgno srasta się samoistnie.

Jeśli masz szynę, ortezy lub but ortopedyczny, ograniczy on ruchy stopy. Zapobiega to dalszemu uszkodzeniu. Będziesz mógł chodzić, gdy lekarz na to pozwoli.

Podstawowe metody łagodzenia objawów obejmują:

Przykładanie okładów z lodu na obszar urazu
Odpoczynek
Uniesienie nogi powyżej poziomu serca
Stosowanie opaski uciskowej

Leczenie chirurgiczne

Jeśli masz całkowite zerwanie, możesz potrzebować operacji w celu naprawy ścięgna. Lekarz omówi z tobą zalety i wady zabiegu chirurgicznego. Przed operacją będziesz nosić specjalny but, który uniemożliwia ruch dolnej części nogi i stopy.

Decyzja o tym, czy zastosować leczenie chirurgiczne czy niechirurgiczne, zależy od wielu czynników. Każdy rodzaj leczenia ma swoje zalety. Lekarz specjalista pomoże wybrać najlepszą metodę dostosowaną do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Proces powrotu do zdrowia

Rehabilitacja po zerwaniu ścięgna to długotrwały proces wymagający cierpliwości. Niezależnie od tego, czy uraz został leczony chirurgicznie czy zachowawczo, pełne wyleczenie może zająć co najmniej sześć miesięcy, a w niektórych przypadkach nawet do dwóch lat.

Pierwsza sesja fizjoterapii zwykle obejmuje ocenę zakresu ruchu, masaż miejsca nacięcia (w przypadku naprawy chirurgicznej) oraz instrukcje dotyczące ćwiczeń rozciągających. Naprawione lub gojące się ścięgno będzie bardziej napięte niż przed urazem i bardziej podatne na zerwanie, jeśli zostanie zbyt wcześnie przeciążone.

Lekkie ćwiczenia rozciągające zwiększą elastyczność ścięgna. Zaleca się także noszenie specjalnego buta dla wsparcia podczas jazdy na rowerze lub wykonywania innych ćwiczeń mających na celu utrzymanie ogólnej kondycji.

Kiedy można chodzić

Gdy jesteś zabezpieczony odpowiednim butem ortopedycznym, który utrzymuje stopę w pozycji na palcach, możesz (i powinieneś) chodzić. Kule służą tylko do pomocy w zachowaniu równowagi. But z podwyższonym obcasem na drugiej stopie pomoże wyrównać wysokość. Chodzenie na uszkodzonej nodze w bucie jest korzystne dla gojenia. Ruch podczas chodzenia pomaga końcom ścięgna połączyć się w sposób efektywny i mocny.

Postęp w rehabilitacji

Z czasem wprowadza się ćwiczenia z obciążeniem, takie jak unoszenie się na palcach na podwyższonej powierzchni, aby odbudować funkcjonalną siłę w dolnej części nogi. Dodatkowo stosuje się masaż tkanek miękkich mięśnia łydki, jazdę na rowerze stacjonarnym oraz ćwiczenia równoważenia.

Nawet w dłuższej perspektywie czasowej mięsień łydki po stronie uszkodzonej może pozostać nieznacznie mniejszy, a zagojone ścięgno grubsze niż przed urazem, choć oba nadal działają prawidłowo.

Jak uniknąć ponownego urazu

Aby zapobiec ponownemu zerwaniu ścięgna, niezwykle ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarskich. Noś but ortopedyczny dokładnie tak, jak zostało to zalecone, przez pełne 10 tygodni. Nie próbuj skracać okresu noszenia ortezy.

Twoje zdrowienie jest jak gra w drabinki i węże – każdy tydzień przybliża cię do mety. Ale jeden niewielki błąd jest jak wpadnięcie na największego węża, który cofa cię na sam początek, powodując ponowne zerwanie.

Jeśli zdejmujesz but do mycia, najpierw usiądź, utrzymuj pozycję stopy na palcach i nie zginaj kostki w górę, aby dosięgnąć palców podczas mycia lub wycierania. Jeśli nie jesteś wystarczająco gibki, poproś o pomoc. Nie zakładaj, że wszystko będzie dobrze, wskakując do prysznica. Jeden mały poślizg może być katastrofalny.

Długoterminowe wyniki wskazują, że niezależnie od tego, czy uraz jest leczony chirurgicznie czy niechirurgicznie, znacząca utrata siły i funkcji może utrzymywać się nawet do dwóch lat po naprawie urazu. Aby uniknąć ponownego urazu lub powikłań i wrócić do normalnej aktywności, konieczne jest uczestnictwo w programie rehabilitacji i cierpliwe zaakceptowanie okresu rekonwalescencji wynoszącego co najmniej sześć miesięcy.