Brodawki analno-genitalne

Czym są brodawki analno-genitalne?

Brodawki analno-genitalne, znane również jako kłykciny kończyste (łac. condylomata acuminata), to powierzchowne zmiany skórne występujące w obrębie narządów płciowych i okolicy odbytu. Są one spowodowane zakażeniem określonymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV – human papillomavirus). Brodawki te stanowią widoczny przejaw infekcji i należą do chorób przenoszonych drogą płciową.1

Brodawki analno-genitalne mogą występować w różnych miejscach obszaru narządów płciowych i odbytu. U kobiet pojawiają się wokół wejścia do pochwy, na sromie, wargach sromowych mniejszych i większych, w pochwie oraz na szyjce macicy. U mężczyzn mogą występować na prąciu, mosznie, wokół odbytu oraz w okolicy pachwinowej. Zmiany mogą również pojawić się w jamie ustnej, na ustach, języku czy w gardle.2

Brodawki te różnią się od zwykłych brodawek, które pojawiają się na dłoniach czy stopach. Są one specyficzne dla obszaru narządów płciowych i wymagają innego podejścia diagnostycznego oraz terapeutycznego.3

Przyczyny i sposób zakażenia

Brodawki analno-genitalne są wywoływane przez zakażenie specyficznymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, najczęściej typami 6 i 11. Te typy HPV odpowiadają za ponad 90% przypadków brodawek narządów płciowych.1 Są one określane jako typy niskiego ryzyka, ponieważ nie prowadzą do rozwoju nowotworów, w przeciwieństwie do innych typów HPV, takich jak 16 i 18, które są związane z rakiem szyjki macicy i innych narządów.1

Wirus HPV jest rodziną wirusów DNA, które infekują komórki naskórka. Znanych jest ponad 150 różnych typów HPV, z czego co najmniej 40 może infekować obszar narządów płciowych. Wirus infekuje keratynocyty w skórze oraz komórki nabłonkowe w błonie śluzowej, stymulując je do nadmiernego rozmnażania się, co prowadzi do powstania widocznych zmian skórnych.4

Zakażenie wirusem HPV przenosi się przede wszystkim przez bezpośredni kontakt skórny podczas aktywności seksualnej. Obejmuje to kontakty waginalne, analne oraz oralne. Brodawki są bardzo zakaźne i mogą być łatwo przekazywane między partnerami seksualnymi.2 Co najmniej 75% dorosłych osób aktywnych seksualnie było zakażonych co najmniej jednym typem HPV obszaru narządów płciowych w pewnym momencie swojego życia.4

Po zakażeniu wirusem HPV brodawki mogą pojawić się po upływie od kilku tygodni do kilku miesięcy, choć w niektórych przypadkach mogą wystąpić dopiero po miesiącach lub nawet latach od momentu infekcji.4 Warto pamiętać, że zakażenie HPV może być również bezobjawowe – osoba może być nosicielem wirusa i go przenosić, nie mając widocznych brodawek.4

Kto jest narażony na zakażenie?

Brodawki analno-genitalne mogą wystąpić u każdego, ale są najczęstsze u nastolatków i młodych dorosłych w wieku od 15 do 30 lat, czyli w okresie największej aktywności seksualnej.4 Szacuje się, że około 400 000 osób, głównie w wieku nastoletnich i dwudziestych lat, zachoruje na brodawki narządów płciowych każdego roku.2

Ryzyko zakażenia zwiększa się w następujących sytuacjach:

• Niekorzystanie z prezerwatyw lub przegród dentystycznych podczas kontaktów seksualnych
• Posiadanie wielu partnerów seksualnych
• Rozpoczęcie życia seksualnego w młodym wieku
• Osłabienie układu odpornościowego, na przykład u osób z zakażeniem HIV lub przyjmujących leki immunosupresyjne2

Warto zaznaczyć, że osoby zaszczepione przeciwko HPV w dzieciństwie, przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, rzadko zachorowują na brodawki narządów płciowych. Szczepionka oferuje skuteczną ochronę przed typami wirusa wywołującymi te zmiany.4

Brodawki wewnątrz odbytu obserwuje się głównie u osób, które miały receptywne stosunki analne, jednak mogą one również wystąpić u mężczyzn i kobiet, którzy nie mieli takich kontaktów w wywiadzie.1

Objawy i lokalizacja zmian

Brodawki analno-genitalne zwykle nie powodują dolegliwości, jednak w zależności od rozmiaru i lokalizacji anatomicznej mogą być bolesne lub swędzące.1 Brodawki są zazwyczaj płaskimi, grudkowatymi lub szypułkowatymi naroślami na błonie śluzowej narządów płciowych.1

Charakterystyka brodawek:

• Są zwykle małymi, szorstkowatymi guzkami na skórze
• Mogą występować pojedynczo lub w grupach (grupy brodawek mogą wyglądać jak kalafior)
• Mogą być miękkie lub twarde w dotyku
• Mogą być białe, czerwone, w kolorze skóry lub ciemniejsze niż otaczająca skóra5

Chociaż brodawki zwykle nie wywołują objawów, czasami mogą być bolesne, swędzące lub krwawić. Niektóre osoby mogą również odczuwać ból lub dyskomfort podczas stosunku płciowego oraz problemy z oddawaniem moczu, takie jak krew w moczu, trudności z rozpoczęciem oddawania moczu lub częste przerywanie strumienia.5

Brodawki analno-genitalne występują często w określonych miejscach anatomicznych, w tym wokół wejścia do pochwy, pod napletek u mężczyzn nieobrzezanych oraz na trzonie prącia u mężczyzn obrzezanych. Mogą również wystąpić w wielu miejscach nabłonka analno-genitalnego lub w obrębie kanału analno-genitalnego, takich jak szyjka macicy, pochwa, cewka moczowa, krocze, skóra wokół odbytu, odbyt lub moszna.1

Rozpoznanie brodawek

Rozpoznanie brodawek analno-genitalnych jest zwykle dokonywane na podstawie badania wzrokowego. Lekarz lub pielęgniarka w klinice zdrowia seksualnego zazwyczaj jest w stanie zdiagnozować brodawki narządów płciowych, patrząc na nie.5 Badanie wzrokowe, któremu może pomóc szkło powiększające, jest jedynym zalecanym testem do rutynowego rozpoznania.6

Podczas wizyty lekarz może:

• Zapytać o objawy i partnerów seksualnych
• Obejrzeć guzki w okolicy narządów płciowych i odbytu
• W przypadku kobiet przeprowadzić badanie ginekologiczne z użyciem wziernika w celu sprawdzenia wnętrza pochwy5

Testowanie HPV nie jest zalecane do diagnostyki brodawek analno-genitalnych, ponieważ wyniki testów nie są potwierdzające i nie kierują leczeniem brodawek narządów płciowych.1 Nie ma również uzasadnienia dla rutynowego typowania HPV w praktyce klinicznej.6

Biopsja może być wskazana w następujących okolicznościach:

• Gdy istnieje wątpliwość co do rozpoznania
• Gdy zmiany są nietypowe (na przykład zabarwione, stwardniałe, przylegające do tkanki podskórnej, krwawiące lub owrzodziałe)
• Gdy zmiany nie reagują na standardową terapię lub stan pogarsza się podczas leczenia
• Szczególnie u pacjentów z osłabionym układem odpornościowym, w tym osób z zakażeniem HIV1

Metody leczenia

Leczenie brodawek analno-genitalnych jest opcjonalne. Wiele infekcji brodawkami narządów płciowych samoistnie ustępuje prędzej czy później – kompletne ustąpienie zmian po dwóch latach bez interwencji następuje u 75% osób.7 Jednak wiele osób decyduje się na leczenie, ponieważ brodawki mogą być nieestetyczne lub powodować dyskomfort.8

Celem leczenia jest usunięcie widocznych brodawek narządów płciowych i złagodzenie nieprzyjemnych objawów. Dostępnych jest kilka metod leczenia, a żadna z nich nie jest idealna dla wszystkich osób ani wszystkich brodawek. Wybór leczenia zależy od liczby, rozmiaru i lokalizacji zmian, preferencji pacjenta, kosztów, wygody oraz doświadczenia lekarza.8

Jak zapobiegać zakażeniu?

Szczepienie przeciwko HPV jest najlepszym sposobem uniknięcia problemów związanych z HPV, w tym brodawek narządów płciowych. Większość marek szczepionek chroni przed typami HPV, które powodują większość przypadków brodawek narządów płciowych.11 Osoby w wieku od 9 do 26 lat mogą kwalifikować się do szczepienia przeciwko HPV.2

Brodawki analno-genitalne zmniejszyły się wśród nastolatków, młodych kobiet i heteroseksualnych mężczyzn dzięki stosowaniu szczepienia przeciwko HPV w wielu krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych.1 Brodawki analno-genitalne są rzadkie u osób zaszczepionych przeciwko łagodnym typom HPV w dzieciństwie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.4

Przebieg i rokowanie

W większości przypadków (9 na 10) HPV znika samoistnie w ciągu dwóch lat bez problemów zdrowotnych. Gdy HPV nie znika, może powodować problemy zdrowotne, takie jak brodawki narządów płciowych.12 Jeśli widoczne brodawki narządów płciowych pozostaną nieleczone, mogą ulec spontanicznemu wycofaniu, zwiększyć się rozmiarze, zwiększyć się liczebnie lub pozostać niezmienione.7

Brodawki analno-genitalne są zasadniczo problemem kosmetycznym, ale często powodują u pacjentów znaczny niepokój psychologiczny i psychoseksualny. Pacjenci są zatem zazwyczaj bardzo zmotywowani do wykrycia i usunięcia brodawek.6 Mogą one wywoływać niepokój, poczucie winy, złość i utratę poczucia własnej wartości, a także niepokój związany z ryzykiem raka.13

Typy HPV, które powodują brodawki, nie powodują raka. To ważne, aby zrozumieć, że brodawki narządów płciowych wywołane przez typy 6 i 11 nie prowadzą do nowotworów.2 Są to typy niskiego ryzyka onkogennego.6

Pomimo leczenia możliwe są nawroty brodawek. Po leczeniu brodawki mogą powrócić, ponieważ nie ma lekarstwa na samego wirusa HPV. Gdy już ma się wirusa, zawsze można przenieść infekcję przenoszną drogą płciową na kogoś innego.2 Dlatego ważne jest, aby używać prezerwatyw i praktykować bezpieczny seks.2

Szczepienie przeciwko HPV jest bardzo skuteczne w zapobieganiu rozwojowi brodawek analno-genitalnych u osób zaszczepionych przed narażeniem na wirusa.7