Brodawki analno-genitalne Podstawowe informacje

Epidemiologia brodawek analno-genitalnych

Brodawki analno-genitalne są bardzo powszechnym problemem zdrowotnym na całym świecie. Szacuje się, że około 400 000 osób rocznie w Stanach Zjednoczonych zostaje zdiagnozowanych z tą przypadłością, a większość z nich to osoby w wieku późnej nastoletniej i w wieku 20 lat1. Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), który wywołuje te zmiany, jest najczęstszą infekcją przenoszoną drogą płciową – około 79 milionów Amerykanów jest zakażonych tym wirusem1.

Brodawki analno-genitalne dotykają zarówno mężczyzn, jak i kobiety, choć niektóre badania wskazują, że mogą być nieco częstsze u mężczyzn2. Ze względu na sposób przenoszenia, te zmiany skórne występują głównie u osób młodych, aktywnych seksualnie, w przedziale wiekowym od 15 do 30 lat2. Co najmniej 75% dorosłych osób aktywnych seksualnie w pewnym momencie życia zostało zakażonych przynajmniej jednym typem HPV w okolicy narządów płciowych2.

Warto zaznaczyć, że w wielu krajach, w tym w Stanach Zjednoczonych, liczba przypadków brodawek analno-genitalnych wśród młodzieży, młodych kobiet i heteroseksualnych mężczyzn znacząco spadła dzięki wprowadzeniu szczepień przeciwko HPV3. Osoby zaszczepione przeciwko HPV w dzieciństwie, przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, rzadko rozwijają brodawki analno-genitalne2.

Przyczyny powstawania brodawek analno-genitalnych

Brodawki analno-genitalne są bezpośrednio wywoływane przez zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego, w skrócie nazywanym HPV (od angielskiej nazwy Human Papillomavirus)4. HPV to duża rodzina wirusów zawierających DNA, która obejmuje ponad 150 różnych typów, z czego około 40 może infekować okolicę narządów płciowych2. Każdy typ HPV wykazuje pewną specyficzność i wywołuje nieco inne zmiany w organizmie.

Brodawki analno-genitalne są w ponad 90% przypadków powodowane przez typy HPV 6 i 1135. Te konkretne typy wirusa są określane jako niskonkogenne lub łagodne, co oznacza, że mają niski lub praktycznie zerowy potencjał wywoływania nowotworów4. To ważne rozróżnienie, ponieważ niektóre inne typy HPV – szczególnie typy 16 i 18 – są związane z wysokim ryzykiem rozwoju raka szyjki macicy i innych nowotworów narządów płciowych, ale te typy rzadko powodują widoczne brodawki5.

Wirus HPV infekuje keratynocyty, czyli komórki znajdujące się w skórze i błonach śluzowych, oraz komórki nabłonkowe błon śluzowych2. Po zakażeniu wirus stymuluje te komórki do namnażania się, co prowadzi do powstania widocznych zmian w postaci brodawek. Zakażenie HPV może również przebiegać w sposób utajony, bez widocznych objawów, lub subkliniczny – wtedy zmiany mogą być wykryte tylko podczas specjalistycznych badań, takich jak cytologia szyjki macicy2.

Jak dochodzi do zakażenia i rozprzestrzeniania się HPV

Brodawki analno-genitalne są przenoszone głównie poprzez bezpośredni kontakt skórny w trakcie aktywności seksualnej z osobą zakażoną wirusem HPV2. Zakażenie może nastąpić podczas kontaktów genitalnych, analnych oraz oralnych16. Ponieważ wirus przenosi się przez kontakt skóra do skóry, nie jest konieczne dojście do pełnego stosunku płciowego – wystarczy ścisły kontakt z zakażonym obszarem7.

Osoby z brodawkami analno-genitalnymi oraz te, które są nosicielami HPV, ale nie mają widocznych zmian, mogą przenieść wirusa na swoich partnerów seksualnych. Wielu ludzi z HPV w ogóle nie wie o zakażeniu, ponieważ wirus często nie daje żadnych objawów6. To sprawia, że bardzo łatwo jest nieświadomie przekazać zakażenie dalej. Po zakaŜeniu, brodawki mogą pojawić się od kilku tygodni do kilku miesięcy, choć czasem nawet po latach od kontaktu z zakażoną osobą82.

Czynniki ryzyka zwiększające prawdopodobieństwo zakażenia

Brodawki analno-genitalne mogą dotknąć każdą osobę aktywną seksualnie, jednak istnieją określone czynniki, które zwiększają ryzyko zakażenia wirusem HPV i pojawienia się widocznych zmian skórnych. Zrozumienie tych czynników może pomóc w lepszej ochronie przed infekcją.

Największe ryzyko zakażenia mają osoby, które nie stosują prezerwatyw lub barier ochronnych, takich jak tamony dentystyczne, podczas kontaktów seksualnych1. Prezerwatywy mogą znacząco zmniejszyć ryzyko przeniesienia HPV, choć nie dają 100% gwarancji, ponieważ wirus może znajdować się również na obszarach skóry nieosłoniętych prezerwatywą. Osoby mające wielu partnerów seksualnych również znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka1, ponieważ każdy nowy partner zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu z zakażoną osobą.

Wiek odgrywa istotną rolę – młodzi ludzie, zwłaszcza nastolatki i osoby w wieku 20 lat, są bardziej narażeni na zakażenie1. To częściowo wynika z większej aktywności seksualnej w tym okresie życia oraz z tego, że układ immunologiczny młodych osób może nie być jeszcze w pełni skuteczny w obronie przed wirusem. Ponadto osoby z osłabionym układem odpornościowym, w tym osoby żyjące z HIV lub przyjmujące leki immunosupresyjne, są bardziej podatne na rozwój brodawek analno-genitalnych i mogą mieć trudności z ich leczeniem32.

Osoby uprawiające seks analny receptywny (odbiorczy) mają większe ryzyko pojawienia się brodawek w okolicy odbytu, choć brodawki wewnątrz odbytu mogą wystąpić także u osób, które nie miały kontaktów analnych3. Palenie tytoniu jest kolejnym czynnikiem, który może zwiększać ryzyko zakażenia HPV i rozwoju zmian związanych z tym wirusem.

Objawy brodawek analno-genitalnych

Brodawki analno-genitalne mogą przyjmować różne formy i rozmiary, co czasem utrudnia ich rozpoznanie. Najczęściej są to małe, szorstkie guzki lub narośla na skórze w okolicy narządów płciowych8. Mogą być płaskie, brodawkowate lub osadzone na szypułce, a ich wygląd bywa porównywany do kalafiora, gdy występują w grupach38.

Te zmiany skórne mogą pojawić się w wielu miejscach. U kobiet brodawki często występują wokół wejścia do pochwy, na wargach sromowych (zarówno małych, jak i dużych), w pochwie, na szyjce macicy oraz w okolicy krocza1. U mężczyzn mogą pojawiać się na prąciu – zarówno na napletku u mężczyzn nieobrzezanych, jak i na trzonie prącia u obrzezanych – a także na mosznie31. Niezależnie od płci, brodawki mogą występować w okolicy odbytu, wewnątrz odbytnicy, w okolicy pachwin, a nawet na ustach, języku czy w gardle, jeśli doszło do kontaktu oralnego z zakażonym obszarem31.

Zazwyczaj brodawki analno-genitalne nie powodują dolegliwości bólowych i mogą być bezobjawowe36. Jednak w zależności od ich wielkości i lokalizacji, mogą być odczuwalne i sprawiać dyskomfort. Niektóre osoby zgłaszają świąd, pieczenie, lekki ból lub krwawienie, zwłaszcza jeśli brodawki są podrażnione86. Ból lub dyskomfort podczas stosunku płciowego to kolejny możliwy objaw8. W rzadkich przypadkach, gdy brodawki znajdują się blisko cewki moczowej, mogą powodować problemy z oddawaniem moczu, takie jak trudności w rozpoczęciu oddawania moczu, krew w moczu lub zmiana strumienia moczu8.

Brodawki mogą mieć różny kolor – mogą być białe, czerwone, w kolorze skóry lub ciemniejsze niż otaczająca je skóra8. Mogą występować pojedynczo lub w skupiskach, i mogą być miękkie lub bardziej twarde w dotyku8. Wiele osób z zakażeniem HPV w ogóle nie ma widocznych brodawek, choć nadal mogą przenosić wirusa.

Profilaktyka i zapobieganie brodawkom

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania brodawkom analno-genitalnym jest szczepienie przeciwko HPV. Szczepionka chroni przed typami HPV, które powodują większość przypadków brodawek narządów płciowych67. Dostępne są szczepionki, które chronią przed czterema typami HPV, w tym typami 6 i 11, odpowiedzialnymi za powstawanie brodawek. Szczepionka jest zalecana dla osób w wieku od 9 do 26 lat51, a najlepsze efekty osiąga się, gdy zostanie podana przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, czyli zanim dojdzie do kontaktu z wirusem.

W krajach, gdzie wprowadzono powszechne szczepienia przeciwko HPV, zaobserwowano znaczny spadek liczby przypadków brodawek analno-genitalnych wśród młodych ludzi33. Szczepienie nie tylko chroni przed brodawkami, ale także przed typami HPV, które mogą prowadzić do nowotworów, takich jak rak szyjki macicy.

Poza szczepieniami, osoby aktywne seksualnie mogą zmniejszyć ryzyko zakażenia poprzez stosowanie prezerwatyw i innych barier ochronnych podczas każdego kontaktu seksualnego – genitalnego, analnego i oralnego79. Prezerwatywy są jedyną formą antykoncepcji, która pomaga zapobiegać infekcjom przenoszonym drogą płciową10. Choć nie dają stuprocentowej ochrony, ponieważ wirus HPV może znajdować się na obszarach skóry nieosłoniętych prezerwatywą, to i tak znacząco zmniejszają ryzyko przeniesienia zakażenia7.

Ograniczenie liczby partnerów seksualnych również pomaga w zmniejszeniu ryzyka zakażenia HPV107. Rozmowa z partnerem lub partnerami o infekcjach przenoszonych drogą płciową przed podjęciem współżycia, a także wykonywanie regularnych badań i testów, mogą pomóc w zapobieganiu rozprzestrzenianiu się zakażenia. Jeśli u kogoś pojawiają się objawy infekcji lub jest właśnie leczony z powodu choroby przenoszonej drogą płciową, powinien unikać kontaktów seksualnych do czasu zakończenia leczenia10.

Patofizjologia – jak HPV zmienia działanie organizmu

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) jest wirusem zawierającym dwuniciowy DNA, który należy do rodziny papowawirusów5. Po dostaniu się do organizmu, HPV infekuje komórki naskórka – szczególnie keratynocyty w skórze oraz komórki nabłonkowe błon śluzowych. Wirus wnika do komórek i wykorzystuje ich mechanizmy do własnego namnażania.

Po zakażeniu komórki, wirus HPV zaczyna oddziaływać na jej DNA i pobudza ją do nadmiernego podziału. To prowadzi do powstania charakterystycznych naroœli i zgrubień, które nazywamy brodawkami. Proces ten może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy, a czasem nawet lat, zanim pojawią się widoczne zmiany na skórze22.

Ciekawą cechą zakażenia HPV jest to, że może ono przebiegać w różnych postaciach. W zakażeniu utajonym wirus jest obecny w organizmie, ale nie rozwija się w widoczne brodawki i często nie powoduje żadnych objawów2. W zakażeniu subklinicznym mogą wystąpić zmiany, które są wykrywalne tylko podczas specjalistycznych badań, takich jak badanie cytologiczne szyjki macicy. W zakażeniu klinicznym pojawiają się wyraźne, widoczne gołym okiem brodawki.

Typy HPV 6 i 11, które powodują większość brodawek analno-genitalnych, są określane jako niskonkogenne, co oznacza, że nie mają potencjału wywoływania nowotworów4. W przeciwieństwie do nich, typy wysokiego ryzyka, takie jak HPV 16 i 18, mogą powodować zmiany nowotworowe w obrębie szyjki macicy i innych narządów płciowych. Typy te rzadko wywołują widoczne brodawki, ale mogą prowadzić do poważniejszych powikłań zdrowotnych5.

W większości przypadków – szacuje się, że w około 90% – układ odpornościowy organizmu jest w stanie samodzielnie zwalczyć zakażenie HPV w ciągu dwóch lat, bez konieczności interwencji medycznej6. Brodawki mogą samoistnie zniknąć, pozostać bez zmian lub zwiększyć się w rozmiarze i liczbie, jeśli nie są leczone11. U osób z osłabionym układem odpornościowym, takich jak osoby z HIV, brodawki mogą być bardziej uporczywe i trudniejsze do wyleczenia3.

Oprócz brodawek narządów płciowych, typy HPV 6 i 11 mogą wywoływać brodawki w innych lokalizacjach, takich jak spojówka oka, nos, jama ustna i krtań3. Wszystko to podkreśla szerokie spektrum działania tego wirusa i jego zdolność do infekowania różnych typów komórek nabłonkowych w organizmie.