Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie tolerancji hemodynamicznej kanrenoatu potasu u dawców narządów po śmierci mózgowej
FrancjaW skrócie
Dawcy narządów to osoby, które podejmują decyzję o przekazaniu swoich organów lub tkanek innym ludziom, ratując tym samym życie lub znacząco poprawiając jego jakość. Jeden dawca może uratować nawet osiem osób i pomóc ponad 75 kolejnym dzięki donacji tkanek i rogówek.
Dawstwo narządów to akt przekazania zdrowego narządu lub jego części osobie, która potrzebuje go do przeżycia. Transplantacja narządu to chirurgiczny proces polegający na pobraniu narządu od dawcy i przeszczepieniu go osobie, która go potrzebuje. Dawcą może być osoba zmarła, która za życia wyraziła zgodę na pobranie organów, ale także osoba żyjąca, która decyduje się oddać narząd lub jego część.
Transplantacja narządów daje drugą szansę na życie osobom z zagrażającymi życiu chorobami lub urazami. Niestety, zapotrzebowanie na narządy znacznie przewyższa dostępną podaż. W Stanach Zjednoczonych ponad 100 000 osób oczekuje w kolejce na przeszczep ratujący życie. Rocznie wykonuje się jednak tylko około 40 000 transplantacji narządów. To oznacza, że tysiące ludzi umiera każdego roku, ponieważ nie można znaleźć dla nich odpowiedniego dawcy.
Zakres narządów i tkanek, które można przekazać, jest szeroki i obejmuje wiele elementów ludzkiego ciała. Do narządów, które można oddać, należą: wątroba, nerka, trzustka, serce, płuca, jelita oraz macica. Każdy z tych organów może uratować życie osoby cierpiącej na schyłkową niewydolność danego narządu.
Oprócz narządów można również przekazać różne tkanki ciała. Do tkanek, które nadają się do transplantacji, należą: rogówki oczu, zastawki serca, szpik kostny, kości, skóra, ścięgna, więzadła, chrząstki, naczynia krwionośne i nerwy. W rzadkich przypadkach możliwe jest również przekazanie dłoni czy fragmentów twarzy.
Osoby żyjące mogą przekazać jedną nerkę, fragment wątroby, a w wyjątkowych okolicznościach – część płuca, trzustki lub jelita. Ponadto dawcy żyjący mogą oddać tkanki pozostałe po porodzie czy własną macicę. Żywy dawca może także podarować komórki szpiku kostnego, krwi pępowinowej, skórę po operacjach plastycznych czy kości po operacjach ortopedycznych.
Prawie każdy może zostać potencjalnym dawcą narządów lub tkanek. Nie ma oficjalnego ograniczenia wiekowego, a większość osób może rozważyć zostanie dawcą niezależnie od swojego stanu zdrowia. To znaczy, że zarówno młodzi ludzie, jak i osoby starsze mogą przekazać swoje narządy i pomóc innym.
Ludzie w każdym wieku i o różnej historii medycznej mogą potencjalnie zostać dawcami. Nie ma chorób, które automatycznie wykluczałyby możliwość bycia dawcą. Ocena stanu zdrowia i przydatności narządów do transplantacji następuje dopiero w momencie śmierci. Specjaliści ds. transplantacji sprawdzają wówczas historię medyczną i stan narządów, aby określić, które z nich nadają się do przeszczepienia.
Żywi dawcy muszą spełniać pewne kryteria. Powinni być w dobrym ogólnym stanie zdrowia fizycznego i psychicznego oraz mieć ukończone 18 lat. Niektóre schorzenia, takie jak niekontrolowane wysokie ciśnienie krwi, cukrzyca, nowotwory, niektóre infekcje czy niekontrolowane choroby psychiatryczne, mogą uniemożliwić zostanie żywym dawcą.
Proces dawstwa narządów po śmierci rozpoczyna się od podjęcia decyzji. Osoba decyduje, że chce pomóc ludziom z końcowym stadium niewydolności narządów, przekazując swoje organy po śmierci. Kiedy nadchodzi ten moment, być może po dziesięcioleciach, narządy mogą zostać wykorzystane do uratowania wielu istnień.
Ludzie najczęściej stają się dawcami po udarze mózgu, zawale serca lub ciężkim urazie głowy. Gdy osoba zostaje przyjęta do szpitala, najwyższym priorytetem zespołu medycznego jest ratowanie jej życia. Dawstwo narządów może być rozważone dopiero po stwierdzeniu śmierci przez lekarza. Specjalistyczny zespół ratowników medycznych rozpoczyna działania ratujące życie już na miejscu zdarzenia i kontynuuje je podczas transportu do szpitala.
Po stabilizacji podstawowych funkcji życiowych pacjent jest przenoszony na oddział intensywnej terapii, gdzie lekarz przeprowadza specjalne badania, aby ocenić stopień uszkodzenia mózgu i narządów. Jeśli stwierdzona zostanie śmierć mózgowa – stan, w którym mózg przestaje całkowicie funkcjonować, a do organizmu jest dostarczany tlen dzięki respiratorowi – rozpoczyna się proces oceny organów pod kątem możliwości transplantacji.
Pomimo powszechnej rejestracji jako dawców narządów, tylko trzy na tysiąc osób faktycznie zostają dawcami po śmierci. Wynika to z faktu, że większość zgonów nie następuje w okolicznościach umożliwiających pobranie narządów. Do donacji może dojść tylko w bardzo specyficznych sytuacjach medycznych.
Niektóre narządy lub ich części można przekazać za życia. Każdego roku około 6 500 transplantacji odbywa się dzięki żywym dawcom. W 2023 roku ponad 6 900 osób stało się żywymi dawcami narządów.
Żywy dawca może zdecydować, komu odda narząd, co pozwala biorcowi otrzymać przeszczep szybciej. Większość donacji od żywych dawców następuje pomiędzy członkami rodziny lub bliskimi przyjaciółmi. Niektórzy ludzie decydują się jednak oddać narząd osobie nieznanej. Istnieją trzy główne typy żywego dawstwa: dawstwo skierowane (przekazanie narządu konkretnej osobie z rodziny lub znajomych), dawstwo parowane (wymiana dawców między dwiema lub więcej parami, aby znaleźć zgodność) oraz dawstwo nieskierowane (przekazanie narządu bez wskazania konkretnego biorcy).
85% osób oczekujących na transplantację potrzebuje nerki. Nerka jest najczęściej przekazywanym narządem przez żywych dawców. Pozostała nerka jest w stanie sama usuwać produkty przemiany materii z organizmu. Ponadto możliwe jest przekazanie fragmentu wątroby – pozostałe komórki wątroby odrastają, aż organ odzyskuje niemal pierwotny rozmiar, co dzieje się stosunkowo szybko zarówno u dawcy, jak i biorcy.
Żywe dawstwo jest zazwyczaj bezpieczne dla dawcy. Większość żywych dawców prowadzi aktywne, zdrowe życie i może obserwować pozytywny wpływ swojej decyzji na życie drugiego człowieka. Badania pokazują, że biorcy organów od żywych dawców mają lepsze rokowania niż osoby otrzymujące narządy od dawców zmarłych.
Lekarze dodają pacjentów do krajowej listy oczekujących w ramach Organ Procurement and Transplantation Network (OPTN) – ogólnokrajowego systemu komputerowego, który umieszcza pacjentów w kolejności na liście i dopasowuje ich do dawców. System ten gwarantuje etyczną i sprawiedliwą dystrybucję narządów.
Narządy są dopasowywane według grupy krwi, zgodności tkankowej, rozmiaru narządu, pilności medycznej, czasu oczekiwania oraz lokalizacji geograficznej. Co osiem minut kolejna osoba jest dodawana do listy oczekujących. Proces dopasowania jest skomplikowany i wymaga współpracy tysięcy specjalistów w całym kraju.
Ważne jest, aby wiedzieć, że kupno lub sprzedaż narządów jest nielegalna. Jest to federalne przestępstwo polegające na dawaniu lub otrzymywaniu pieniędzy lub jakichkolwiek materialnych darów w zamian za przekazany narząd. Prawo zabrania również przyznawania narządów na podstawie zamożności, obywatelstwa czy statusu celebryty.
Po znalezieniu odpowiedniego dawcy rozpoczyna się proces transplantacji. Obejmuje on dwie operacje chirurgiczne wykonywane jedna po drugiej: jedną dla dawcy i jedną dla biorcy. W przypadku dawcy zmarłego rodzina może zostać poproszona o dostarczenie informacji na temat historii medycznej i osobistej pacjenta.
Pobranie narządów i tkanek wymaga zabiegu chirurgicznego. Donacja zazwyczaj nie wpływa na planowanie pogrzebu, a otwarty trumna jest możliwa. Po pobraniu narządy są transportowane do ośrodków transplantacyjnych, gdzie czekają odpowiednio dopasowani biorcy.
Pacjent czekający na transplantację musi najpierw zostać zakwalifikowany przez zespół transplantacyjny. Każdy szpital transplantacyjny ma własne kryteria przyjmowania kandydatów. Nie ma standardowego limitu wieku ani odgórnego kryterium wykluczającego z otrzymania przeszczepu. Decyzja zależy od indywidualnej oceny stanu zdrowia pacjenta.
Każdy może zarejestrować się jako dawca narządów i tkanek. W Stanach Zjednoczonych osoby od 16. roku życia mogą zapisać się do rejestru dawców. Rejestracja jest prosta i pozwala zapisać swoją decyzję o zostaniu dawcą. Można to zrobić online, przez odpowiednie strony internetowe, lub podczas uzyskiwania prawa jazdy.
Nawet jeśli osoba zaznaczyła swoją chęć bycia dawcą na prawie jazdy, w rejestrze stanowym lub krajowym, ważne jest podzielenie się tą decyzją z rodziną, aby bliscy znali wolę potencjalnego dawcy. Zgoda na donację jest potwierdzana przez zapis w rejestrze, rodzinę lub osobę mającą prawo podejmowania decyzji w imieniu potencjalnego dawcy.
Jeden dawca narządów może uratować nawet osiem istnień poprzez donację narządów wewnętrznych. Dodatkowo może pomóc 75 kolejnym osobom dzięki przekazaniu tkanek i rogówek. Przekazane narządy, w tym serce, trzustka, nerki, wątroba, płuca i jelita, mogą uratować komuś życie.
Tkanki wykorzystuje się do zastąpienia kości, ścięgien i więzadeł utraconych w wyniku urazu, raka i innych chorób. Rogówki służą do przywrócenia wzroku. Przeszczepy skóry pomagają ofiarom poparzeń w gojeniu się ran, a często mogą uratować im życie. Zastawki serca naprawiają wady i uszkodzenia serca.
Korzyści płynące z żywego dawstwa są szczególnie widoczne. Jako żywy dawca można wybrać, kto otrzyma narząd, co skraca czas oczekiwania danej osoby na transplantację. Żywa donacja nerki może zapobiec potrzebie dializ nerkowych lub znacznie skrócić ich czas trwania. Dla wielu osób wiedza, że uratowały lub zmieniły czyjeś życie, jest bezcenna.
Istnieją programy wspierające żywych dawców. Narodowe Centrum Pomocy dla Żywych Dawców (NLDAC) może pomóc uprawnionym dawcom w pokryciu kosztów podróży, utraconego wynagrodzenia oraz opieki nad osobami zależnymi. Celem programu jest usunięcie finansowych barier dla osób rozważających zostanie żywym dawcą.
Wszystkie koszty bezpośrednio związane z donacją narządów są pokrywane przez ubezpieczenie biorcy. Wydatki poniesione przez szpital przed donacją, związane z próbami ratowania życia dawcy, pozostają odpowiedzialnością rodziny dawcy. Rodzina odpowiada również za koszty związane z pogrzebem.
Większość żywych dawców kontynuuje prowadzenie aktywnego, zdrowego życia po donacji. Przed donacją przechodzą szczegółowe badania i testy, aby upewnić się, że są odpowiednimi kandydatami. Opieka medyczna obejmuje zarówno okres przed operacją, jak i monitorowanie po zabiegu, aby zapewnić bezpieczeństwo i dobre samopoczucie dawcy.
Pacjenci ze śmiercią mózgową wymagają agresywnej i intensywnej opieki od momentu stwierdzenia śmierci mózgu aż do pobrania narządów. Obecnie nie ma jednolitych protokołów postępowania w takich przypadkach, a zarządzanie różni się znacznie między ośrodkami transplantacyjnymi. Niektóre centra transplantacyjne stosują własne wewnętrzne wytyczne.
Właściwe zarządzanie dawcą po śmierci mózgowej jest kluczowe dla zachowania jakości narządów przeznaczonych do transplantacji. Wymaga to specjalistycznej wiedzy i doświadczenia zespołu medycznego. Opieka obejmuje monitorowanie hemodynamiczne, stosowanie leków wazopresyjnych, wyrównywanie zaburzeń hormonalnych oraz ogólną pielęgnację pacjenta. Czas zarządzania dawcą oraz odpowiednia ocena serca i innych narządów mają wpływ na sukces przyszłych transplantacji.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
