Duszność to nieprzyjemne uczucie braku powietrza, które może wystąpić nagle lub rozwijać się stopniowo. Najczęściej jest objawem problemów z sercem lub płucami, ale może też sygnalizować inne schorzenia wymagające leczenia.
Czym jest duszność?
Duszność (medycznie nazywana dyspneą) to subiektywne odczucie niewygodnego oddychania, składające się z różnych doznań o zmiennej intensywności. Można ją opisać jako uczucie niemożności zaczerpnięcia wystarczającej ilości powietrza do płuc. Może przypominać uczucie ściśnięcia w klatce piersiowej, łapanie powietrza ustami lub konieczność większego wysiłku przy oddychaniu.
Duszność jest powszechnym problemem dotykającym miliony ludzi. Często osoby zgłaszają się z tym objawem na oddziały ratunkowe. U zdrowego dorosłego człowieka oddychanie następuje od 20 razy na minutę, co daje prawie 30 000 oddechów dziennie. Intensywny wysiłek fizyczny lub przeziębienie mogą czasowo zmienić ten wzorzec, jednak prawie nigdy nie powinno się odczuwać duszności.
Duszność często jest objawem problemów z sercem lub płucami, ale może również wskazywać na inne schorzenia, takie jak astma, alergie czy lęk. Intensywny wysiłek fizyczny lub przeziębienie również mogą powodować uczucie duszności.
Objawy duszności
Osoby doświadczające duszności mogą zauważyć u siebie następujące objawy:
Duszność po wysiłku fizycznym
Utrudnione oddychanie
Uczucie ściśnięcia w klatce piersiowej
Szybkie, płytkie oddychanie
Uczucie duszenia się lub uduszenia
Kołatanie serca
Świszczący oddech
Kaszel
Dodatkowe objawy mogą obejmować trudności w nabraniu głębokiego oddechu, ściskanie w klatce piersiowej, przyśpieszony puls lub oddech oraz świszczący oddech.
Przyczyny duszności
Serce i płuca odgrywają kluczową rolę w utlenianiu organizmu. Gdy którykolwiek z tych narządów nie funkcjonuje prawidłowo, może to prowadzić do niewystarczającego poziomu tlenu lub nadmiaru dwutlenku węgla we krwi. Wówczas trzeba oddychać z większym wysiłkiem, aby zwiększyć pobór tlenu lub skutecznie wydalić dwutlenek węgla.
Najczęstsze przyczyny duszności związane są ze schorzeniami serca lub płuc. Duszność może być jednak wynikiem wielu stanów chorobowych, niektóre są poważniejsze od innych. Do przyczyn duszności należą:
Schorzenia układu oddechowego:
Astma
Przewlekłe zapalenie oskrzeli
Rozedma płuc
Choroby płuc:
Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
Obrzęk płuc
Wysięk opłucnowy
Zwłóknienie płuc
Nadciśnienie płucne
Zapalenie płuc
Schorzenia układu sercowo-naczyniowego:
Kardiomiopatia
Zastoinowa niewydolność serca
Dysfunkcja rozkurczowa
Dysfunkcja skurczowa lewej komory
Zaburzenia rytmu serca
Inne przyczyny:
Nowotwory (szczególnie rak płuca)
Schorzenia nerwowo-mięśniowe
Zaburzenia lękowe
Niedokrwistość
Otyłość
Brak aktywności fizycznej
Ponieważ duszność może być wynikiem wielu różnych schorzeń, ustalenie dokładnej przyczyny bywa trudne. Bez znajomości przyczyny bardzo trudno jest skutecznie leczyć ten objaw.
Rodzaje duszności
Duszność można podzielić na różne typy w zależności od tego, jak szybko się pojawia i jak długo trwa.
Ostra duszność
Ostra duszność może pojawić się szybko i nie trwa bardzo długo (od godzin do dni). Alergie, lęk, wysiłek fizyczny oraz choroby (takie jak przeziębienie czy grypa) mogą powodować ostrą duszność. Poważniejsze stany, takie jak zawał serca, nagłe zwężenie dróg oddechowych (anafilaksja – ciężka reakcja alergiczna) lub zakrzep w płucach (zatorowość płucna) również mogą wywołać ostrą duszność.
Ostra duszność zazwyczaj trwa kilka godzin. Wysiłek fizyczny, lęk, przeziębienia, grypa, alergie, odmowa płucna lub poważne problemy zdrowotne, takie jak anafilaksja, zatorowość płucna czy zawał serca, mogą być jej przyczyną.
Przewlekła duszność
Przewlekła duszność to duszność utrzymująca się przez długi czas – dłużej niż 2-3 tygodnie. Trwająca astma, niewydolność serca, nadciśnienie płucne lub przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) mogą być jej przyczyną.
Napadowa duszność nocna (PND)
Napadowa duszność nocna (PND) to uczucie niemożności oddychania, które pojawia się godzinę lub dwie po zaśnięciu. To uczucie braku powietrza podczas snu, które może spowodować wybudzenie.
Wzdychająca duszność
Wzdychająca duszność występuje, gdy osoba często wzdycha po głębokich wdechach, próbując złagodzić uczucie duszności. Czujesz, że nie możesz wciągnąć wystarczającej ilości powietrza do płuc, więc wzdychasz, aby złagodzić duszność.
Czynniki ryzyka
Duszność jest normalnym objawem podczas intensywnego wysiłku fizycznego lub wzmożonej aktywności. Jednak jeśli pojawia się w spoczynku lub w nieoczekiwanych sytuacjach, może być objawem poważnego schorzenia.
Jeśli cierpisz na duszność, możesz również mieć następujące problemy zdrowotne:
Choroby serca
Infekcje układu oddechowego lub zapalenie płuc
Nowotwory, szczególnie rak płuca
Rozedma płuc lub przewlekłe zapalenie oskrzeli
Astma
Alergie
Refluks żołądkowo-przełykowy
Otyłość
Diagnostyka duszności
Duszność ma wiele przyczyn, co może utrudnić postawienie diagnozy. W niektórych przypadkach diagnozę można postawić na podstawie obrazowania klatki piersiowej, echokardiografii i badań czynności płuc.
Ze względu na wiele możliwych przyczyn duszności, diagnoza i leczenie tego stanu bywają trudne. Bez znajomości przyczyny leczenie jest bardzo utrudnione. Specjaliści współpracują ze sobą, łącząc wiedzę z zakresu pulmonologii i intensywnej terapii, chirurgii klatki piersiowej, kardiologii, neurologii oraz diagnostyki obrazowej serca i klatki piersiowej. Taka współpraca zapewnia, że pacjenci z dusznością szybko otrzymają odpowiedzi na temat przyczyny swoich objawów i dostaną odpowiednie leczenie.
Leczenie
Leczenie duszności zależy od jej przyczyny. Po zdiagnozowaniu podstawowego schorzenia lekarz może zalecić odpowiednią terapię dostosowaną do konkretnego problemu zdrowotnego powodującego duszność.
Kiedy udać się do lekarza
Duszność jest zazwyczaj oznaką stanu nagłego wymagającego natychmiastowej diagnozy i leczenia, szczególnie gdy rozwija się ciężka lub częsta duszność.
Jeśli pojawia się nowa duszność, należy zadzwonić pod numer alarmowy. Jeśli masz inne schorzenie, które zwiększa ryzyko poważnej choroby, a masz gorączkę lub kaszel, zadzwoń do lekarza, aby zapytać, czy możesz mieć COVID-19.
Jeśli duszność pojawia się nagle lub objawy są ciężkie, może to być oznaką poważnego stanu medycznego. Natychmiast udaj się do najbliższego szpitala, jeśli doświadczasz następujących objawów:
Nie możesz złapać oddechu lub masz trudności z oddychaniem mimo 30 minut odpoczynku
Twoje wargi, skóra i paznokcie stają się niebieskie
Odczuwasz ból lub ciężar w klatce piersiowej
Twoje serce bije bardzo szybko
Masz spuchnięte kostki lub stopy
Masz świszczący oddech lub słyszysz inne nietypowe dźwięki podczas oddychania
Masz wysoką gorączkę
Nagłe objawy alarmowe mogą obejmować ciężkie trudności z oddychaniem, uczucie ciężkości w klatce piersiowej oraz ból. Jeśli występuje nagła, ciężka duszność, szczególnie w połączeniu z nudnościami lub bólem w klatce piersiowej, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy.
Jak radzić sobie z duszności w domu
Duszność może znacząco wpływać na codzienne życie. Proste zmiany w stylu życia, takie jak ćwiczenia oddechowe, regularna aktywność fizyczna i zarządzanie stresem, mogą znacznie poprawić objawy i ogólny komfort.
Duszność może sprawić, że codzienne czynności stają się bardzo trudne i mogą być przerażające. Ważne jest, aby pozostać jak najbardziej aktywnym podczas choroby i starać się znaleźć sposoby na zmniejszenie duszności. Może to oznaczać zmianę sposobu wykonywania czynności, aby zużywać mniej energii i potrzebować mniej tlenu. Planowanie swoich aktywności z wyprzedzeniem pomoże ci to osiągnąć.
Planowanie z wyprzedzeniem
Pomyślenie z wyprzedzeniem może pomóc w radzeniu sobie z dusznością. Upewnij się, że rzeczy potrzebne w ciągu dnia w domu są łatwo dostępne. Pomyśl z wyprzedzeniem o tym, co zamierzasz zrobić. Oto kilka ogólnych wskazówek, które mogą pomóc:
Przenieś wszystko, czego potrzebujesz, na parter, aby uniknąć niepotrzebnego chodzenia po schodach
Używaj telefonu bezprzewodowego lub komórkowego lub trzymaj telefon stacjonarny w pobliżu, jeśli to możliwe
Spróbuj używać wózka lub torby na kółkach do przenoszenia zakupów lub prania
W przypadku prac domowych planuj z wyprzedzeniem i zbierz wszystko, czego potrzebujesz, zanim zaczniesz
Zachowaj własne tempo i pozwól sobie na chwile odpoczynku – zrobisz więcej, jeśli nie weźmiesz na siebie zbyt wiele naraz
Poruszanie się
Prosty ruch z łóżka do łazienki może być dużym wyzwaniem, jeśli masz bardzo dużą duszność. Oto kilka rzeczy, które możesz zrobić, aby nie zużywać zbyt dużo energii:
Wstawaj z łóżka powoli – usiądź na krawędzi łóżka przez chwilę przed wstaniem
Trzymaj najczęściej używane rzeczy w zasięgu ręki
Użyj chwytaka do podnoszenia rzeczy
Staraj się nie pochylać w talii, aby coś dosięgnąć, ponieważ utrudnia to oddychanie – trzymaj się czegoś dla wsparcia i zginaj kolana, trzymając plecy prosto, co utrzymuje klatkę piersiową otwartą i pozwala swobodniej oddychać
Unikaj pośpiechu, dając sobie dużo czasu na to, co robisz
Unikaj zbyt częstego chodzenia po schodach, planując z wyprzedzeniem i przynosząc to, czego potrzebujesz z góry, za jednym razem
Podczas wchodzenia po schodach nie spiesz się i dopasuj swoje tempo do możliwości
Techniki oddechowe
Kontrola oddechu i techniki oddechowe mogą pomóc w radzeniu sobie z dusznością. Kiedy odczuwasz duszność, możesz mieć wrażenie, że potrzebujesz więcej powietrza. Możesz zacząć pobierać więcej powietrza do płuc lub oddychać szybciej. W rezultacie możesz nie opróżniać płuc całkowicie podczas wydechu. Oznacza to, że możesz używać górnej części klatki piersiowej do oddychania, zamiast używać całych płuc.
Pewne pozycje ciała, techniki oddechowe i zmiany stylu życia mogą pomóc złagodzić duszność w domu. Jeśli problem się utrzymuje lub występują inne objawy, może być konieczne leczenie medyczne.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.