Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie skuteczności mepakryny i metronidazolu w leczeniu opornej giardiozy u dzieci
HiszpaniaW skrócie
Giardioza to pasożytnicze zakażenie jelit, które może powodować uporczywą biegunkę i dolegliwości brzuszne. Choroba wywoływana przez mikroskopijnego pasożyta Giardia jest najczęstszą infekcją pasożytniczą przewodu pokarmowego w Stanach Zjednoczonych i częstą przyczyną problemów żołądkowo-jelitowych na całym świecie. Większość przypadków jest związana z zanieczyszczoną wodą lub żywnością, a niektóre osoby mogą w ogóle nie odczuwać objawów.
Giardioza jest chorobą występującą na całym świecie, dotykającą zarówno kraje rozwinięte, jak i rozwijające się. W Stanach Zjednoczonych to najczęstsza infekcja pasożytnicza jelit, która co roku dotyka ponad milion osób. W krajach rozwiniętych szacuje się, że choroba występuje u około 10% populacji, podczas gdy w krajach rozwijających się wskaźnik ten może sięgać nawet jednej trzeciej wszystkich mieszkańców.
Zakażenie giardiozą występuje znacznie częściej u dzieci niż u dorosłych. Szczególnie narażone są dzieci poniżej czwartego roku życia. W Stanach Zjednoczonych żłobki i przedszkola stanowią częste miejsce wybuchania ognisk zachorowań, gdzie zakażenie może łatwo przekazywać się między dziećmi. W niektórych ośrodkach opieki nad dziećmi wskaźnik obecności przeciwciał przeciwko Giardia może sięgać nawet 35%, co oznacza, że ponad jedna trzecia dzieci miała kontakt z tym pasożytem.
Pasożyt Giardia szczególnie dobrze rozwija się w regionach o niskim standardzie sanitarnym. Został wykryty nawet w 80% prób wody pochodzącej z jezior, strumieni i stawów oraz w 15% próbek wody filtrowanej. W latach 1993-1994 w Stanach Zjednoczonych odnotowano 34 ogniska giardziozy, co stanowi znaczący wzrost w porównaniu z zaledwie sześcioma ogniskami w 1984 roku. Wzrost ten pokazuje, jak ważne jest monitorowanie jakości wody pitnej i przestrzeganie zasad higieny.
Choroba nie wykazuje wyraźnej sezonowości w większości przypadków, choć zakażenia osiągają szczyt pod koniec lata. Wyjątkiem są żłobki i przedszkola, gdzie nie obserwuje się żadnych wzorców sezonowych. Giardioza występuje równomiernie we wszystkich regionach Stanów Zjednoczonych i na całym świecie, choć największe rozpowszechnienie obserwuje się w obszarach o ograniczonym dostępie do czystej wody pitnej i odpowiedniej infrastruktury sanitarnej.
Giardioza jest wywoływana przez mikroskopijnego pasożyta pierwotniak nazywanego Giardia duodenalis, znanego również jako Giardia lamblia lub Giardia intestinalis. Ten jednokomórkowy organizm żyje w jelitach zakażonych osób i zwierząt, skąd jest wydalany wraz z kałem. Pasożyt ten występuje na całym świecie i może przeżyć poza organizmem gospodarza przez wiele tygodni, a nawet miesięcy, szczególnie w glebie i wodzie.
Giardia występuje w dwóch głównych postaciach w swoim cyklu życiowym. Trofozoity to aktywna forma pasożyta, która żyje w jelitach zakażonych osób lub zwierząt, gdzie się żywi i rozmnaża. Natomiast cysty to forma przetrwalnikowa – trofozoity otoczone ochronną powłoką zewnętrzną, które są wydalane z kałem. To właśnie cysty są odpowiedzialne za przenoszenie zakażenia, ponieważ są niezwykle odporne na warunki środowiskowe i mogą przetrwać w zimnej, chlorowanej wodzie przez wiele miesięcy.
Cysty Giardia są zakaźne natychmiast po wydostaniu się z organizmu, a wystarczy połknięcie zaledwie kilku cyst, aby doszło do zakażenia. Gdy człowiek połknie cysty, trafiają one do jelita cienkiego, gdzie uwalniane są trofozoity. Te aktywne formy pasożyta przyczepiają się do ściany jelita cienkiego i zaczynają się rozmnażać, żywiąc się substancjami odżywczymi znajdującymi się tam. W miarę przemieszczania się przez układ pokarmowy, niektóre trofozoity przekształcają się z powrotem w cysty, które są następnie wydalane z kałem, zamykając cykl życiowy pasożyta.
Giardioza zazwyczaj stanowi zakażenie odzwierzęce, co oznacza, że może być przenoszona między zwierzętami a ludźmi. Pasożyt Giardia intestinalis został wyizolowany z kału bobrów, psów, kotów i naczelnych. Bobry mogą być szczególnie ważnym rezerwuarem Giardia w przyrodzie, co przyczyniło się do powstania potocznej nazwy choroby – „gorączka bobrowa". Inne gatunki Giardia infekują różne zwierzęta, w tym gryzonie, płazy, ptaki i norniki, ale te gatunki zwykle nie zakażają ludzi.
Chociaż każdy może zarazić się giardiozą, niektóre osoby i grupy są bardziej narażone na zachorowanie. Dzieci są znacznie bardziej podatne na zakażenie niż dorośli, szczególnie te w wieku poniżej czterech lat. Dzieci uczęszczające do żłobków i przedszkoli mają podwyższone ryzyko zarażenia ze względu na bliski kontakt z innymi dziećmi, które mogą być zakażone, oraz częste dotykanie przedmiotów zanieczyszczonych kałem podczas zabawy.
Osoby podróżujące do krajów rozwijających się, gdzie dostęp do czystej wody pitnej jest ograniczony, również są bardziej narażone na zakażenie. W tych regionach częstość zarażeń może być bardzo wysoka, a woda z kranów może nie być bezpieczna do picia. Podobnie osoby pijące nieoczyszczoną wodę ze źródeł, jezior, rzek lub płytkich studni narażają się na spożycie cyst Giardia, które mogą znajdować się w tej wodzie. Wędrowcy, kempingowicze i osoby uprawiające sporty wodne powinny być szczególnie ostrożne.
Ryzyko zakażenia wzrasta również u osób mających bliski kontakt z kimś, kto jest zakażony Giardia. Dotyczy to zarówno członków rodzin żyjących wspólnie, jak i pracowników żłobków, przedszkoli i domów opieki. Osoby mające kontakt z kałem podczas stosunków seksualnych, szczególnie podczas seksu oralno-analnego, również są bardziej narażone na zakażenie. Z tego powodu giardioza może być przekazywana jako choroba przenoszona drogą płciową.
Osoby z osłabionym układem odpornościowym mają większe trudności z pozbyciu się zakażenia i mogą doświadczać bardziej uporczywych objawów. Dotyczy to osób z niedoborem odporności, przyjmujących leki immunosupresyjne lub żyjących z HIV/AIDS. Również osoby, które połknęły wodę z basenów, fontann wodnych, jezior lub rzek podczas pływania, są narażone na zakażenie, ponieważ woda w tych miejscach może być zanieczyszczona cystami Giardia.
Objawy giardziozy mogą być różne u różnych osób – od bardzo łagodnych do ciężkich. Co istotne, wiele osób zakażonych Giardia w ogóle nie odczuwa żadnych objawów, ale nadal może przenosić zakażenie na innych przez wydalanie cyst z kałem. U osób, które rozwijają objawy, zwykle pojawiają się one od jednego do dwóch tygodni po zakażeniu, choć mogą wystąpić już po jednym dniu lub dopiero po 45 dniach od kontaktu z pasożytem.
Głównym objawem giardziozy jest biegunka, która występuje zwykle od dwóch do pięciu razy dziennie. Stolce są często luźne, wodniście i mają szczególnie nieprzyjemny, cuchnący zapach. Charakterystyczne jest to, że stolce mogą być tłuste i pływać na powierzchni wody w toalecie, co jest wynikiem upośledzenia wchłaniania tłuszczów w jelitach. Ten rodzaj biegunki nazywany jest steatoreą i wskazuje na problemy z trawieniem i przyswajaniem substancji odżywczych.
Oprócz biegunki, osoby z giardiozą często doświadczają silnych gazów i wzdęć. Brzuch może być napięty i bolesny, a uczucie pełności jest nieprzyjemne. Skurcze i bóle brzucha są częste i mogą być na tyle nasilone, że utrudniają codzienne funkcjonowanie. Nudności i ogólne złe samopoczucie w żołądku występują u wielu pacjentów, choć wymioty są rzadsze. Osoby z giardiozą często odczuwają rosnące zmęczenie i osłabienie, co jest związane z utratą płynów i substancji odżywczych.
W niektórych przypadkach, szczególnie na początku zakażenia, może wystąpić gorączka, choć nie jest to objaw typowy dla giardziozy. Upośledzenie wchłaniania substancji odżywczych często prowadzi do utraty masy ciała, która może być znaczna, szczególnie jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas. U dzieci zakażonych Giardia może dojść do zaburzeń wzrostu i przyrostu masy ciała, co jest szczególnie niepokojące w krajach rozwijających się, gdzie giardioza jest częstą przyczyną niedożywienia.
Objawy giardziozy zwykle utrzymują się od dwóch do sześciu tygodni, po czym zakażenie może ustąpić samoistnie. Jednak w przeciwieństwie do innych form zakaźnej biegunki, pacjenci z giardiozą często są objawowi przez jeden do dwóch tygodni, zanim zdecydują się zasięgnąć pomocy medycznej. U niektórych osób objawy mogą trwać znacznie dłużej, nawet przez wiele miesięcy lub lat, prowadząc do przewlekłego zakażenia. Co ciekawe, nawet po wyleczeniu zakażenia, niektórzy pacjenci nadal doświadczają objawów przez tygodnie lub miesiące, co może być związane z uszkodzeniem jelit lub rozwojem zespołu jelita drażliwego.
Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania giardziozie jest przestrzeganie zasad higieny, szczególnie częste i dokładne mycie rąk. Ręce należy myć z mydłem i ciepłą wodą przez co najmniej 20 sekund, szczególnie w kluczowych momentach – po skorzystaniu z toalety, po zmianie pieluch, po dotknięciu zwierząt lub gleby, przed przygotowywaniem jedzenia i przed jedzeniem. Samo użycie rękawiczek ochronnych nie eliminuje potrzeby mycia rąk, gdyż zarazki mogą przedostać się przez małe ubytki w rękawiczkach.
Woda jest głównym źródłem zakażenia Giardia, dlatego bardzo ważne jest, aby nie pić nieoczyszczonej wody ze źródeł naturalnych. Osoby wędrujące, biwakujące lub pracujące w terenie powinny zawsze gotować wodę ze strumieni, jezior i rzek przez co najmniej jedną minutę lub używać odpowiednich filtrów i środków oczyszczających przed piciem. W krajach rozwijających się lub obszarach o wątpliwej jakości wody kranowej, należy pić tylko wodę butelkowaną lub przegotowaną. Należy również unikać spożywania surowych owoców i warzyw, które mogły być myte w zanieczyszczonej wodzie, oraz napojów z kostkami lodu nieznane pochodzenia.
Podczas pływania w basenach, fontannach wodnych, jeziorach i rzekach istotne jest, aby nie połykać wody. Osoby z biegunką powinny unikać korzystania z takich miejsc przez co najmniej dwa tygodnie po ustąpieniu objawów, aby nie zarazić innych. Przed wejściem do wody wskazane jest wzięcie prysznica, co pomaga zmyć ewentualne zarazki z ciała. Rodzice powinni regularnie, co godzinę, zabierać dzieci na przerwę toaletową i sprawdzać pieluchy, a ich wymiana powinna odbywać się z dala od wody, aby uniknąć zanieczyszczenia.
Osoby pracujące z dziećmi w żłobkach i przedszkolach powinny być szczególnie ostrożne i dokładnie myć ręce po każdej zmianie pieluch oraz dezynfekować przewijaki i zabawki. Jeśli dziecko ma biegunkę, powinno pozostać w domu, aż objawy ustaną, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zakażenia na inne dzieci. W przypadku osób mających kontakt ze zwierzętami, należy unikać dotykania odchodów zwierząt, szczególnie młodych, i zawsze myć ręce po kontakcie ze zwierzętami lub miejscami, w których przebywają.
Jeśli w domu ktoś zachorował na giardiozę, ważne jest dokładne czyszczenie i dezynfekowanie obszarów, gdzie ta osoba niedawno miała biegunkę. Powierzchnie należy czyścić wodą z mydłem, a następnie dezynfekować środkiem zawierającym chlor. Osoba zakażona powinna unikać przygotowywania posiłków dla innych przez co najmniej dwa dni po ustąpieniu objawów. Obecnie nie ma dostępnej szczepionki przeciwko giardziozie, dlatego przestrzeganie zasad higieny i ostrożności w kontakcie z wodą i żywnością pozostaje najlepszą metodą ochrony.
Gdy cysty Giardia zostaną połknięte, trafiają do żołądka, a następnie do jelita cienkiego. W kwaśnym środowisku żołądka i alkalicznym środowisku dwunastnicy następuje proces zwany excystacją, podczas którego z każdej cysty uwalniane są dwa trofozoity. Te aktywne formy pasożyta za pomocą specjalnych struktur zwanych dyskami brzusznymi przyczepiają się do ściany jelita cienkiego, szczególnie w części zwanej dwunastnicą i jelitem czczym.
Po przyczepeniu się do błony śluzowej jelita, trofozoity zaczynają się rozmnażać poprzez prosty podział komórkowy. Mimo że pasożyty te przyczepią się do powierzchni jelita, zwykle nie wnikają głęboko w tkanki i nie powodują widocznych uszkodzeń anatomicznych. Jednakże ich obecność i aktywność metaboliczna wywołują szereg zaburzeń w normalnym funkcjonowaniu jelit. Trofozoity żywią się składnikami odżywczymi obecnymi w treści jelitowej, konkurując z organizmem gospodarza o te substancje.
Masowe przyczepienie się trofozoitów do ściany jelita powoduje mechaniczne uszkodzenie mikrokosmków jelitowych – małych palczastych wypustek, które zwiększają powierzchnię wchłaniania jelita. Uszkodzenie tych struktur prowadzi do zmniejszenia powierzchni absorpcyjnej i upośledzenia trawienia oraz wchłaniania substancji odżywczych. Szczególnie dotknięte jest wchłanianie tłuszczów, co wyjaśnia występowanie tłustych, pływających stolców charakterystycznych dla giardziozy. Również wchłanianie węglowodanów, białek, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach oraz niektórych minerałów może być zaburzone.
Zakażenie Giardia wywołuje również odpowiedź zapalną w jelitach. Dochodzi do zwiększonego uwalniania cytokin – białek sygnałowych układu odpornościowego, które nasilają stan zapalny. To z kolei prowadzi do zwiększonej przepuszczalności bariery jelitowej, co oznacza, że woda i elektrolity przenikają z organizmu do światła jelita, powodując biegunkę. Zaburzenia w funkcjonowaniu enzymów trawiennych, szczególnie laktazy rozkładającej cukier mleczny, mogą prowadzić do wtórnej nietolerancji laktozy u niektórych pacjentów.
W miarę przemieszczania się treści jelitowej przez układ pokarmowy, niektóre trofozoity przekształcają się z powrotem w cysty w procesie zwanym encystacją. Ten proces zachodzi głównie w jelicie grubym, gdzie warunki sprzyjają tworzeniu ochronnej powłoki wokół pasożyta. Cysty są następnie wydalane z kałem do środowiska, gdzie mogą przetrwać przez wiele tygodni lub miesięcy, czekając na kolejnego gospodarza. Pojedyncza zakażona osoba może wydalać miliony cyst dziennie, co czyni pasożyta bardzo skutecznym w rozprzestrzenianiu się.
Długotrwałe zakażenie Giardia może prowadzić do przewlekłych zaburzeń funkcjonowania jelit. U niektórych pacjentów, nawet po wyeliminowaniu pasożyta, utrzymują się objawy takie jak biegunka, wzdęcia i bóle brzucha. Może to być związane z trwałymi zmianami w mikrobiomie jelitowym – zbiorze bakterii i innych mikroorganizmów zasiedlających jelita – lub z rozwojem zespołu jelita drażliwego. Zaburzenia wchłaniania mogą prowadzić do niedoborów witamin i minerałów, a u dzieci do opóźnienia wzrostu i niedożywienia.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
