Hemoroidy Podstawowe informacje

Czym są hemoroidy?

Hemoroidy, potocznie nazywane również żylakami odbytu lub guzkami krwawniczymi, to stan, w którym żyły znajdujące się w obrębie odbytnicy i odbytu ulegają powiększeniu i obrzękowi. W pewnym sensie każdy z nas rodzi się z tymi strukturami żylnymi – są one naturalną częścią anatomii człowieka i zazwyczaj nie sprawiają żadnych problemów. Dopiero gdy te naczynia krwionośne ulegają rozszerzeniu i stanom zapalnym, zaczynają wywoływać nieprzyjemne objawy.1

Warto zrozumieć, że hemoroidy to w istocie poduszki żylne – skupiska naczyń krwionośnych leżące tuż pod błonami śluzowymi w najniższej części odbytnicy i okolicy odbytu. Kiedy te żyły nabrzmiają i rozciągają się, przypominają żylaki występujące na nogach. Niektórzy specjaliści uważają, że hemoroidy są po części ceną, jaką płacimy za chodzenie w pozycji pionowej – naczynia te muszą nieustannie pokonywać grawitację, by transportować krew z powrotem do serca.2

Rodzaje hemoroidów

Hemoroidy dzielą się na kilka typów w zależności od tego, gdzie dokładnie się rozwijają. Zrozumienie tych różnic jest ważne, ponieważ każdy rodzaj może wywoływać inne objawy i wymagać odmiennego podejścia terapeutycznego.1

Hemoroidy wewnętrzne powstają wewnątrz odbytnicy. Zazwyczaj nie powodują bólu, ponieważ w tej okolicy znajduje się niewiele zakończeń nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu. Mogą jednak krwawić podczas wypróżniania. Czasami hemoroidy wewnętrzne mogą wypadać przez odbyt na zewnątrz – mówimy wtedy o hemoroidach wypadniętych (prolapsowanych). Te mogą być już bolesne lub powodować dyskomfort.3

Hemoroidy zewnętrzne tworzą się pod skórą wokół odbytu. Ta okolica jest bogato unerwiona, dlatego hemoroidy zewnętrzne mogą być bardzo bolesne i swędzące. Zwykle można je zobaczyć lub wyczuć gołym okiem. Niekiedy krwawią, zwłaszcza po mechanicznym podrażnieniu.1

Szczególnie nieprzyjemnym typem są hemoroidy zakrzepowe. Powstają, gdy w hemoroidzie zewnętrznym tworzy się skrzep krwi. Wywołuje to nagły, ostry ból oraz pojawienie się fioletowo-niebieskiego guza w okolicy odbytu. Ważne jest, by pamiętać, że ten zakrzep pozostaje miejscowy – nie przemieszcza się do innych części ciała.1

Rozpowszechnienie hemoroidów – epidemiologia

Hemoroidy to niezwykle częsta dolegliwość, choć dokładne dane na temat ich występowania są trudne do uzyskania. Wielu pacjentów wstydzi się tego problemu i nie szuka pomocy medycznej, co sprawia, że rzeczywista częstość występowania może być wyższa niż wskazują statystyki.4

Szacuje się, że około jeden na dwadzieścia Amerykanów cierpi na hemoroidy, które są na tyle uciążliwe, że wymagają leczenia. Jednak problem ten narasta z wiekiem – po pięćdziesiątym roku życia ponad połowa populacji doświadcza co najmniej jednego z typowych objawów hemoroidów, takich jak ból w okolicy odbytu, swędzenie, krwawienie czy wypadanie.12

Hemoroidy dotykają ludzi w każdym wieku, niezależnie od rasy czy pochodzenia etnicznego. Z każdym kolejnym rokiem życia ryzyko ich wystąpienia wzrasta. Ponadto stanowią one trzecią najczęstszą przyczynę diagnoz gastroenterologicznych w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej.5

Przyczyny powstawania hemoroidów

Główną przyczyną powstawania hemoroidów jest zwiększone ciśnienie w żyłach odbytnicy i odbytu. To ciśnienie powoduje, że ściany naczyń krwionośnych rozciągają się, puchną i w efekcie stają się widoczne oraz bolesne. Istnieje wiele sytuacji, które mogą prowadzić do wzrostu tego ciśnienia.5

Najczęstszym czynnikiem jest parcie podczas wypróżniania. Kiedy stolec jest twardy lub suchy, osoba musi mocno się napinać, co znacząco zwiększa ciśnienie w okolicy odbytu. Przewlekłe zaparcia lub biegunki mogą wymuszać częste parcie, co z czasem uszkadza naczynia żylne.5

Długotrwałe siedzenie na toalecie – na przykład podczas czytania telefonu czy gazety – również przyczynia się do pojawienia się hemoroidów. Im dłużej siedzimy w tej pozycji, tym większe napięcie odczuwają żyły odbytnicze.5

Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na hemoroidy. Rosnąca macica wywiera ucisk na żyły miednicy, dodatkowo zmiany hormonalne mogą prowadzić do zaparć. W efekcie u wielu przyszłych mam hemoroidy pojawiają się w ostatnich miesiącach ciąży lub po porodzie.5

Czynniki ryzyka

Niektóre grupy osób oraz określone zachowania zwiększają ryzyko wystąpienia hemoroidów. Choć nie każdy z nas jest w stanie wpłynąć na wszystkie czynniki ryzyka, wiele z nich można kontrolować poprzez zmianę stylu życia.5

Wiek jest jednym z najbardziej oczywistych czynników ryzyka. Wraz ze starzeniem się organizmu tkanki podtrzymujące żyły w odbytnicy i odbycie stają się słabsze i bardziej podatne na rozciąganie. Otyłość lub nadwaga to kolejny istotny czynnik – nadmiar masy ciała zwiększa nacisk na naczynia krwionośne w dolnej części ciała, w tym w obrębie odbytnicy.5

Osoby prowadzące siedzący tryb życia, które spędzają wiele godzin bez ruchu, mają większe ryzyko rozwoju hemoroidów. Z drugiej strony, pewne rodzaje aktywności fizycznej, takie jak podnoszenie ciężkich przedmiotów, mogą również przyczynić się do powstania problemu, jeśli nie są wykonywane prawidłowo.6

Dieta uboga w błonnik sprzyja zaparciom, które z kolei prowadzą do parcia. Również zbyt małe spożycie płynów utwardza stolec, co zwiększa ryzyko pojawienia się hemoroidów. Warto również pamiętać, że pewne zachowania seksualne, takie jak seks analny, mogą zwiększać ciśnienie i prowadzić do uszkodzenia naczyń w tej okolicy.5

Objawy hemoroidów

Objawy hemoroidów mogą się różnić w zależności od ich typu i stopnia zaawansowania. Niektóre osoby odczuwają jedynie lekki dyskomfort, podczas gdy inne cierpią z powodu intensywnego bólu, który utrudnia codzienne funkcjonowanie.7

Jednym z najczęstszych objawów jest jasnoczerwoną krew widoczna na papierze toaletowym po wypróżnieniu lub kapiąca do muszli klozetowej. Zwykle krew ta pochodzi z hemoroidów wewnętrznych, które łatwo ulegają uszkodzeniu podczas przechodzenia stolca. Ważne jest, by pamiętać, że krwawienie z odbytu może mieć także inne, poważniejsze przyczyny, dlatego zawsze warto skonsultować się z lekarzem.7

Swędzenie i podrażnienie w okolicy odbytu to kolejny częsty objaw. Może być on na tyle dokuczliwy, że zakłóca sen i codzienne aktywności. Towarzyszące mu uczucie dyskomfortu lub bólu nasila się zwłaszcza podczas siedzenia lub wypróżniania.7

Pacjenci często zgłaszają uczucie, jakby wciąż musieli iść do toalety, nawet tuż po wypróżnieniu. W przypadku hemoroidów zewnętrznych lub wypadniętych można zauważyć lub wyczuć guzki wokół odbytu – mogą być one wielkości groszku lub nawet winogrona, o różowym lub fioletowym zabarwieniu. Niekiedy z odbytu wydobywa się śluz, który zostawia ślady na bieliźnie lub papierze toaletowym.7

Jak zapobiegać hemoroidom?

Zapobieganie hemoroidom jest możliwe, a najskuteczniejsze metody koncentrują się na unikaniu zaparć i zmniejszaniu ciśnienia w okolicy odbytu. Nawet jeśli już miałeś epizod hemoroidów, wprowadzenie zmian w codziennych nawykach może zapobiec ich ponownemu wystąpieniu.7

Kluczem do profilaktyki jest dieta bogata w błonnik. Błonnik sprawia, że stolec staje się miękki i objętościowy, co ułatwia jego wydalanie bez konieczności parcia. Warto włączyć do jadłospisu dużo owoców, warzyw i produktów pełnoziarnistych. Zaleca się spożywanie od 25 do 30 gramów błonnika dziennie, choć przeciętny Amerykanin spożywa zaledwie około 15 gramów.8

Równie ważne jest picie odpowiedniej ilości płynów. Woda i inne napoje bezalkoholowe pomagają zmiękczyć stolec i zapobiegają zaparciom. Unikanie alkoholu i kofeiny (zawartej w kawie, herbacie czy napojach typu cola) również zmniejsza ryzyko zaparć.7

Należy nie ignorować potrzeby wypróżnienia. Gdy czujemy taką potrzebę, warto iść do toalety od razu – odkładanie może sprawić, że stolec stwardnieje i będzie trudniejszy do wydalenia. Jednocześnie nie powinniśmy spędzać na toalecie więcej czasu, niż to konieczne – długie siedzenie zwiększa ciśnienie na żyły.7

Regularna aktywność fizyczna pomaga utrzymać prawidłową perystaltykę jelit i zmniejsza ryzyko zaparć. Nawet codzienny spacer może przynieść wymierne korzyści. Z drugiej strony unikanie długotrwałego siedzenia – szczególnie w pracy biurowej – również zmniejsza nacisk na odbyt. Warto robić przerwy i wstawać co jakiś time, aby poprawić krążenie.69

Patofizjologia – co dzieje się w organizmie?

Aby zrozumieć, jak powstają hemoroidy, warto przyjrzeć się zmianom zachodzącym w normalnych funkcjach organizmu. Hemoroidy rozwijają się, gdy dochodzi do zmiany w drenażu żylnym odbytu – czyli sposobie, w jaki krew odpływa z tej okolicy. Gdy odpływ zostaje zaburzony, splot żylny i otaczająca go tkanka łączna ulegają rozszerzeniu, tworząc wystającą strukturę na ścianie odbytnicy.4

Naczynia krwionośne w okolicy odbytu muszą nieustannie zmagać się z grawitacją, by transportować krew z powrotem do serca. Kiedy na te naczynia działa dodatkowy nacisk – na przykład podczas parcia, długotrwałego siedzenia czy ciąży – ściany żył mogą się rozciągać i osłabiać. W efekcie żyły te puchną, podobnie jak dzieje się to w przypadku żylaków na nogach.2

Hemoroidy znajdują się powyżej lub poniżej tak zwanej linii zębatej – miejsca, w którym nabłonek odbytnicy przechodzi z walcowatego w płaski. Hemoroidy wewnętrzne rozwijają się powyżej tej linii, w miejscu unerwionym przez nerwy trzewne, które nie przenoszą sygnałów bólowych. Dlatego właśnie hemoroidy wewnętrzne zazwyczaj nie bolą. Natomiast hemoroidy zewnętrzne, znajdujące się poniżej linii zębatej, są unerwione przez nerwy somatyczne, które odpowiadają za odczuwanie bólu – stąd ich bolesność.10

Gdy hemoroidy wewnętrzne wypadają na zewnątrz, mogą ulec uwięźnięciu lub skrzyżowaniu, co prowadzi do silnego bólu. W przypadku hemoroidów zewnętrznych dodatkowym problemem może być powstanie zakrzepu – powstaje wtedy fioletowy, bolesny guzek, który wymaga szybkiej interwencji, by zmniejszyć dyskomfort.2