Kompulsywne zachowanie seksualne

Czym jest kompulsywne zachowanie seksualne

Kompulsywne zachowanie seksualne, znane również jako hiperseksualność lub zaburzenie kompulsywnego zachowania seksualnego, to stan psychiatryczny charakteryzujący się wzorcem zachowania obejmującym intensywne zaabsorbowanie fantazjami seksualnymi i zachowaniami, które powodują znaczący poziom cierpienia psychicznego, nie mogą być dobrowolnie powstrzymane i stwarzają ryzyko lub powodują szkodę dla siebie lub innych1. To zaburzenie może również powodować upośledzenie funkcjonowania społecznego, zawodowego, osobistego lub w innych ważnych obszarach1.

Kompulsywne zachowanie seksualne nie jest uzależnieniem1. Jest to zaburzenie używane zazwyczaj do opisania zachowania, a nie "uzależnienia seksualnego". Chociaż osoby z tym zaburzeniem mogą angażować się w czynności, które są częścią zdrowego życia seksualnego – takie jak masturbacja, pornografia, telefon erotyczny, cyberseks, wielu partnerów – problem pojawia się wtedy, gdy myśli i działania seksualne zaczynają dominować w życiu danej osoby2.

Uczucie związane z kompulsywnym zachowaniem seksualnym jest podobne do tego, co odczuwają osoby uzależnione od alkoholu lub narkotyków. Jest to przemożna kompulsja lub pokusa na tyle silna, że osoba czuje, że musi ją zaspokoić. To uczucie braku kontroli, nigdy nie czuje się zadowolenia lub stałej walki o przejęcie kontroli nad czymś, co działa na autopilocie. Osoba powraca do zachowania – raz za razem – pomimo negatywnych konsekwencji2.

Objawy i cechy charakterystyczne

Osoby z kompulsywnym zachowaniem seksualnym mogą doświadczać następujących objawów3:

• Częste intensywne fantazje seksualne i popędy, które są mimowolne i wymykają się spod kontroli
• Silna potrzeba wielokrotnego angażowania się w określone zachowania seksualne
• Poczucie braku kontroli nad angażowaniem się w zachowania seksualne, często charakteryzujące się nieudanymi próbami powstrzymania tych zachowań
• Poczucie winy, wstydu lub wyrzutów sumienia po zaangażowaniu się w wymienione zachowania
• Wykorzystywanie zachowań seksualnych jako sposobu radzenia sobie z innymi problemami w życiu
• Niemożność zaprzestania angażowania się w zachowania seksualne pomimo poważnych negatywnych konsekwencji

Kompulsywne zachowanie seksualne charakteryzuje się uporczywym wzorcem niemożności kontrolowania intensywnych, powtarzających się impulsów lub popędów seksualnych, prowadzącym do powtarzających się zachowań seksualnych przez dłuższy okres (na przykład sześć miesięcy lub dłużej), które powodują znaczący niepokój lub upośledzenie w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym, edukacyjnym, zawodowym lub w innych ważnych obszarach funkcjonowania3.

Często zachowania seksualne i popędy, których doświadczają osoby z kompulsywnym zachowaniem seksualnym, same w sobie nie są problematyczne. Problem pojawia się z powodu niezdolności pacjenta do kontrolowania swoich impulsów, nawet gdy zachowania mają negatywny wpływ na ich życie. Może to prowadzić do utraty czasu, produktywności i poczucia własnej wartości, a także potencjalnego uszkodzenia związków, kariery i ogólnego stanu zdrowia osoby3.

Istotne jest, że cierpienie psychiczne związane wyłącznie z osądami moralnymi i dezaprobatą dla seksualnych impulsów, popędów lub zachowań nie jest wystarczające do zdiagnozowania kompulsywnego zachowania seksualnego1.

Diagnoza i klasyfikacja

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznaje kompulsywne zachowanie seksualne jako zaburzenie kontroli impulsów w klasyfikacji ICD-111. W przeciwieństwie do tego, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne (APA) w swoim podręczniku DSM-5 nie uznaje kompulsywnego zachowania seksualnego jako samodzielnej diagnozy1. Kompulsywne zachowanie seksualne zostało zaproponowane jako diagnoza do włączenia do DSM-5 w 2010 roku, ale ostatecznie zostało odrzucone1.

Propozycja definicji diagnostycznej dla ICD-11 brzmi: zaburzenie kompulsywnego zachowania seksualnego charakteryzuje się uporczywym wzorcem niemożności kontrolowania intensywnych, powtarzających się impulsów lub popędów seksualnych4.

Proponowane kryteria diagnostyczne ICD-11 obejmują4:

1. Powtarzające się czynności seksualne stały się głównym punktem zainteresowania w życiu osoby do tego stopnia, że zaniedbuje ona zdrowie i opiekę osobistą lub inne zainteresowania, czynności lub obowiązki
2. Pacjent podejmował nieudane wysiłki w celu kontrolowania lub znaczącego ograniczenia zachowań seksualnych
3. Pacjent kontynuuje angażowanie się w powtarzające się zachowania seksualne pomimo niekorzystnych konsekwencji
4. Pacjent kontynuuje angażowanie się w powtarzające się zachowania seksualne, nawet gdy czerpie z nich niewielką lub żadną satysfakcję

Oprócz spełnienia tych kryteriów, pacjent musi również wykazywać ten wzorzec kompulsywnego zachowania seksualnego przez okres 12 miesięcy lub dłużej. To zachowanie musi również przyczyniać się do wyraźnego cierpienia lub znaczącego upośledzenia w życiu osobistym, rodzinnym, społecznym, edukacyjnym, zawodowym lub w innych ważnych obszarach funkcjonowania4.

Zachowania seksualne takie jak chemsex i parafilie (nietypowe zainteresowania seksualne) są ściśle powiązane z kompulsywnym zachowaniem seksualnym i często współwystępują z nim1.

Jak często występuje

Badanie z 2014 roku donosi, że 3-6% osób w Stanach Zjednoczonych doświadcza kompulsywnego zachowania seksualnego5. Badanie przeprowadzone w 42 krajach wykazało, że prawie 5% ludzi może być w grupie wysokiego ryzyka kompulsywnego zachowania seksualnego, ale tylko 14% z nich szukało leczenia1. Badanie to podkreśliło również potrzebę bardziej włączających badań i wrażliwych kulturowo opcji leczenia dla osób z tym zaburzeniem.

Możliwości leczenia

Leczenie kompulsywnego zachowania seksualnego zazwyczaj obejmuje psychoterapię, leki i grupy samopomocowe6. Głównym celem leczenia jest pomóc w zarządzaniu popędami i zmniejszeniu nadmiernych zachowań przy jednoczesnym utrzymaniu zdrowych aktywności seksualnych.

Osoby z kompulsywnym zachowaniem seksualnym mogą również potrzebować leczenia innego zaburzenia zdrowia psychicznego. Osoby z tym zaburzeniem często mają problemy z nadużywaniem alkoholu lub narkotyków lub inne problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak lęk lub depresja, które wymagają leczenia6.

Psychoterapia, zwana również terapią rozmową, może pomóc nauczyć się zarządzać kompulsywnym zachowaniem seksualnym. Rodzaje psychoterapii obejmują6:

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga zidentyfikować niezdrowe, negatywne przekonania i zachowania oraz zastąpić je bardziej adaptacyjnymi sposobami radzenia sobie. Uczysz się strategii, aby te zachowania były mniej prywatne i utrudnić łatwy dostęp do treści seksualnych
• Terapia akceptacji i zaangażowania, która jest formą CBT, która kładzie nacisk na akceptację myśli i popędów oraz zaangażowanie w strategie wyboru działań, które są bardziej zgodne z ważnymi wartościami
• Psychoterapia psychodynamiczna, która jest terapią skupiającą się na zwiększeniu świadomości nieświadomych myśli i zachowań

Leczenie farmakologiczne może obejmować stosowanie leków w celu regulowania emocji napędzających działania4. Osoby z poważnymi problemami zdrowia psychicznego lub stanowiące zagrożenie dla innych mogą początkowo skorzystać z leczenia w trybie stacjonarnym. Niezależnie od tego, czy jest to leczenie stacjonarne czy ambulatoryjne, może być intensywne na początku. Ponadto okresowe, ciągłe leczenie przez lata może być pomocne w zapobieganiu nawrotom6.

Grupy wsparcia, takie jak programy 12-kroków lub grupy wsparcia rówieśniczego, zapewniają odpowiedzialność, połączenie i zachętę od innych, którzy rozumieją doświadczenia związane z tym zaburzeniem7.