Krztusiec to wysoce zakaźna choroba układu oddechowego, która może wywołać nasilony kaszel trwający tygodniami, a nawet miesiącami. Choć może wystąpić u osób w każdym wieku, jest szczególnie niebezpieczny dla niemowląt.
Czym jest krztusiec
Krztusiec, znany również jako koklusz lub "100-dniowy kaszel", to choroba zakaźna układu oddechowego wywołana przez bakterię o nazwie Bordetella pertussis. Choroba ta została po raz pierwszy opisana podczas epidemii w Paryżu w 1578 roku. Bakteria wywołująca krztusiec została odkryta w 1906 roku, a szczepionkę opracowano w latach 40. XX wieku.
Bakterie krztuśca przyczepiają się do rzęsek, czyli maleńkich włoskowatych wypustek wyściełających część górnych dróg oddechowych. Po przyczepieniu bakterie uwalniają toksyny (trucizny), które uszkadzają rzęski i powodują obrzęk dróg oddechowych.
Nazwa "krztusiec" pochodzi od charakterystycznego dźwięku "whoop" (krzyk), który słychać, gdy chora osoba próbuje złapać oddech po napadzie kaszlu. Choroba ta występuje wyłącznie u ludzi.
Krztusiec rozprzestrzenia się bardzo łatwo z osoby na osobę. Zakaźne krople powstają głównie podczas kaszlu i kichania. Zakażenie może również przenosić się przez dotknięcie zakażonej powierzchni, a następnie dotknięcie nosa lub ust.
Po zarażeniu się osoba pozostaje zakaźna przez około 2 tygodnie od momentu rozpoczęcia się kaszlu. Antybiotyki mogą skrócić ten czas.
Objawy choroby
Objawy krztuśca mogą być różne u różnych osób w zależności od wieku oraz tego, czy były wcześniej szczepione. Pierwsze objawy zwykle pojawiają się w ciągu 5 do 10 dni po kontakcie z bakterią, ale czasami może to potrwać nawet do 3 tygodni.
Krztusiec rozwija się w trzech etapach.
Etap 1: Objawy przeziębienia
Krztusiec zwykle zaczyna się od objawów podobnych do zwykłego przeziębienia. Mogą one utrzymywać się przez 1 do 2 tygodni i obejmują:
Katar
Łagodną gorączkę
Łagodny, sporadyczny kaszel
Wczesne objawy u niemowląt mogą być inne. Mogą one wcale nie kaszleć lub kaszleć tylko trochę. U niemowląt może wystąpić bezdech, czyli pauzy w oddychaniu. Mogą zacząć siniać. Jeśli tak się stanie, należy natychmiast zasięgnąć pomocy medycznej.
Etap 2: Napady kaszlu
W miarę jak krztusiec się pogarsza, objawy mogą obejmować:
Napady wielu, szybkich kaszlnięć po sobie, po których następuje wysoki dźwięk "whoop"
Wymioty podczas kaszlu lub po nim
Te napady kaszlu mogą utrudniać jedzenie, oddychanie i spanie. Charakterystyczny kaszel i "krzyk" krztuśca nie zawsze są obecne. Kaszlnięcia mogą pojawiać się i znikać w napadach, które lekarze nazywają "paroksyzmami".
Etap 3: Stopniowe wyzdrowienie
Po intensywnej fazie kaszlu następuje okres stopniowego wyzdrowienia. Kaszel może jednak utrzymywać się przez tygodnie, a nawet miesiące, nawet gdy osoba nie jest już zakaźna. Uporczywe objawy występują, ponieważ drogi oddechowe zostały uszkodzone i potrzebują czasu, aby się całkowicie wyleczyć.
Czynniki ryzyka
Wiek i wcześniejsze schorzenia mogą zwiększyć ryzyko ciężkiego przebiegu krztuśca. Szczególnie ważne jest zapobieganie zakażeniu u osób z grup wysokiego ryzyka.
Wiek
Niemowlęta poniżej 1 roku życia są najbardziej narażone na zachorowanie na krztusiec i rozwinięcie poważnych powikłań. Około połowy niemowląt poniżej pierwszego roku życia, które zachorują na krztusiec, wymaga opieki szpitalnej. Krztusiec może być śmiertelnie niebezpieczny dla małych dzieci.
Schorzenia współistniejące
Osoby z już istniejącymi schorzeniami, które mogą się pogorszyć na skutek krztuśca, są w grupie wysokiego ryzyka ciężkiej infekcji. Niektóre schorzenia, które mogą się nasilić przez krztusiec, obejmują między innymi:
Choroby osłabiające układ odpornościowy
Umiarkowaną lub ciężką astmę leczoną medycznie
Rozpoznanie
Gdy istnieje podejrzenie kliniczne dotyczące krztuśca, rozpoznanie powinno zostać potwierdzone za pomocą testów diagnostycznych.
Do rozpoznania ostrego krztuśca należy wykonać test reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) z wymazu z nosogardła, zamiast hodowli bakteryjnej lub innych testów. Test PCR zastąpił hodowlę jako preferowany test potwierdzający.
Pracownicy służby zdrowia powinni poważnie rozważyć leczenie przed otrzymaniem wyników testów, jeśli występuje któraś z następujących sytuacji:
Historia kliniczna silnie sugeruje krztusiec
Osoba jest w grupie wysokiego ryzyka ciężkiej lub powikłanej choroby
Osoba ma lub będzie miała kontakt z kimś w grupie wysokiego ryzyka ciężkiej choroby
Niemowlęta stanowią grupę wysokiego ryzyka, podobnie jak kobiety w ciąży w trzecim trymestrze, ponieważ będą miały kontakt ze swoim noworodkiem.
Leczenie
Lekarze zazwyczaj leczą krztusiec antybiotykami. Dostępnych jest kilka antybiotyków do leczenia. Azytromycyna jest preferowanym antybiotykiem zarówno do leczenia, jak i profilaktyki.
Bardzo ważne jest wczesne leczenie krztuśca, zanim zaczną się napady kaszlu. Wczesne leczenie może:
Sprawić, że choroba będzie mniej poważna
Pomóc zapobiec rozprzestrzenianiu bakterii na inne osoby
Najlepiej, gdy osoba, zwłaszcza niemowlę, rozpoczyna leczenie w ciągu pierwszych 1-2 tygodni, zanim pojawią się napady kaszlu. Rozpoczęcie leczenia po trzech tygodniach choroby prawdopodobnie nie pomoże, mimo że większość osób nadal będzie miała objawy. W tym czasie zakażenie ustąpiło (bakterii już nie ma w organizmie), a utrzymujące się objawy wynikają z tego, że drogi oddechowe zostały uszkodzone i potrzebują czasu na całkowite wyleczenie.
Leczenie w szpitalu
Krztusiec może czasami być bardzo poważny i powodować powikłania, szczególnie u niemowląt. Osoby z ciężką chorobą lub powikłaniami wymagają opieki w szpitalu.
Leczenie szpitalne krztuśca zwykle koncentruje się na:
Utrzymywaniu drożności dróg oddechowych
Monitorowaniu oddychania i podawaniu tlenu, jeśli jest to konieczne
Zapobieganiu lub leczeniu odwodnienia, poprzez płyny podawane dożylnie
Leczenie objawów w domu
Większość osób z krztusicem może radzić sobie z objawami w domu. Należy przyjmować antybiotyki dokładnie według zaleceń lekarza. Ważne jest, aby utrzymywać dom wolny od rzeczy wywołujących kaszel.
Terapia wspomagająca jest podstawą leczenia u pacjentów z aktywną infekcją krztuśca. Cele terapii obejmują ograniczenie liczby napadów, obserwowanie nasilenia kaszlu, zapewnianie pomocy w razie potrzeby oraz maksymalizację odżywiania, odpoczynku i rekonwalescencji.
Profilaktyka antybiotykowa
Profilaktyka antybiotykowa jest zalecana dla domowników osoby z krztusicem oraz dla tych, którzy byli narażeni na kontakt z krztusicem i są w grupie wysokiego ryzyka ciężkiej choroby (np. niemowlęta, osoby z obniżoną odpornością lub w trzecim trymestrze ciąży) lub mają bliski kontakt z kimś z grupy wysokiego ryzyka.
Zapobieganie
Szczepienie jest najlepszym sposobem zapobiegania krztusiowi. Wszystkie dzieci powinny być w pełni zaszczepione na czas.
CDC zaleca szczepienie przeciwko krztusiowi dla osób w każdym wieku. Pacjenci w wieku 11 lat lub starsi powinni otrzymać co najmniej jedną dawkę szczepionki Tdap (szczepionka przeciwko tężcowi, błonicy i krztuścowi).
Wszystkie kobiety w ciąży powinny otrzymać szczepionkę Tdap między 27 a 36 tygodniem ciąży, przy każdej ciąży, aby przekazać odporność noworodkowi.
Przed opracowaniem szczepionki przeciwko krztusiowi, krztusiec był główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności niemowląt. Pomimo rozszerzonych zaleceń dotyczących szczepień w ciągu ostatnich trzech dekad, krztusiec nadal stanowi problem dla zdrowia publicznego. W 2018 roku na całym świecie zgłoszono ponad 151 000 przypadków krztuśca, a przypadki krztuśca wzrastają w 2024 roku.
Ostatnie dowody potwierdziły osłabianie się nabytej odporności po szczepieniu lub zakażeniu krztusicem, co doprowadziło do zmian w zaleceniach dotyczących szczepień Tdap. Historia napadów lub epizodów hipotoniczno-hyporeaktywnych po wcześniejszym szczepieniu przeciwko krztusiowi nie jest już przeciwwskazaniem do szczepienia.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia