W skrócie

Przewlekłe zapalenie zatok to długotrwały stan zapalny, który utrzymuje się przez co najmniej 12 tygodni, mimo prób leczenia. Może znacząco obniżyć jakość życia, powodując uporczywy ból twarzy, problemy z oddychaniem przez nos i ciągłe uczucie zmęczenia.

Czym jest przewlekłe zapalenie zatok

Przewlekłe zapalenie zatok to długotrwały stan zapalny błon śluzowych zatok przynosowych, który trwa co najmniej 12 tygodni bez przerwy. W odróżnieniu od ostrego zapalenia zatok, które zwykle ustępuje w ciągu 10 dni, przewlekłe zapalenie może trwać miesiącami lub nawracać regularnie.

Zatoki przynosowe to puste przestrzenie w kościach czaszki wokół nosa, policzków i czoła. W normalnych warunkach zatoki wyściełane są błoną śluzową, która wytwarza śluz utrzymujący wilgoć w nosie i pomagający usuwać z niego bakterie, wirusy i cząsteczki pyłu. Powietrze wdychane przez nos przepływa przez zatoki w drodze do płuc.

Przewlekłe zapalenie zatok występuje u około 1-5% populacji w Stanach Zjednoczonych. Jest to jedno z najczęstszych przewlekłych schorzeń, które może znacząco obniżyć jakość życia pacjentów.

Objawy przewlekłego zapalenia zatok

Główne objawy przewlekłego zapalenia zatok obejmują:

Uczucie ucisku lub ból w okolicy nosa, oczu i czoła
Gęsty, żółty lub zielony śluz z nosa
Spływ wydzieliny po tylnej ścianie gardła (śluz gromadzący się i spływający po tylnej ścianie gardła)
Zatkany nos

Inne częste objawy to:

Ból głowy, szczególnie taki, który powoduje ból twarzy
Ból zęba
Kaszel
Uczucie zmęczenia
Ból uszu
Utrata lub pogorszenie zmysłu smaku i węchu
Nieprzyjemny zapach z ust

Przewlekłe zapalenie zatok jest wyczerpujące nie tylko ze względu na fizyczny dyskomfort. Wpływa na sen, zdolność koncentracji i ogólny poziom energii. Badania wykazały, że osoby cierpiące na przewlekłe zapalenie zatok zgłaszają podobny poziom dyskomfortu i ograniczeń w codziennym funkcjonowaniu jak pacjenci z innymi przewlekłymi schorzeniami.

Przyczyny i czynniki ryzyka

W przewlekłym zapaleniu zatok tkanki wyściełające zatoki ulegają obrzękowi, czasami zatrzymując śluz, który nie może swobodnie wypływać z nosa. Obrzęk może dotyczyć jednej lub kilku zatok jednocześnie.

Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia zatok u dorosłych jest obrzęk błony śluzowej nosa spowodowany alergiami, szczególnie alergiami na wdychany kurz, pleśń, pyłki lub zarodniki grzybów. Te alergeny wywołują uwalnianie histaminy (substancji chemicznej odpowiedzialnej za reakcje alergiczne) i innych związków chemicznych, które powodują obrzęk wewnętrznej wyściółki nosa i blokują odpływ z zatok.

Inne czynniki, które mogą przyczynić się do rozwoju przewlekłego zapalenia zatok, to:

Polipy nosa (łagodne narośla na błonie śluzowej nosa lub zatok)
Skrzywienie przegrody nosowej
Nieprawidłowo wąskie zatoki i przewody nosowe
Nowotwory nosa
Złamania nosa

Przewlekłe zapalenie zatok częściej występuje u osób z astmą, mukowiscydozą lub problemami z układem odpornościowym.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie przewlekłego zapalenia zatok opiera się na obecności co najmniej dwóch z czterech głównych objawów (ból lub ucisk w twarzy, zmniejszenie lub utrata węchu, wydzielina z nosa, zatkanie nosa) utrzymujących się przez co najmniej 12 kolejnych tygodni, wraz z obiektywnymi dowodami choroby.

Obiektywne potwierdzenie przewlekłego zapalenia zatok można uzyskać poprzez:

Badanie fizykalne (rynoskopia przednia, endoskopia nosa)
Badania obrazowe, najlepiej tomografię komputerową zatok (TK lub CT), która jest preferowanym badaniem obrazowym do potwierdzenia rozpoznania

Tomografia komputerowa bez kontrastu to badanie z wyboru do potwierdzenia rozpoznania przewlekłego zapalenia zatok.

Metody leczenia

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok ma na celu poprawę oczyszczania błony śluzowej, poprawę odpływu z zatok, wyeliminowanie miejscowej infekcji i stanu zapalnego oraz ułatwienie dostępu dla leków stosowanych miejscowo.

Leczenie pierwszego rzutu

Podstawowe leczenie obejmuje:

Płukanie nosa solą fizjologiczną - płukanie przewodów nosowych roztworem soli poprawia objawy u pacjentów z przewlekłym zapaleniem zatok
Donosowe preparaty steroidowe w aerozolu - poprawiają objawy u osób z przewlekłym zapaleniem zatok

Badania potwierdzają, że zarówno płukanie nosa solą fizjologiczną, jak i donosowe steroidy w aerozolu skutecznie łagodzą objawy przewlekłego zapalenia zatok.

Antybiotyki

Antybiotyki mogą być stosowane u pacjentów z objawami świadczącymi o aktywnej, nałożonej ostrej infekcji zatok. Jednak długotrwałe stosowanie antybiotyków niesie ze sobą ryzyko. Może zakłócić zdrową florę bakteryjną jelit i prowadzić do oporności bakterii na antybiotyki (sytuacji, gdy bakterie stają się niewrażliwe na działanie antybiotyków).

Leczenie chirurgiczne

Jeśli leczenie farmakologiczne nie przynosi skutku, może być skuteczna endoskopowa operacja zatok. Zabieg ten wykonywany jest za pomocą cienkiego, elastycznego narzędzia z kamerą, wprowadzanego przez nos, co pozwala lekarzowi zajrzeć do zatok i usunąć tkanki powodujące blokadę.

Pacjenci, którzy nie reagują na leczenie pierwszego rzutu, powinni zostać skierowani do otolaryngologa (lekarza specjalisty od chorób uszu, nosa i gardła). Wybrani pacjenci z objawami sugerującymi inne choroby współistniejące mogą również skorzystać ze skierowania do alergologa lub pulmonologa.

Samodzielna opieka w domu

Istnieje wiele sposobów, które można stosować samodzielnie w domu, aby złagodzić objawy przewlekłego zapalenia zatok:

Dużo odpoczywaj
Pij dużo płynów - odpowiednie nawodnienie organizmu poprzez picie wody pomaga utrzymać śluz w stanie płynnym i ułatwia jego odpływ
Przyjmuj leki przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen (nie należy podawać aspiryny dzieciom poniżej 16. roku życia)
Unikaj rzeczy, które wywołują Twoje alergie
Nie pal tytoniu
Płucz nos roztworem soli fizjologicznej

Jak przygotować domowy roztwór soli do płukania nosa

Płukanie przewodów nosowych roztworem soli pomaga usunąć drażniące cząsteczki, alergeny i gęsty śluz z nosa oraz dróg odpływu z zatok. Roztwór soli stymuluje również wyściółkę nosa i zatok do lepszego samooczyszczania.

Sposób przygotowania:

Zagotuj około 570 ml (1 pinta) wody, a następnie odstaw ją do ostygnięcia
Wymieszaj 1 łyżeczkę soli i 1 łyżeczkę sody oczyszczonej z wodą
Umyj ręce
Stań nad umywalką, złóż dłoń w miseczkę i wlej do niej niewielką ilość roztworu
Wciągnij wodę do jednego nozdrza. Oddychaj przez usta i pozwól wodzie spłynąć z powrotem do umywalki. Staraj się nie pozwolić, aby woda spływała z tyłu gardła
Powtórz pierwsze 5 kroków do 3 razy dziennie (przygotowując za każdym razem nowy roztwór), aż poczujesz się lepiej

Pamiętaj, aby używać wody destylowanej do przygotowania roztworu soli, a nie wody z kranu ani butelkowanej wody pitnej.

Inne wskazówki dla zdrowia zatok

Dodatkowe strategie samodzielnej opieki obejmują:

Utrzymuj wilgoć w przewodach nosowych - suche powietrze może pogarszać objawy
Zamykaj drzwi i okna w dni o złej jakości powietrza
Regularnie wymieniaj filtry powietrza w systemie ogrzewania i wentylacji domu

Kiedy udać się do lekarza

Powinieneś zgłosić się do lekarza, jeśli:

Nie czujesz się lepiej po 7 dniach leczenia zalecanego przez farmaceutę lub lekarza
Nie czujesz się lepiej po 3 tygodniach samodzielnego leczenia objawów
Objawy wracają regularnie

Osoby, które nie reagują na leczenie pierwszego rzutu, powinny zostać skierowane do specjalisty. Jeśli masz częste infekcje zatok lub objawy utrzymują się nawet po antybiotykach, specjalista może zbadać głębsze przyczyny problemu, takie jak polipy nosa, alergie, problemy strukturalne nosa lub utrzymujący się stan zapalny.

Choć antybiotyki i steroidy mogą czasowo pomóc, ich wielokrotne stosowanie niesie ze sobą ryzyko. Regularne wizyty u specjalisty pozwalają znaleźć bardziej ukierunkowane rozwiązania problemu.

Przewlekłe zapalenie zatok

Badania kliniczne: Przewlekłe zapalenie zatok