Myśli samobójcze

Czym są myśli samobójcze

Myśli samobójcze, zwane również ideacją samobójczą, to proces myślowy polegający na rozważaniu możliwości własnej śmierci przez samobójstwo1. Nie jest to diagnoza medyczna, ale objaw, który może towarzyszyć różnym zaburzeniom psychicznym, używaniu niektórych substancji psychoaktywnych, a także może występować w odpowiedzi na trudne okoliczności życiowe, nawet gdy nie ma zaburzeń psychicznych1.

Myśli samobójcze oznaczają, że ktoś myśli o śmierci lub samobójstwie, rozważa je lub czuje się nimi pochłonięty. Takie myśli mogą przychodzić i odchodzić albo być niezwykle pochłaniające uwagę. Niektórzy ludzie rozmyślają o samobójstwie do tego stopnia, że planują odebranie sobie życia1.

Trudno jednoznacznie określić, jak wyglądają myśli samobójcze, ponieważ są one różne dla każdej osoby. Na przykład, ktoś może zasypiać z myślą, że nie obudzi się rano. Inna osoba może zobaczyć szybko jadący pojazd i pomyśleć o tym, by wyskoczyć przed niego. Takie myśli mogą mieć różne nasilenie i intensywność1.

Ważne jest zrozumienie, że samo posiadanie myśli nie jest tym samym co fizyczna próba samobójstwa, ale może wpływać na zdrowie psychiczne i prowadzić do zachowań samobójczych lub samookaleczenia. Jeśli ktoś myśli o samobójstwie lub ma myśli samobójcze, powinien z kimś o tym porozmawiać1.

Jak często występują myśli samobójcze

Myśli samobójcze są powszechne. Jedno z badań wykazało, że 10,6 miliona dorosłych (osób powyżej 18 roku życia) w Stanach Zjednoczonych, czyli 4,3% dorosłej populacji USA, doświadczyło myśli samobójczych. Wśród dzieci (przed 18 rokiem życia) w Stanach Zjednoczonych 18% myślało o próbie samobójczej1.

W latach 2008-2009 szacowano, że około 8,3 miliona dorosłych w wieku 18 lat i więcej w Stanach Zjednoczonych, czyli 3,7% dorosłej populacji USA, doświadczyło myśli samobójczych1.

Samobójstwo jest poważnym problemem zdrowia publicznego i ma dalekosiężne skutki. Wskaźniki samobójstw wzrosły o około 36% w latach 2000-2022. W 2023 roku samobójstwo było odpowiedzialne za 49 316 zgonów, co oznacza jedną śmierć co około 11 minut1.

Liczba osób, które myślą o samobójstwie lub podejmują jego próbę, jest jeszcze wyższa. W 2022 roku szacowano, że 12,8 miliona dorosłych poważnie myślało o samobójstwie, 3,7 miliona planowało próbę samobójczą, a 1,5 miliona podjęło taką próbę1.

Większość osób, które mają myśli samobójcze, nie podejmuje prób samobójczych, ale myśli samobójcze są uważane za czynnik ryzyka1.

Rodzaje myśli samobójczych

Istnieją dwie formy myśli samobójczych, które mogą wyglądać i być odczuwane inaczej przez każdą osobę1.

Bierne myśli samobójcze to myślenie o tym, że nie chce się żyć lub wyobrażanie sobie własnej śmierci. Osoby z biernymi myślami samobójczymi nie mają planu zakończenia własnego życia, ale mogą mieć życzenie, by umrzeć lub wyobrażać sobie swoją śmierć1.

Aktywne myśli samobójcze wiążą się z przygotowaniami do odebrania sobie życia lub tworzeniem planu, jak to zrobić. Obejmują one szczegółowe planowanie i rozważanie metod samobójstwa1.

Na skalach ryzyka samobójstwa zakres myśli samobójczych waha się od przelotnych myśli do szczegółowego planowania1.

Czynniki ryzyka

Wiele czynników może zwiększać ryzyko samobójstwa lub chronić przed nim. Samobójstwo jest związane z innymi formami przemocy i urazów. Na przykład osoby, które doświadczyły przemocy, w tym przemocy wobec dzieci, znęcania się lub przemocy seksualnej, mają wyższe ryzyko samobójstwa1.

Chociaż nie ma jednej przyczyny samobójstwa, istnieją czynniki ryzyka i sygnały ostrzegawcze, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo myśli samobójczych1.

Zaburzenia psychiczne są często związane z myślami samobójczymi. Do najczęściej występujących należą: depresja (zaburzenie depresyjne większe), nadużywanie substancji (szczególnie alkoholu), schizofrenia, zaburzenia paniki oraz zaburzenie osobowości typu borderline1.

Około 80% osób, które popełniają samobójstwo, to mężczyźni, chociaż większość osób podejmujących nieśmiertelne próby samobójcze to kobiety1.

Inne istotne czynniki ryzyka obejmują: płeć męską, rasę białą, wiek powyżej 65 lat, stan cywilny (wdowieństwo lub rozwód), samotne życie, brak dzieci poniżej 18 roku życia w gospodarstwie domowym, obecność stresujących wydarzeń życiowych oraz dostęp do broni palnej1.

Historia wcześniejszych prób samobójczych oraz rodzinna historia prób samobójczych również zwiększają ryzyko1.

Objawy szczególnie związane z ryzykiem samobójstwa to: poczucie beznadziejności, anhedonia (niezdolność do odczuwania przyjemności), bezsenność, silny lęk, upośledzona koncentracja, agitacja psychomotoryczna (nadmierne pobudzenie ruchowe) oraz napady paniki1.

Z drugiej strony, poczucie przynależności, bezpieczeństwa, godności i nadziei może chronić przed samobójstwem. Bycie związanym z rodziną i wsparciem społeczności oraz łatwy dostęp do opieki zdrowotnej mogą zmniejszać myśli i zachowania samobójcze1.

Leczenie i pomoc

Istnieje kilka metod leczenia z udowodnioną skutecznością w zmniejszaniu myśli i zachowań samobójczych oraz wspieraniu rozwoju bardziej satysfakcjonującego życia1.

Terapia jest podstawowym elementem leczenia. Istnieją różne formy psychoterapii skuteczne w leczeniu myśli samobójczych. Dialektyczna terapia behawioralna (DBT) to jedna z metod, która może być pomocna1.

Leki mogą odgrywać rolę w leczeniu. W przypadku ostrego kryzysu samobójczego ketamina, a być może także esketamina, stają się ważnymi narzędziami. Dla pacjentów z przewlekłą skłonnością do myśli samobójczych klozapina pozostaje jedynym lekiem zatwierdzonym przez FDA (amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków) do zapobiegania samobójstwom, a jej stosowanie dotyczy głównie pacjentów ze schizofrenią i zaburzeniem schizoafektywnym1.

Wiele publikacji potwierdza skuteczność litu u pacjentów z zaburzeniami nastroju, w tym z depresją. Pomimo ostrzeżenia dotyczącego leków przeciwdepresyjnych i ryzyka samobójstwa u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych, leki przeciwdepresyjne są szeroko stosowane i pozostają pomocne w zmniejszaniu myśli i zachowań samobójczych, głównie u pacjentów z zaburzeniami nastroju1.

Wytyczne dotyczące leczenia koncentrują się na znaczeniu optymalizacji leczenia zaburzeń psychicznych, o których wiadomo, że są związane z myślami samobójczymi1.

Hospitalizacja może być konieczna w przypadkach wysokiego ryzyka. Wszyscy pacjenci z ryzykiem samobójstwa, niezależnie od miejsca, powinni otrzymać interwencje i leczenie bezpośrednio odnoszące się do myśli i zachowań samobójczych. Pacjenci powinni być wspólnie angażowani i otrzymywać leczenie w jak najmniej restrykcyjnych warunkach1.

Inne metody leczenia obejmują przezczas kową stymulację magnetyczną oraz terapię elektrowstrząsową, które mogą być rozważane w określonych przypadkach1.

Jak pomóc sobie samemu

Jeśli ktoś przeżywa kryzys emocjonalny, dostępne są różne opcje pomocy. Można w każdej chwili skontaktować się z linią wsparcia, aby połączyć się z doświadczonym, troskliwym doradcą i otrzymać wsparcie. Poufne wsparcie jest dostępne przez całą dobę1.

Znalezienie terapeuty lub grupy wsparcia może być bardzo pomocne. Rozmowa z kimś, czy to podczas wizyty u terapeuty, czy uczestnicząc w grupie wsparcia, może pomóc poczuć się lepiej i poprawić zdrowie psychiczne1.

Budowanie sieci wsparcia jest ważne. Nie trzeba samemu radzić sobie z wyzwaniami. Osoby, którym się zaufa, mogą zapewnić zachętę i pomóc w trudnych czasach. Ludzie są częścią większej całości i mają znaczenie. Można poczuć się mniej odizolowanym, gdy jest się bardziej połączonym z innymi1.

Warto rozważyć dołączenie do grupy zainteresowań, wolontariat, zapisanie się na zajęcia lub rozpoczęcie nowego hobby. Media społecznościowe mogą być miejscem, gdzie można dzielić się swoimi uczuciami i słuchać historii innych, którzy czuli się podobnie. Łączenie się z ludźmi za pomocą technologii może pomóc pamiętać, że nie jest się samym1.

Społeczność, czy to w pracy, szkole, kościele, klubie czy drużynie, może być źródłem wsparcia1.

Zadawanie komuś bezpośredniego pytania o samobójstwo może go chronić. Pytając kogoś wprost o samobójstwo, daje się mu pozwolenie na opowiedzenie o swoich uczuciach i daje znać, że nie jest ciężarem. Ludzie, którzy czuli się samobójczo, często mówią, że ogromną ulgą było móc porozmawiać o tym, co przeżywali1.

Jeśli ktoś informuje, że ma myśli samobójcze, należy zawsze traktować to poważnie. Nie trzeba być w stanie rozwiązać jego problemów, ale jeśli czuje się, że można, warto zaoferować wsparcie i zachęcić go do rozmowy o tym, jak się czuje1.

Wczesne rozpoznanie myśli samobójczych i identyfikacja ich podstawowych przyczyn są kluczowymi krokami w poprawie jakości życia pacjenta i zmniejszeniu prawdopodobieństwa samobójstwa1.