Niedokrwistość w chorobie przewlekłej Podstawowe informacje

Epidemiologia niedokrwistości w chorobie przewlekłej

Niedokrwistość w chorobie przewlekłej jest drugim najczęściej występującym rodzajem niedokrwistości na świecie, zaraz po niedokrwistości z niedoboru żelaza11. Jest to również najczęstsza postać niedokrwistości występująca u pacjentów hospitalizowanych oraz osób w stanie krytycznym22.

Schorzenie to może dotknąć każdego, kto zmaga się z przewlekłą chorobą, jednak szczególnie narażone są osoby starsze. Badania pokazują, że większość pacjentów z tym rodzajem niedokrwistości to osoby w wieku 65 lat i więcej. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych około miliona osób w tej grupie wiekowej cierpi na niedokrwistość w chorobie przewlekłej33. Wiek odgrywa istotną rolę, ponieważ wraz z upływem lat zwiększa się również częstość występowania chorób przewlekłych, które mogą prowadzić do tego typu niedokrwistości.

U większości osób z tym schorzeniem występuje łagodna postać choroby33. Oznacza to, że objawy mogą być minimalne lub w ogóle nie występować, co sprawia, że choroba bywa rozpoznawana przypadkowo podczas rutynowych badań krwi. Mimo łagodnego przebiegu, niedokrwistość może negatywnie wpływać na jakość życia pacjentów oraz ich szanse na przeżycie, szczególnie gdy towarzyszy poważnym chorobom przewlekłym4.

Przyczyny niedokrwistości w chorobie przewlekłej

Główną przyczyną niedokrwistości w chorobie przewlekłej jest przewlekły stan zapalny organizmu. Kiedy w ciele przez dłuższy czas – zazwyczaj ponad trzy miesiące – trwa proces zapalny, wywołuje on szereg zmian, które utrudniają prawidłową produkcję czerwonych krwinek33. Ten rodzaj niedokrwistości jest także nazywany niedokrwistością zapalną lub niedokrwistością zapalną i choroby przewlekłej.

Wiele różnych schorzeń może prowadzić do rozwoju tego typu niedokrwistości. Do najczęstszych należą choroby autoimmunologiczne, czyli stany, w których układ odpornościowy zamiast chronić organizm, zaczyna go atakować3. Przykładami takich chorób są reumatoidalne zapaleniestawów (przewlekłe zapalenie stawów), toczeń rumieniowaty układowy (uszkodzenie tkanek przez atak układu odpornościowego), choroba Crohna oraz wrzodziejące zapalenie jelita grubego56.

Niedokrwistość w chorobie przewlekłej może również rozwinąć się u osób z nowotworami, w tym z chłoniakiem i chorobą Hodgkina5. Inne przewlekłe stany zdrowotne sprzyjające jej wystąpieniu to przewlekła choroba nerek, niewydolność serca, cukrzyca oraz długotrwałe infekcje36. Do infekcji, które mogą wywołać tę postać niedokrwistości, należą: bakteryjne zapalenie wsierdzia, zakażenie kości, HIV/AIDS, ropień płuca oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B lub C5.

Czynniki ryzyka

Każda osoba cierpiąca na przewlekłą chorobę może rozwinąć niedokrwistość w chorobie przewlekłej33. Jednak niektóre grupy osób są bardziej narażone na wystąpienie tego problemu. Jak wspomniano wcześniej, szczególnie podatne są osoby starsze, powyżej 65. roku życia. Wynika to z faktu, że wraz z wiekiem wzrasta ryzyko rozwinięcia chorób przewlekłych, a także organizm staje się mniej wydolny w kompensowaniu różnych zaburzeń.

Do grup zwiększonego ryzyka należą osoby z chorobami autoimmunologicznymi, które powodują przewlekłe zapalenie w organizmie. Reumatoidalne zapaleniestawów, toczeń oraz zapalne choroby jelit to przykłady schorzeń, które szczególnie często prowadzą do tego typu niedokrwistości66. Pacjenci onkologiczni również znajdują się w grupie ryzyka, ponieważ nowotwory mogą wywoływać stan zapalny w organizmie lub bezpośrednio wpływać na wytwarzanie krwinek.

Osoby z przewlekłą chorobą nerek są szczególnie narażone, gdyż ich organizm ma problemy zarówno z produkcją erytropoetyny (hormonu pobudzającego produkcję czerwonych krwinek wytwarzanego przez nerki), jak i z wykorzystywaniem żelaza11. Również pacjenci z niewydolnością serca oraz długotrwałymi infekcjami bakteryjnymi lub wirusowymi są bardziej podatni na rozwój niedokrwistości w chorobie przewlekłej.

Warto zauważyć, że proces prowadzący do niedokrwistości może rozpocząć się stosunkowo szybko podczas praktycznie każdej infekcji lub stanu zapalnego, w tym po urazach, w stanach krytycznych czy po operacjach chirurgicznych11. Jednak o niedokrwistości w chorobie przewlekłej mówimy wtedy, gdy stan zapalny utrzymuje się przez dłuższy czas.

Objawy niedokrwistości w chorobie przewlekłej

Wiele osób z niedokrwistością w chorobie przewlekłej może w ogóle nie odczuwać żadnych objawów lub objawy te są bardzo łagodne566. Dzieje się tak, ponieważ niedokrwistość rozwija się stopniowo, a organizm ma czas na częściowe przystosowanie się do niższego poziomu czerwonych krwinek. Niemniej jednak, gdy objawy się pojawiają, mogą znacząco wpływać na codzienne życie.

Najbardziej charakterystycznym objawem niedokrwistości jest zmęczenie – uczucie ciągłego wyczerpania, które utrudnia wykonywanie zwykłych codziennych czynności33. Pacjenci często opisują, że nawet po odpoczynku czują się osłabieni i nie mają energii do aktywności, które wcześniej nie sprawiały im trudności. To właśnie zmęczenie jest zazwyczaj pierwszym sygnałem, który skłania osobę do wizyty u lekarza.

Inne powszechne objawy to osłabienie i zawroty głowy56. Osoby z niedokrwistością mogą czuć, że brakuje im sił do normalnego funkcjonowania, a nagłe ruchy lub wstawanie mogą wywoływać uczucie słabości. Niektórzy pacjenci odczuwają także duszność – trudności w oddychaniu, szczególnie podczas wysiłku fizycznego. Dzieje się tak dlatego, że czerwone krwinki są odpowiedzialne za przenoszenie tlenu do tkanek, a gdy jest ich za mało, organizm otrzymuje niewystarczającą ilość tlenu.

Kolejnym objawem jest bladość skóry5. Czasami pacjenci lub ich bliscy zauważają, że skóra staje się jaśniejsza niż zwykle, co jest widoczne szczególnie na twarzy, dłoniach czy wewnętrznej stronie powiek. Mogą również występować bóle głowy5. Niektóre osoby odczuwają kołatanie serca, czyli uczucie, że serce bije szybciej lub mocniej niż zwykle66. Może to być reakcja organizmu próbującego skompensować brak tlenu poprzez przyspieszenie krążenia krwi.

U części pacjentów pojawiają się również problemy z koncentracją i jasnością myślenia66. Mózg jest bardzo wrażliwy na niedobory tlenu, dlatego osoby z niedokrwistością mogą mieć trudności z zapamiętywaniem, podejmowaniem decyzji czy skupieniem uwagi na zadaniach.

Zapobieganie niedokrwistości w chorobie przewlekłej

Ponieważ niedokrwistość w chorobie przewlekłej jest bezpośrednio związana z obecnością innego, trwającego długo schorzenia, zapobieganie jej koncentruje się przede wszystkim na właściwym zarządzaniu chorobą podstawową. Jeśli uda się kontrolować stan zapalny i skutecznie leczyć pierwotne schorzenie, można zmniejszyć ryzyko rozwoju niedokrwistości lub złagodzić jej przebieg.

W przypadku chorób autoimmunologicznych kluczowe jest regularne przyjmowanie przepisanych leków oraz przestrzeganie zaleceń lekarza. Leki przeciwzapalne i immunosupresyjne mogą pomóc w redukcji stanu zapalnego, co z kolei może poprawić produkcję czerwonych krwinek. Osoby z przewlekłymi infekcjami powinny jak najszybciej rozpocząć odpowiednie leczenie, aby zapobiec przedłużającemu się stanowi zapalnemu.

Regularne badania kontrolne i monitorowanie poziomu czerwonych krwinek we krwi są również ważne, szczególnie u osób z grupy ryzyka. Wczesne wykrycie niedokrwistości może pozwolić na szybszą interwencję i zapobiegnie poważniejszym konsekwencjom zdrowotnym. Pacjenci z przewlekłą chorobą nerek, rakiem czy innymi schorzeniami przewlekłymi powinni regularnie wykonywać badania krwi, aby lekarz mógł monitorować ich stan.

Warto również zaznaczyć, że przyjmowanie suplementów żelaza bez konsultacji z lekarzem nie jest zalecane u osób z niedokrwistością w chorobie przewlekłej66. W tym przypadku problem nie polega na braku żelaza w organizmie, ale na trudnościach w jego wykorzystaniu. Przyjmowanie dodatkowego żelaza bez wyraźnej potrzeby może być nawet niebezpieczne, jeśli poziom żelaza jest prawidłowy.

Patofizjologia – jak niedokrwistość w chorobie przewlekłej wpływa na organizm

Aby zrozumieć, jak niedokrwistość w chorobie przewlekłej wpływa na organizm, trzeba najpierw wiedzieć, że czerwone krwinki są odpowiedzialne za przenoszenie tlenu z płuc do wszystkich tkanek ciała. Kiedy organizm nie wytwarza wystarczającej liczby tych krwinek, tkanki otrzymują mniej tlenu, co prowadzi do objawów takich jak zmęczenie czy duszność.

W niedokrwistości w chorobie przewlekłej dochodzi do zakłócenia normalnych procesów związanych z produkcją czerwonych krwinek. Zidentyfikowano trzy główne mechanizmy, które prowadzą do tego problemu11. Po pierwsze, czerwone krwinki żyją krócej niż zwykle. W normalnych warunkach krwinka czerwona funkcjonuje przez około 120 dni, ale u osób z przewlekłym stanem zapalnym ten czas jest skrócony. Dzieje się tak, ponieważ makrofagi (komórki odpowiedzialne za usuwanie starych lub uszkodzonych krwinek) stają się nadmiernie aktywne i zbyt szybko pochłaniają czerwone krwinki.

Po drugie, produkcja nowych czerwonych krwinek w szpiku kostnym jest zaburzona11. Szpik kostny to tkanka znajdująca się wewnątrz kości, która jest odpowiedzialna za wytwarzanie krwinek. W normalnych warunkach nerki wytwarzają hormon zwany erytropoetyną, który stymuluje szpik do produkcji czerwonych krwinek. Jednak u osób z przewlekłym stanem zapalnym produkcja erytropoetyny jest zmniejszona, a szpik kostny słabiej reaguje na ten hormon. Dodatkowo, substancje zapalne wytwarzane przez organizm (tzw. cytokiny zapalne) mogą bezpośrednio zakłócać proces tworzenia krwinek.

Trzecim i być może najważniejszym mechanizmem są zmiany w metabolizmie żelaza11. Żelazo jest niezbędne do produkcji hemoglobiny – białka znajdującego się w czerwonych krwinkach, które wiąże tlen. W stanie zapalnym organizm wytwarza więcej białka zwanego hepcydyną. Hepcydyna hamuje wchłanianie żelaza z jelita oraz jego uwalnianie z komórek magazynujących. W efekcie, choć żelazo jest obecne w organizmie, zostaje jakby „zamknięte" i jest niedostępne dla szpiku kostnego do produkcji nowych czerwonych krwinek. Makrofagi zatrzymują żelazo ze starych krwinek zamiast je uwalniać, co dodatkowo pogarsza sytuację.

Na początku rozwoju niedokrwistości w chorobie przewlekłej czerwone krwinki mają normalny rozmiar, ale z czasem mogą stawać się mniejsze11. Wszystkie te zmiany razem prowadzą do sytuacji, w której organizm nie jest w stanie wyprodukować wystarczającej liczby prawidłowo funkcjonujących czerwonych krwinek, co skutkuje objawami niedokrwistości.