Nowotwór mózgu przerzutowy

Czym są przerzuty do mózgu

Przerzuty do mózgu to rodzaj nowotworu przerzutowego, czyli takiego, który powstał w innej części organizmu i rozprzestrzenił się do mózgu. Występują, gdy złośliwy guz w jednej części ciała wysyła komórki rakowe do mózgu. Pierwotny guz, czyli ten, który rozwinął się jako pierwszy, nazywany jest rakiem pierwotnym1.

Kiedy komórki nowotworowe dotrą do mózgu, tworzą tam jeden lub więcej nowych guzów. Wpływ tych guzów na organizm zależy od tego, w którym miejscu mózgu się osiadły1.

Przerzuty do mózgu nazywane są również wtórnymi guzami mózgu. Powstają, gdy nowotwór z innej części ciała – miejsca guza pierwotnego – rozprzestrzenia się do mózgu przez układ krążenia2. Niezależnie od miejsca powstania pierwotnego guza nowotworowego, komórki rakowe mogą oderwać się i przemieszczać przez krew do różnych obszarów ciała, w tym do mózgu2.

Jak często występują

Przerzuty do mózgu są najczęstszym guzem mózgu u osób dorosłych. Eksperci szacują, że od 10% do 30% osób chorych na nowotwór, który rozpoczął się poza mózgiem, w pewnym momencie rozwinie przerzutowy guz mózgu. Prawdopodobieństwo diagnozy wzrasta po 45. roku życia, przy czym większość osób otrzymuje diagnozę po 65. roku życia1.

W Stanach Zjednoczonych każdego roku diagnozuje się około 200 000 nowych przypadków przerzutów do mózgu, a liczba ta może rosnąć wraz ze zwiększoną świadomością i ulepszonymi technikami diagnostycznymi3. Szacuje się, że od 10% do 26% pacjentów, którzy umierają z powodu nowotworu, rozwinie przerzuty do mózgu4.

Ważne jest, aby wiedzieć, że pierwotny rak mózgu, czyli nowotwór, który zaczyna się w mózgu, jest znacznie rzadszy. Większość guzów, które powstają w mózgu lub na nim, jest łagodna i nienowotworowa1.

Objawy choroby

Objawy przerzutów do mózgu różnią się w zależności od umiejscowienia guza i tego, jak wpływa on na funkcjonowanie mózgu w danym obszarze. Najczęstsze objawy to1:

• Bóle głowy (czasami z nudnościami i wymiotami)
• Napady padaczkowe
• Osłabienie jednej strony ciała lub niemożność używania ręki lub nogi po jednej stronie ciała (stan zwany hemiplegią)
• Problemy poznawcze, w tym utrata pamięci krótkotrwałej i zmiany nastroju

U większości pacjentów objawy przerzutów do mózgu są spowodowane rozrastaniem się zmian chorobowych i zwiększonym ciśnieniem wewnątrzczaszkowym. Najczęstszymi objawami podwyższonego ciśnienia są ból głowy, wymioty i zaburzenia świadomości3.

Ból głowy jest początkowym objawem u około połowy pacjentów z guzami mózgu. Bóle głowy mogą być spowodowane naciskiem guza na mózg, obrzękiem wywołanym gromadzeniem się płynu wokół mózgu (zwanym obrzękiem), krwawieniem lub wodogłowiem53.

Oprócz wymienionych objawów wielu pacjentów może doświadczać dodatkowych powikłań spowodowanych pierwotnym nowotworem i związanymi z nim objawami3.

Skąd pochodzą przerzuty

Praktycznie każdy rodzaj nowotworu złośliwego może dać przerzuty do mózgu, ale niektóre mają większą skłonność do tego. Większość przerzutów do mózgu pochodzi z nowotworów pierwotnych płuc, piersi lub skóry (szczególnie czerniaka)1.

Rak, który może rozprzestrzenić się do mózgu, obejmuje5:

• Raka płuc – odpowiada za około połowę wszystkich przerzutów do mózgu
• Raka piersi
• Raka skóry (czerniak)
• Raka nerek
• Raka jelita grubego

Najczęstszym miejscem występowania przerzutów do mózgu jest mózg właściwy, który jest największą i górną częścią mózgu. Rzadziej nowotwór rozprzestrzenia się do móżdżku i pnia mózgu. Czasami występuje tylko pojedynczy przerzut do mózgu, ale u większości osób rozwija się wiele przerzutów do mózgu5.

Nowotwór może również rozprzestrzenić się na błonę pokrywającą mózg i rdzeń kręgowy (opony mózgowe). Nazywa się to przerzutami oponowymi lub rakowiakiem opon5.

Guzy przerzutowe do mózgu występują częściej u dorosłych niż u dzieci i pojawiają się u mężczyzn i kobiet z równą częstotliwością. Zauważalne są jednak pewne różnice w typach pierwotnych nowotworów odpowiedzialnych za przerzuty do mózgu u obu płci. Rak płuc jest najczęstszym źródłem przerzutów do mózgu u mężczyzn, podczas gdy rak piersi jest najczęstszym źródłem u kobiet3.

Metody leczenia

Specjaliści zajmujący się opieką zdrowotną leczą przerzuty do mózgu za pomocą chirurgii i radioterapii. Mogą łączyć operację z innymi metodami leczenia, aby zminimalizować wpływ guza mózgu i pomóc utrzymać jakość życia1.

Istnieje wiele opcji leczenia przerzutów do mózgu. Lekarz wybierze najlepszy sposób postępowania w oparciu o indywidualne potrzeby. Leczenie zależy również od tego, czy guz rozprzestrzenił się na inne narządy. Często konieczne jest zastosowanie kombinacji różnych metod leczenia6.

Leczenie może obejmować operację, radioterapię lub terapie systemowe, takie jak chemioterapia, immunoterapia lub terapie celowane6.

Radioterapia wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie wysokiej energii do niszczenia komórek rakowych. Może pomóc kontrolować wzrost nowotworu i objawy. Zazwyczaj stosuje się radioterapię zewnętrzną, gdzie technik radioterapii używa urządzenia na zewnątrz ciała do kierowania wiązek promieniowania na nowotwór7.

Radioterapia stereotaktyczna to jeden z rodzajów radioterapii zewnętrznej. Jest to leczenie celowane, które dostarcza promieniowanie z wielu różnych kątów wokół ciała. Wiązki spotykają się w miejscu nowotworu, dzięki czemu otrzymuje on wysoką dawkę promieniowania. Tkanki otaczające nowotwór otrzymują znacznie niższą dawkę, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych. Lekarz może zastosować tę metodę do leczenia jednego lub dwóch małych obszarów nowotworu w mózgu7.

Dla niektórych osób z przerzutami do mózgu można zastosować pełną dawkę radioterapii jako pojedynczą frakcję. Nazywa się to również radiochirurgią stereotaktyczną7.

Obecnie dowody wskazują na zastosowanie radioterapii całego mózgu, gdy pacjenci prezentują wiele przerzutów do mózgu. Jednak związane z nią upośledzenie funkcji poznawczych stanowi główną przeszkodę u pacjentów, którzy prawdopodobnie będą żyć dłużej niż 6 miesięcy. U pacjentów z niewielką liczbą przerzutów (od jednego do trzech) zaleca się radiochirurgię stereotaktyczną, szczególnie jeśli pierwotny guz uważa się za oporny na radioterapię8.

Istnieją coraz liczniejsze dowody na to, że leczenie systemowe, w tym terapia celowana i immunoterapia, jest skuteczne w leczeniu przerzutów do mózgu i może być wcześnie wybieraną opcją, szczególnie u pacjentów z wrażliwymi pierwotnie nowotworami8.

U pacjentów z postępującą chorobą systemową, ograniczonymi opcjami leczenia i słabym stanem ogólnym, właściwa może być opieka wspomagająca8.

Radzenie sobie z chorobą

Radzenie sobie z nowotworem mózgu może być trudne. Możesz odczuwać wiele różnych emocji. Istnieje pomoc i wsparcie9.

Dowiedz się o rokowaniu – prawdopodobnym przebiegu choroby. Istnieje wiele różnych typów guzów mózgu. Prawdopodobne rokowanie różni się znacznie w zależności od typu guza i ogólnego stanu zdrowia. Niektóre guzy mózgu rosną szybko i prawdopodobnie powrócą pomimo leczenia. Jednak wiele guzów mózgu można wyleczyć lub kontrolować przez wiele lat9.

Nie każdy chce wiedzieć, czy jego guz mózgu jest nieuleczalny i jak długo prawdopodobnie będzie żył. Czytanie informacji o przeżywalności może być trudne. Możesz zachować te informacje, aby przeczytać je później, gdy poczujesz się gotowy. I jest w porządku, jeśli w ogóle nie chcesz czytać tych informacji9.

Każdy reaguje na swój sposób. Czasami trudno jest zaakceptować sam fakt, że masz nowotwór. Możesz czuć się9:

• Zdrętwiały
• Przestraszony i niepewny
• Zdezorientowany
• Zły i urażony
• Winny
• Smutny

Możesz mieć niektóre lub wszystkie te uczucia. Lub możesz czuć się zupełnie inaczej. Wszystko to jest naturalne. Pewnego dnia możesz czuć się pozytywnie i być w stanie poradzić sobie z sytuacją, ale następnego dnia czuć dokładnie odwrotnie. To jest naturalne. Doświadczanie różnych uczuć jest naturalną częścią procesu adaptacji do choroby9.

Niektórzy ludzie uważają, że poradnictwo psychologiczne może im pomóc w radzeniu sobie. Poradnictwo może pomóc zmniejszyć stres i poprawić jakość życia. Może być trudno uzyskać dostęp do psychologa przez publiczną służbę zdrowia. Warto zapytać lekarza lub zespół leczący o usługi dostępne w Twojej okolicy9.