Nowotwór nerki nawrotowy

Czy rak nerki może powrócić?

Tak, rak jasnokomórkowy nerki (znany również jako rak nerkowokomórkowy) może powrócić po leczeniu. Taką sytuację nazywamy nawrotem choroby. Badania naukowe wykazują, że u osób, które przeszły operację usunięcia raka nerki nierozprzestrzeniającego się poza nerkę, nawrót występuje u około 1 na 5 pacjentów1.

Rak może pojawić się ponownie w tym samym miejscu co wcześniej, ale może również wystąpić w innej części tej samej nerki lub nawet w drugiej nerce. W niektórych przypadkach choroba może rozprzestrzenić się do innych części ciała. Taką sytuację określa się mianem choroby przerzutowej1.

Około połowa wszystkich nawrotów raka nerkowokomórkowego występuje w ciągu pierwszych dwóch lat po operacji. Należy jednak pamiętać, że nawrót może nastąpić w dowolnym momencie, nawet po upływie pięciu lat od zabiegu1.

Czynniki wpływające na ryzyko nawrotu

Istnieje specjalne narzędzie zwane Nomogramem ASSURE, które lekarze wykorzystują do oceny ryzyka nawrotu raka nerki u konkretnego pacjenta. To matematyczny model, który działa jak kalkulator ryzyka. Lekarze wprowadzają do niego informacje o charakterystyce usuniętego nowotworu, aby oszacować prawdopodobieństwo różnych scenariuszy rozwoju choroby1.

Wiek w momencie diagnozy odgrywa istotną rolę z dwóch głównych powodów. Po pierwsze – im młodszy jest pacjent, tym więcej czasu ma rak na potencjalny powrót. Po drugie – czynniki genetyczne mogą mieć znaczenie. Każda osoba, u której zdiagnozowano raka nerki przed ukończeniem 50. roku życia, powinna skonsultować się z doradcą genetycznym. Jest to ważne, aby ustalić, czy w tle nie występuje zespół dziedziczny1.

Historia rodzinna również ma znaczenie dla ryzyka nawrotu choroby1. Najlepszymi czynnikami pozwalającymi przewidzieć powrót raka nerki są typ nowotworu, jego stadium oraz stopień zaawansowania po operacji1.

Badania wykazały, że mężczyźni, osoby starsze oraz pacjenci z wyższym stadium patologicznym guza mają większe ryzyko nawrotu. W szczególności 10-letnie wskaźniki przeżycia wolnego od nawrotu wynoszą: 94,5% dla raka w stadium T1a, 75,0% dla T1b oraz 57,9% dla stadium T2. Oznacza to, że im wyższe stadium choroby, tym większe ryzyko jej powrotu2.

Kiedy najczęściej występuje nawrót?

Większość nawrotów raka nerki występuje we wczesnym okresie po leczeniu. Około połowa wszystkich przypadków pojawia się w ciągu pierwszych dwóch lat po operacji usuniecia nerki. Jednak nawrót może nastąpić znacznie później – nawet 10 lat lub więcej po zabiegu chirurgicznym13.

W jednym z badań, obejmującym prawie 3000 pacjentów, zaobserwowano, że w ciągu mediany obserwacji wynoszącej 59 miesięcy (prawie 5 lat), u 211 osób wystąpił nawrót choroby. Co istotne, 67 przypadków nawrotu miało miejsce po upływie 5 lat od operacji, a 14 przypadków – nawet po 10 latach2.

Te dane podkreślają, jak ważna jest długoterminowa, uważna obserwacja wszystkich pacjentów po leczeniu raka nerki. Nie można zakładać, że po kilku latach od operacji ryzyko nawrotu całkowicie znika3.

Gdzie może wystąpić nawrót choroby?

Rak nerki może powrócić w różnych miejscach w organizmie. Najczęstszymi lokalizacjami pierwszego nawrotu są płuca, kości oraz przeciwległa nerka – ta, która nie była operowana2.

Nawrót może wystąpić miejscowo – w okolicy, gdzie znajdowała się usunięta nerka (w tak zwanym łożu nerki) lub w pozostałej części nerki, jeśli wykonano jedynie częściowe jej usunięcie. Może również pojawić się w drugiej, zdrowej dotąd nerce4.

W niektórych przypadkach rak rozprzestrzenia się do odległych narządów, co określa się mianem choroby przerzutowej. Poza płucami i kośćmi, przerzuty mogą wystąpić także w wątrobie, mózgu czy węzłach chłonnych5.

Opcje leczenia nawrotowego raka nerki

Nawrotowy rak nerki oznacza, że choroba powróciła po jej wcześniejszym leczeniu. Zespół medyczny zaproponuje odpowiednie metody terapii w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta. Oferowane opcje leczenia będą zależeć od tego, gdzie rak powrócił oraz jakie terapie zostały już wcześniej zastosowane66.

Terapia celowana jest główną metodą leczenia nawrotowego raka nerki. Wykorzystuje ona leki, które atakują specyficzne cząsteczki (takie jak białka) znajdujące się na powierzchni lub wewnątrz komórek nowotworowych. Te cząsteczki pomagają wysyłać sygnały, które nakazują komórkom wzrost lub podział. Dzięki celowaniu w te struktury, leki zatrzymują wzrost i rozprzestrzenianie się komórek rakowych, jednocześnie ograniczając uszkodzenie zdrowych komórek66.

Jednym z głównych białek, które pomaga budować układ krwionośny niezbędny do wzrostu guza, jest czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego (VEGF). Leki terapii celowanej działające na VEGF stosowane w leczeniu nawrotowego raka nerki obejmują: sorafenib (Nexavar), pazopanib (Votrient), axitinib (Inlyta), sunitinib (Sutent) oraz kabozantynib (Cabometyx)66.

Innym ważnym białkiem jest ssaczy cel rapamycyny (mTOR), który pomaga komórkom rosnąć i dzielić się. Leki terapii celowanej działające na mTOR stosowane w leczeniu nawrotowego raka nerki to: temsirolimus (Torisel) oraz everolimus66.

W niektórych przypadkach, gdy jest to technicznie możliwe, najbardziej skuteczną opcją może być ponowna operacja chirurgiczna. Szeroka resekcja chirurgiczna i zapewnienie ujemnych marginesów chirurgicznych (brak komórek nowotworowych na brzegach usuniętej tkanki) to najskuteczniejsze metody leczenia miejscowego nawrotu. Powtórne zabiegi mogą obejmować całkowite usunięcie pozostałej nerki, wycięcie miejscowo nawracającego guza lub ponowne częściowe usunięcie nerki4.

W listopadzie 2021 roku amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła pembrolizumab – pierwszy lek immunoterapeutyczny stosowany po operacji, który wykazał zdolność do zmniejszania ryzyka nawrotu raka nerki. W badaniu klinicznym KEYNOTE-564 pembrolizumab zmniejszył ryzyko nawrotu lub zgonu o 32% w porównaniu z placebo. Po dwóch latach od leczenia 78,3% pacjentów przyjmujących pembrolizumab pozostawało wolnych od choroby, w porównaniu z 67,3% w grupie placebo7.

Długoterminowa obserwacja po operacji

Po operacji raka nerki regularna i długoterminowa obserwacja medyczna jest niezwykle ważna. Pacjenci często pytają, jak długo muszą być monitorowani po zabiegu. Przypadki nawrotu choroby występujące 10 lat lub później po początkowej nefrektomii (usunięciu nerki) podkreślają potrzebę uważnej, długoterminowej kontroli, zgodnie z wytycznymi towarzystw urologicznych3.

Po zabiegu chirurgicznym regularnie wykonuje się badania sprawdzające, jak dobrze funkcjonuje pozostała nerka. Nazywa się je testami funkcji nerek i obejmują badanie moczu oraz badanie krwi. Zazwyczaj przeprowadza się je podczas wizyt kontrolnych8.

Obserwacja może obejmować różne badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI) lub badania ultrasonograficzne, które pozwalają lekarzom ocenić, czy nie ma oznak powrotu choroby. Częstotliwość i rodzaj badań kontrolnych zależy od stadium początkowego nowotworu oraz indywidualnego ryzyka nawrotu9.

Utrzymanie zdrowia pozostałej nerki jest niezwykle ważne. Można to osiągnąć poprzez: zaprzestanie palenia tytoniu, ograniczenie spożycia alkoholu, zrównoważoną dietę, zwiększenie aktywności fizycznej, utrzymywanie ciśnienia krwi w zdrowym zakresie oraz kontrolowanie innych schorzeń810.

Palenie papierosów zwiększa ryzyko raka nerki oraz wielu innych nowotworów. Podnosi również ryzyko chorób serca, co może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie nerki. Zaprzestanie palenia może być bardzo trudne, szczególnie gdy pali się od wielu lat, ale jest to niezwykle ważne dla zdrowia8.

Nadmierne spożywanie alkoholu przez długi czas może uszkodzić nerki. Ograniczenie lub całkowite zaprzestanie picia alkoholu jest korzystne dla zdrowia nerek8.

Jedna nerka jest wystarczająca do filtrowania krwi i utrzymania jej czystości oraz zdrowia. Dlatego nie powinno być żadnych negatywnych skutków posiadania tylko jednej nerki, pod warunkiem że działa ona prawidłowo. Istotne jest jednak, aby o nią dbać poprzez odpowiedni styl życia810.