Obrzęk pozabiegowy

Czym jest obrzęk pozabiegowy

Obrzęk, czyli puchlina, to medyczne określenie na spuchnięcie spowodowane przez płyn uwięziony w miękkich tkankach ciała1. Obrzęk pozabiegowy jest najczęstszym skutkiem ubocznym po operacji i może pojawić się w dowolnej części ciała, choć najczęściej dotyczy ramion i nóg11.

Obrzęk pojawia się w wyniku wycieku z małych naczyń krwionośnych, co prowadzi do gromadzenia się płynu w miękkich tkankach organizmu11. To spuchnięcie jest naturalną ochronną reakcją organizmu na zewnętrzną agresję – w przypadku zabiegu chirurgicznego agresja jest spowodowana cięciami i manipulacją tkankami podczas operacji23.

Obrzęki pozabiegowe objawiają się jako spuchnięcie w tkankach śródmiąższowych, spowodowane przez gromadzenie się płynu, głównie wody22. Nasilenie obrzęku może być różne u poszczególnych pacjentów – niektórzy mogą doświadczać niewielkiego lub żadnego obrzęku, podczas gdy u innych może wystąpić znaczny obrzęk33.

Dlaczego pojawia się obrzęk po zabiegu

Głównym powodem obrzęku po zabiegu jest uraz tkanek poddanych zabiegowi4. Chirurgia plastyczna wymaga nacięć i manipulacji tkankami, co uszkadza okoliczne obszary i wyzwala naturalną reakcję gojenia organizmu na uraz – właśnie obrzęk33.

Obrzęk jest niezbędnym elementem procesu gojenia, ponieważ obszar chirurgiczny zostaje zalany białymi krwinkami, białkami i innymi czynnikami wspomagającymi gojenie, które pomagają zwalczać infekcję i wspomagać regenerację tkanek33. Reakcja zapalna odgrywa kluczową rolę w gojeniu, ale również przyczynia się do obrzęku poprzez zwiększoną przepuszczalność naczyń i przesączanie płynu5.

Kolejnym powodem występowania obrzęku jest fakt, że znieczulenie ogólne powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, a naczynia krwionośne mogą wyciekać płyn do otaczających tkanek4. Dodatkowo, większość anestezjologów w trosce o bezpieczeństwo podaje więcej płynów niż jest to konieczne, co tymczasowo zwiększa obrzęk4.

Ograniczona ruchliwość po zabiegu, która spowalnia krążenie, również przyczynia się do powstawania obrzęku pozabiegowego66. Zakłócenie działania układu limfatycznego podczas zabiegu może dodatkowo powodować gromadzenie się płynu66.

Jak długo utrzymuje się obrzęk

Obrzęk pozabiegowy zwykle pojawia się w sali wybudzeniowej po operacji plastycznej i nasila się przez okres do 72 godzin33. Szczyt obrzęku zazwyczaj obserwuje się między trzecim a dziesiątym dniem po zabiegu222.

Czas zanikania obrzęku pozabiegowego znacznie się różni w zależności od pacjenta222. Najgorszy obrzęk powinien ustąpić w ciągu pierwszych kilku dni po zabiegu4. Około tydzień po zabiegu powinien zacząć się zmniejszać4.

Dwa tygodnie po operacji powinno zniknąć 75 procent obrzęku4. Po sześciu tygodniach od zabiegu prawie 90 procent obrzęku powinno ustąpić, a pozostały obrzęk zmniejsza się w ciągu następnych kilku miesięcy4.

Czas potrzebny na całkowite zanikanie obrzęku pozabiegowego może wynosić minimum 6 tygodni, średnio od 3 do 6 miesięcy, a w niektórych przypadkach nawet do roku222. Poziom obrzęku może być różny u poszczególnych osób i może utrzymywać się przez kilka dni lub trwać przez miesiące111.

Czasami obserwuje się asymetryczny rozkład obrzęku między jedną kończyną a drugą222. Nie ma powodu do obaw – u niektórych pacjentów spowolnienie układu limfatycznego po lewej lub prawej stronie może wyjaśniać tę asymetrię222.

Sposoby radzenia sobie z obrzękiem pozabiegowym

Chociaż obrzęk jest oczekiwany po zabiegu, nadmierne zapalenie może powodować dodatkowy ból i dyskomfort33. Istnieją domowe sposoby oraz zabiegi gabinetowe, które mogą pomóc zmniejszyć ten stan zapalny33.

Lód, podniesienie i unikanie forsownych ruchów to pierwsze sposoby leczenia nadmiernego obrzęku po zabiegu33. Lód powoduje kurczenie się naczyń krwionośnych, ale należy ograniczyć stosowanie okładów z lodu do 15-minutowych odstępów33.

Do metod zmniejszania obrzęku należą111:

• Stosowanie okładów z lodu lub zimnych kompresów na obszar objęty zabiegiem
• Utrzymywanie operowanego obszaru w pozycji podwyższonej
• Nawodnienie organizmu poprzez picie dużej ilości wody
• Dużo odpoczynku i unikanie forsownych ćwiczeń przez pierwsze dwa do trzech tygodni po zabiegu, lub zgodnie ze szczegółowymi zaleceniami lekarza
• Unikanie ekspozycji na słońce w możliwie największym stopniu i dbanie o to, aby było jak najchłodniej

Uciskowe odzież wywiera lekki nacisk na gojące się tkanki i często pomaga zminimalizować obrzęk podczas zabiegów konturowania ciała4. Noszenie odzieży uciskowej (jeśli ma to zastosowanie) może przynieść korzyści4.

Manualny drenaż limfatyczny to technika fizjoterapeutyczna, która może pomóc w przyspieszeniu odpływu obrzęków222. Terapia zimnem również należy do zalecanych metod222.

Lekka aktywność fizyczna może pomóc zmniejszyć ryzyko obrzęku po zabiegu111. Ćwiczenia mogą jednak faktycznie zwiększać obrzęk, dlatego należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza4.

Ponieważ obrzęk po zabiegu jest stosunkowo częsty, należy porozmawiać z lekarzem o obrzękach i sposobach leczenia oraz postępowania po zabiegu111. Lekarz może zalecić lekkie ćwiczenia, odzież uciskową i inne środki zapobiegawcze, aby zmniejszyć ryzyko obrzęku111.

Przyjmowanie przepisanych leków i unikanie palenia oraz alkoholu również pomaga zmniejszyć obrzęk pozabiegowy7. Palenie utrudnia prawidłowe gojenie i może zwiększać obrzęk8.

Związek obrzęku z wynikami leczenia

Obrzęk często obserwuje się po zabiegach chirurgicznych i może być związany z gorszymi wynikami9. Badanie prospektywne pacjentów poddawanych chirurgii brzusznej w trybie nagłym wykazało, że obrzęk jest związany z wynikami klinicznymi9.

Chociaż obrzęk może powodować dyskomfort, istnieje kilka sposobów radzenia sobie z obrzękiem w celu zmniejszenia bólu i podrażnienia111. Nieleczony obrzęk może prowadzić do dalszych powikłań111.

Kiedy obrzęk staje się nadmierny lub nie ustępuje w oczekiwanym czasie, może opóźniać gojenie i ograniczać ruchomość66. Prawidłowe postępowanie, szczególnie umiarkowanie aktywności, może pomóc zapobiec gromadzeniu się resztkowego obrzęku przez wiele miesięcy5.