Odbijanie się, zwane również bekaniem lub eruktacją, to naturalny proces uwalniania nadmiaru powietrza z układu pokarmowego przez usta. Każdy człowiek odbija od czasu do czasu, jednak nadmierne odbijanie może znacząco wpływać na jakość życia i wskazywać na podstawowe problemy zdrowotne.
Czym jest odbijanie się
Odbijanie się to naturalny proces, który pozwala organizmowi pozbyć się nadmiaru powietrza zgromadzonego w górnej części układu pokarmowego. Powietrze to wydostaje się przez usta, często wydając charakterystyczny dźwięk. Jest to zjawisko całkowicie normalne i występuje u wszystkich ludzi.
Większość odbijań jest spowodowana połykaniem nadmiaru powietrza. Co ciekawe, to powietrze najczęściej nawet nie dociera do żołądka, lecz gromadzi się w przełyku – czyli połączeniu między gardłem a żołądkiem. Gdy przełyk nie może już pomieścić więcej powietrza, mięsień na jego dolnym końcu rozluźnia się, pozwalając powietrzu wydostać się przez usta.
W normalnych warunkach człowiek może odbijać od 10 do 20 razy dziennie, a według niektórych źródeł nawet do 30 razy. Przeciętnie po każdym posiłku następuje od 3 do 5 odbić. Sporadyczne odbijanie nie stanowi powodu do niepokoju i jest naturalną funkcją organizmu.
Przyczyny odbijania się
Istnieje wiele czynników, które mogą prowadzić do nadmiernego odbijania się. Najczęstszą przyczyną jest połykanie zbyt dużej ilości powietrza podczas codziennych czynności.
Można połykać nadmiar powietrza podczas różnych aktywności. Zbyt szybkie jedzenie lub picie powoduje, że łykamy więcej powietrza wraz z pokarmem. Rozmawianie podczas jedzenia również zwiększa ilość połykanego powietrza. Żucie gumy i ssanie twardych cukierków sprawia, że połykamy częściej niż normalnie, a część tego, co połykamy, to właśnie powietrze.
Picie napojów gazowanych, takich jak woda gazowana czy piwo, wprowadza dwutlenek węgla do układu pokarmowego, który musi zostać usunięty. Palenie tytoniu również prowadzi do połykania powietrza – wdychając dym, wdychamy i połykamy równocześnie powietrze.
Źle dopasowane protezy zębowe mogą powodować połykanie nadmiaru powietrza podczas jedzenia i picia. Niektórzy ludzie połykają powietrze jako nawyk nerwowy, nawet gdy nie jedzą ani nie piją. Chroniczny spływ wydzieliny z nosa lub problemy z zatokamitakże mogą prowadzić do zwiększonego połykania powietrza.
Refluks żołądkowo-przełykowy (zgaga) lub choroba refluksowa przełyku (GERD) mogą czasami powodować nadmierne odbijanie poprzez nasilenie połykania. Gdy kwasy żołądkowe cofają się do przełyku, naturalną reakcją organizmu jest częstsze połykanie, aby złagodzić dyskomfort. To z kolei prowadzi do połykania większej ilości powietrza.
Odbijanie może być również związane ze stanem zapalnym błony śluzowej żołądka lub zakażeniem bakterią Helicobacter pylori, która jest odpowiedzialna za niektóre wrzody żołądka. W takich przypadkach odbijaniu towarzyszą inne objawy, takie jak zgaga lub ból żołądka.
Niektóre produkty spożywcze są trudniejsze do strawienia lub wytwarzają gazy w procesie trawienia. Do takich produktów należą fasola, groch, soczewica i kapusta. Mogą one przyczynić się do zwiększonego odbijania.
Rodzaje zaburzeń odbijania
Gdy odbijanie staje się nadmierne i uciążliwe, może być rozpoznane jako zaburzenie. Wyróżnia się dwa główne rodzaje zaburzeń odbijania, które występują u dorosłych.
Pierwszym rodzajem jest odbijanie nadżołądkowe, w którym powietrze mimowolnie wciągane jest do przełyku, a następnie wydalane jako odbicie, bez wchodzenia do żołądka. Przyczyna tego zaburzenia nie jest w pełni poznana. Odbijanie nadżołądkowe jest klasyfikowane jako zaburzenie działania układu pokarmowego.
Drugi rodzaj to nadmierne odbijanie żołądkowe, w którym powietrze faktycznie dociera do żołądka, a następnie jest usuwane przez odbijanie. Oba te zaburzenia mogą znacząco obniżać jakość życia osoby chorej.
Szacuje się, że zaburzenia odbijania dotykają około 1 na 100 osób, co czyni je stosunkowo rzadkim zjawiskiem. Jednak potrzebne są dalsze badania, aby dokładniej określić częstość występowania tych zaburzeń. Diagnozuje się je częściej u osób płci męskiej oraz u młodszych ludzi.
Objawy i częstość występowania
Głównym objawem zaburzeń odbijania jest oczywiście samo nadmierne odbijanie. Pacjenci z nadmiernym odbijaniem mogą skarżyć się na częste epizody bekania, które są szczególnie nasilone po posiłkach i w okresach stresu.
Charakterystyczną cechą odbijania nadżołądkowego jest to, że nie występuje ono w nocy, a epizody odbijania są rzadsze, gdy pacjent rozmawia lub jest czymś zajęty. To odróżnia je od zwykłego odbijania związanego z problemami żołądkowymi.
Odbijanie może być bardziej zauważalne i nasilone podczas lub po jedzeniu. W niektórych przypadkach może być też słyszalne lub wyczuwalne, a czasami może mieć nieprzyjemny zapach. Choć większość odbić jest niezauważalna, niektóre mogą powodować dyskomfort.
Nadmierne odbijanie może wpływać na codzienne życie i powodować zakłopotanie w sytuacjach społecznych. Niektórzy pacjenci mogą odczuwać ból lub dyskomfort w jamie brzusznej związany z gromadzeniem się gazów.
Fizjologia procesu odbijania
Odbijanie składa się z trzech niezależnych faz. Pierwsza faza to odruch hamowania żołądkowo-przełykowego, który powoduje przejściowe rozluźnienie dolnego zwieracza przełyku. Ten odruch jest aktywowany przez rozciągnięcie receptorów rozciągania w górnej części żołądka. To właśnie ta faza umożliwia ucieczkę gazu z żołądka.
Druga faza to eliminacja górnej bariery – przejściowe rozluźnienie górnego zwieracza przełyku wraz z ochroną dróg oddechowych. Ta faza jest aktywowana przez stymulację szybko adaptujących się mechanoreceptorów w błonie śluzowej przełyku.
Trzecia faza to transport gazu – przełykowa perystaltyka wsteczna, która jest regulowana przez elementarne odruchy. Uważa się, że ta faza jest aktywowana przez receptory napięcia szybko adaptujące się w błonie surowiczej przełyku.
Każdy człowiek połyka powietrze podczas jedzenia i picia. To połknięte powietrze rozciąga żołądek, aż nie może już pomieścić więcej. W tym momencie mięsień u dolnego końca przełyku rozluźnia się, pozwalając powietrzu wydostać się przez usta jako odbicie.
Diagnozowanie zaburzeń odbijania
W wielu przypadkach nadmiernego odbijania można postawić diagnozę na podstawie objawów klinicznych, bez konieczności przeprowadzania wyczerpujących badań. Lekarz zazwyczaj rozpoczyna od dokładnego wywiadu medycznego i oceny objawów pacjenta.
Pacjent z nadmiernym odbijaniem może zostać zapytany o częstość epizodów, okoliczności ich występowania (np. związek z posiłkami, stresem), obecność objawów nocnych oraz inne towarzyszące dolegliwości. Ważne jest ustalenie, czy nie występują objawy alarmowe, takie jak utrata apetytu, utrata masy ciała, trudności w przełykaniu czy wymioty.
W przypadku podejrzenia odbijania nadżołądkowego charakterystyczne jest to, że objawy nasilają się po posiłkach i w okresach stresu, nie występują w nocy, a są rzadsze podczas rozmowy lub gdy pacjent jest czymś zajęty.
Czasami może być konieczne wykluczenie innych schorzeń układu pokarmowego. W przypadku objawów dyspepsji (niestrawności) u młodszych pacjentów bez objawów alarmowych zaleca się wykonanie nieinwazyjnego testu na obecność bakterii Helicobacter pylori i w przypadku pozytywnego wyniku zastosowanie terapii eradykacyjnej. Ta strategia jest bardziej opłacalna niż endoskopia.
U pacjentów z objawami zespołu jelita drażliwego należy wykonać badania w kierunku celiakii. Natomiast u osób z przewlekłym zaparciem wskazane jest badanie per rectum w celu oceny dysfunkcji defekacji.
W niektórych przypadkach wystarczy proste zapewnienie i wyjaśnienie pochodzenia objawów podczas wizyty w przychodni. Wielu pacjentów odczuwa poprawę już po otrzymaniu informacji o naturze ich dolegliwości.
Leczenie i postępowanie
Leczenie nadmiernego odbijania zależy od jego przyczyny. W wielu przypadkach wystarczające jest wdrożenie prostych zmian w stylu życia oraz terapia empiryczna.
W przypadku dyspepsji czynnościowej (niestrawności) rozsądnym podejściem jest tłumienie kwasu żołądkowego za pomocą inhibitorów pompy protonowej. Jeśli stwierdzi się zakażenie Helicobacter pylori, należy zastosować odpowiednie leczenie eradykacyjne.
Dla pacjentów z zespołem jelita drażliwego pomocne mogą być leki przeciwskurczowe. W przypadku przewlekłego idiopatycznego zaparcia zaleca się osmotyczne środki przeczyszczające oraz zwiększenie ilości błonnika w diecie.
Istnieją również leki, które mogą pomóc zmniejszyć ilość gazów lub ból i wzdęcia spowodowane przez gazy. Jeśli objawy nadal dokuczają pomimo zastosowanych środków, należy skonsultować się z lekarzem.
W przypadku odbijania nadżołądkowego, które jest często wyuczoną reakcją behawioralną, pomocne może być szkolenie psychologiczne i terapia logopedyczna. Ćwiczenia oddechowe również mogą przynieść korzyści.
W niektórych przypadkach wystarczy zwykłe uspokojenie pacjenta i wyjaśnienie pochodzenia jego objawów. Wiele osób z nadmiernym odbijaniem odczuwa znaczną poprawę po otrzymaniu informacji o naturze swojego schorzenia i zapewnieniu, że nie jest to poważna choroba.
Jak zapobiegać nadmiernemu odbijaniu
Istnieje wiele prostych sposobów na zmniejszenie ilości połykanego powietrza i tym samym ograniczenie odbijania. Większość z nich polega na zmianie codziennych nawyków związanych z jedzeniem i piciem.
Należy jeść i pić powoli. Poświęcenie czasu na spożywanie posiłków pomaga połykać mniej powietrza. Posiłki powinny być spokojnymi okazjami – jedzenie w stresie lub w pośpiechu zwiększa ilość połykanego powietrza.
Unikanie napojów gazowanych i piwa to kolejna ważna zasada. Te napoje uwalniają dwutlenek węgla, który musi zostać wydany z organizmu. Należy również pominąć gumę do żucia i twarde cukierki. Gdy żujemy gumę lub ssamy cukierki, połykamy częściej niż normalnie, a część tego, co połykamy, to powietrze.
Osoby palące powinny rozważyć rzucenie palenia. Wdychając dym, równocześnie wdychamy i połykamy powietrze. Jeśli ktoś nosi protezę zębową, powinna być ona dobrze dopasowana – źle dopasowana proteza może powodować połykanie nadmiaru powietrza podczas jedzenia i picia.
Ruch może pomóc – krótki spacer po jedzeniu może być korzystny. Jeśli występuje zgaga, należy ją leczyć. W przypadku sporadycznej, łagodnej zgagi pomocne mogą być dostępne bez recepty leki zobojętniające kwas lub inne środki.
Picie dużej ilości wody i napojów niegazowanych może pomóc zmniejszyć ilość gazów. Unikanie produktów mlecznych w przypadku nietolerancji laktozy również jest ważne.
Coraz częściej rozpoznawane są wrażliwości na gluten i inne składniki pokarmowe, które nie są celiakilą. Jednak wysoce restrykcyjne diety eliminacyjne nie mają wystarczających dowodów na poparcie ich rutynowego stosowania, z wyjątkiem potwierdzonej celiakii.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Belgia