Operacja więzadła

Czym są więzadła i jak działają

Więzadła to mocne, włókniste pasma tkanki łącznej w organizmie. Składają się głównie z kolagenu (białka budującego tkanki) i elastyny (białka odpowiedzialnego za elastyczność), co sprawia, że są wytrzymałe, ale jednocześnie elastyczne1.

W ciele człowieka znajduje się ponad 900 więzadeł. Łączą one kości z innymi kościami i pomagają utrzymać ważne struktury organizmu na swoim miejscu, w tym stawy i niektóre narządy. Te struktury przypominające sznury pozwalają na ograniczony zakres ruchu – dają trochę swobody, ale jednocześnie zapobiegają nadmiernemu ruchowi lub ruchowi we właściwym kierunku2.

Więzadła pełnią kilka kluczowych funkcji. Łączą kości ze sobą i utrzymują szkielet razem. Wiążą końce kości w stawie i pozwalają im poruszać się w określony sposób. Wzmacniają stawy i zapobiegają ich skręceniu lub zwichnięciu. Podtrzymują również narządy takie jak jelito cienkie, wątroba, żołądek i macica2.

Najczęstsze uszkodzenia więzadeł

W kolanie znajdują się cztery główne więzadła, które stabilizują staw. Więzadło krzyżowe przednie (ACL) kontroluje rotację i ruch piszczeli (kości goleni) do przodu. Jest to najczęściej uszkadzane więzadło, odpowiadające za ponad 40% wszystkich urazów sportowych3.

Więzadło krzyżowe tylne (PCL) kontroluje ruch piszczeli do tyłu. Urazy PCL zazwyczaj zdarzają się w wyniku bezpośredniego, nagłego uderzenia, na przykład w wypadku samochodowym3.

Więzadło poboczne przyśrodkowe (MCL) zapewnia stabilność wewnętrznej części kolana. Urazy często są spowodowane uderzeniami w kolano. Więzadło poboczne boczne (LCL) zapewnia stabilność zewnętrznej części kolana. Urazy LCL mogą wystąpić przy gwałtownych zmianach kierunku ruchu3.

Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego jest jednym z najczęstszych urazów kolana. Sportowcy uprawiający dyscypliny wymagające dużego wysiłku, takie jak piłka nożna, futbol amerykański i koszykówka, są bardziej narażeni na uraz ACL4.

Kiedy potrzebna jest operacja więzadła

Potrzeba operacji zależy od stopnia uszkodzenia więzadła i stylu życia pacjenta. Całkowicie przerwane więzadło krzyżowe przednie nie może się samo wyleczyć. Badania wykazały jednak, że u niektórych młodych pacjentów, którzy doznali częściowego uszkodzenia ACL, więzadło może się wygoić bez potrzeby operacji5.

Styl życia pacjenta ma duże znaczenie przy podejmowaniu decyzji o operacji. Osoby, które całkowicie uszkodzą swoje więzadło krzyżowe przednie i prowadzą aktywny tryb życia – zwłaszcza sportowcy wyczynowi – będą mieli zaleconą operację, aby umożliwić im powrót do poprzedniego poziomu aktywności i uniknąć przyszłych urazów. Młodzi pacjenci uczestniczący w sportach wymagających cięć i obrotów (piłka nożna, koszykówka, lacrosse, futbol amerykański) są narażeni na zwiększone ryzyko uszkodzenia łąkotki, jeśli uszkodzenie ACL pozostanie nieleczone5.

W przypadku łagodnych lub częściowych uszkodzeń więzadeł lekarze zazwyczaj najpierw zalecają metody nieoperacyjne, w tym odpoczynek, leki, fizjoterapię lub stabilizację kolana za pomocą ortezy, co może umożliwić wygojenie sięstawu z czasem. Jednak jeśli więzadło jest całkowicie przerwane i ogranicza nawet podstawowe ruchy, lekarze mogą zasugerować operację dla długoterminowej stabilności i ulgi w bólu3.

Rodzaje operacji więzadeł

Rekonstrukcja więzadła to operacja mająca na celu odbudowę uszkodzonego więzadła za pomocą przeszczepu lub sztucznej protezy. Więzadła są twardymi, nierozciągliwymi włóknami, które łączą kości. Rekonstrukcję więzadła wykonuje się w celu poprawy funkcji i stabilnościstawu i może być wskazana w przypadku urazów barku, łokcia i kolana6.

Większość przypadków może być diagnozowana i leczona za pomocą techniki artroskopowej. Ta metoda wykorzystuje miniaturowe narzędzia i kamerę wprowadzone przez kilka małych nacięć wokółstawu w celu oceny uszkodzonego obszaru. Podczas operacji lekarz usuwa przerwane więzadło z kolana i zastępuje je zdrowym ścięgnem (zwanym przeszczepem), pobranym z innego miejsca ciała lub z tkanki dawcy. Ta procedura okazała się wysoce skuteczna w przywracaniu stabilności3.

Podczas rekonstrukcji ACL przerwane więzadło jest zastępowane przeszczepem tkankowym, który naśladuje naturalne więzadło krzyżowe przednie. Lekarze przyjmują interdyscyplinarne podejście do leczenia urazów ACL: specjaliści od medycyny fizykalnej, medycyny sportowej i chirurdzy ortopedzi – wraz z profesjonalistami z zakresu radiologii i rehabilitacji – współpracują, aby określić najlepszą opcję leczenia dla każdego pacjenta5.

U młodych pacjentów, którzy wciąż rosną, należy zachować ostrożność, aby chronić ich otwarte płytki wzrostowe podczas leczenia. W takich przypadkach najlepiej skonsultować się z pediatrycznym specjalistą ortopedą5.

Jak przebiega operacja rekonstrukcji więzadła

Operacja ACL to rodzaj operacji więzadła kolanowego, która polega na wymianie więzadła krzyżowego przedniego w kolanie. Przeszczep jest zazwyczaj pobierany z innej części ciała, takiej jak ścięgno podkolanowe. Zabieg wykonuje się w szpitalu, a po nim konieczna jest fizjoterapia7.

Rekonstrukcja więzadła barku polega na naprawie rozerwanych lub rozciągniętych więzadeł, aby lepiej utrzymywały staw barkowy na miejscu. Operację można wykonać artroskopowo przez małe nacięcia przy użyciu miniaturowych narzędzi. Niektórzy pacjenci mogą potrzebować otwartego zabiegu chirurgicznego, który obejmuje większe nacięcie na barku w celu wykonania naprawy. Podczas operacji nadmiernie rozciągnięte torebki i więzadła są napinane. Przeszczep tkankowy lub sztuczna proteza może być użyta do rekonstrukcji więzadła barku6.

Celem rekonstrukcji więzadła kolanowego jest wzmocnienie stawu kolanowego i przywrócenie jego stabilności. Pomaga również uniknąć dalszych uszkodzeń6.

Rekonwalescencja po operacji

Przez kilka dni po operacji będziesz czuł się zmęczony. Twoje kolano będzie opuchnięte. Możesz odczuwać drętwienie wokół nacięcia na kolanie. Twoja kostka i goleń mogą być posiniaczone lub opuchnięte. Można nakładać lód na obszar, aby zmniejszyć obrzęk. Większość z tych objawów ustąpi w ciągu kilku dni. Wkrótce powinieneś zacząć zauważać poprawę w swoim kolanie1.

Zazwyczaj odzyskuje się pełną sprawność po kilku miesiącach. Czas powrotu do pełnej sprawności jest jednak różny u każdej osoby i zależy od przestrzegania programu rehabilitacji oraz tego, jak dobrze goi się kolano1.

W pierwszych dniach po operacji będziesz nosić ortezę i poruszać się o kulach. Będziesz musiał dać swojemu ciału czas na wyleczenie po operacji. Następnie zazwyczaj zaczniesz formalną fizjoterapię w ciągu tygodnia od operacji. Więzadło krzyżowe przednie jest grubym pasmem tkanki w centrum kolana. Jest ono głównie odpowiedzialne za utrzymanie stabilności nogi i umożliwienie jej rotacji oraz ruchu do przodu i do tyłu. Niestety, gdy uszkodzisz swoje więzadło krzyżowe przednie, nie goi się ono tak jak niektóre inne więzadła w kolanie. Po przerwaniu ACL nie może się samo regenerować8.

Możesz wrócić do większości swoich normalnych czynności w ciągu kilku tygodni. Ale zanim będziesz mógł w pełni korzystać z kolana, minie kilka miesięcy. Może upłynąć od 6 miesięcy do roku, zanim twoje kolano będzie gotowe na ciężką pracę fizyczną lub niektóre sporty1.

Operacja może pomóc, ale nawet po operacji twoje kolano może nie być tak silne, jak przed urazem. Będziesz musiał odbudować swoją siłę i zakres ruchu stawu za pomocą ćwiczeń rehabilitacyjnych. Większość osób może biegać w około 4 miesiące oraz biegać lub jeździć na rowerze w około 4 do 6 miesięcy. Może być konieczne noszenie ortezy kolana podczas uprawiania sportu1.

Po operacji rekonstrukcji więzadła krzyżowego przedniego poruszaj stopami w górę i w dół średnio 10 razy co 10 minut. Kontynuuj to ćwiczenie przez dwa do trzech dni, aby poprawić krążenie krwi i zapobiec powstawaniu zakrzepów krwi w nogach. Jeśli rozwiniesz ostry ból w tylnej części łydki, powiedz o tym swojemu lekarzowi. Może to być wczesny znak zakrzepów9.

Praktyczne wskazówki ułatwiające powrót do zdrowia

Utrzymuj nogę po operacji w pozycji uniesionej pod kątem co najmniej 45 stopni. Podłóż poduszki pod nogę, aby kolano znajdowało się co najmniej 30 centymetrów powyżej serca przez pierwsze trzy do pięciu dni po operacji. Utrzymuj nogę w pozycji uniesionej, jeśli kolano puchnie lub pulsuje, gdy poruszasz się na kulach. Nie kładź poduszek za kolanem, ponieważ ogranicza to ruch kolana. Umieść poduszki pod piętą i łydką9.

Przyjmuj leki przeciwbólowe zgodnie z zaleceniami lekarza. Oczekiwany ból i dyskomfort utrzymują się przez pierwsze kilka dni. Mogą to być leki dostępne bez recepty, takie jak ibuprofen lub paracetamol, lub silniejsze leki narkotyczne9.

Powoli zacznij zginać kolano. Prostuj nogę i zginaj kolano. Trzymanie się programu fizjoterapii pooperacyjnej, zarówno podczas wizyt, jak i w domu, jest jednym z najważniejszych elementów udanego powrotu do zdrowia. Prawdziwym celem każdej fizjoterapii jest stopniowe wzmacnianie kolana, aby zapobiec ponownemu urazowi10.

Pierwsze kilka tygodni po operacji rekonstrukcji ACL jest zdecydowanie najważniejszych pod względem długoterminowych rezultatów. W przypadku wszystkich rodzajów operacji rekonstrukcyjnych barku i kolana dobry start może skrócić czas rekonwalescencji o miesiące. Równie dobrze powolny start może dodać miesiące do powrotu do zdrowia11.

W zależności od zakresu operacji możesz być zmuszony polegać na kulach lub ortezie przez kilka tygodni lub miesięcy, podczas gdy twoje więzadło krzyżowe przednie się goi. W tym czasie będziesz musiał polegać na pomocy z zewnątrz, aby pomóc ci w codziennych czynnościach. Od prowadzenia samochodu po koszenie trawnika – zastanów się z wyprzedzeniem, przy jakich zadaniach będziesz potrzebować pomocy i zaplanuj to z wyprzedzeniem10.

Poruszanie się na kulach jest trudne, nawet we własnym domu. Oto kilka prostych sugestii, które ułatwią ci życie: zainstaluj odłączaną słuchawkę prysznicową i krzesło prysznicowe do kąpieli, zdobądź plecak lub saszetkę biodrową, aby pomóc ci nosić rzeczy, przesuń meble, aby oczyścić drogę dla kul, przymocuj sznurki do drzwi, abyś mógł je zamykać pociągając za nie, zdobądź krzesło biurowe na kółkach do poruszania się po domu, usuń dywaniki i odsłonięte przewody10.

Przed operacją załaduj swoją kuchnię zdrowymi produktami, które są łatwe do jedzenia i przygotowania. Pamiętaj, że nie będziesz ćwiczyć tak dużo, więc najlepsze są produkty zawierające chude białka i pełne składników odżywczych, takie jak kurczak, ryby, warzywa i owoce. Ponadto zaleca się żywność bogatą w błonnik, aby utrzymać prawidłowe działanie układu pokarmowego. Zaparcia po operacji nie są rzadkością10.

Kontrolowanie bólu jest niezwykle ważne. Wysoki poziom bólu uniemożliwi wykonywanie niezbędnych ćwiczeń. Skuteczna kontrola bólu osiąga się poprzez przyjmowanie prostych leków przeciwbólowych regularnie przez pierwsze kilka dni po operacji. Ważne jest, aby przyjmować leki zgodnie z zaleceniami – nie czekaj, aż ból stanie się silny11.

Ponieważ osoby, które miały uraz ACL, są bardziej narażone na rozwój choroby zwyrodnieniowej stawów w kolanie wcześniej w życiu niż te, które go nie miały, lekarze i naukowcy nieustannie badają techniki operacji ACL, aby poprawić krótkoterminowe i długoterminowe wyniki dla pacjentów5.