Opryszczka zwykła narządów płciowych

Czym jest opryszczka narządów płciowych

Opryszczka narządów płciowych to choroba przenoszona drogą płciową, którą wywołują dwa typy wirusów – wirus opryszczki pospolitej typu 1 (HSV-1) i wirus opryszczki pospolitej typu 2 (HSV-2)1. Oba typy wirusów mogą powodować zarówno opryszczkę narządów płciowych, jak i opryszczkę jamy ustnej, chociaż HSV-2 znacznie częściej wywołuje zakażenie w okolicy narządów płciowych2.

HSV-1 tradycyjnie był kojarzony z zakażeniami w obrębie jamy ustnej, podczas gdy HSV-2 typowo infekował narządy płciowe. Jednak najnowsze badania pokazują, że większość przypadków opryszczki narządów płciowych wiąże się obecnie z wirusem HSV-13. Wirus ten może powodować tak zwane opryszczki wargowe lub pęcherze gorączkowe wokół ust, ale u większości osób z zakażeniem HSV-1 w jamie ustnej nie występują żadne objawy1.

Opryszczka narządów płciowych jest infekcją przewlekłą i trwającą przez całe życie. Po zakażeniu wirus pozostaje w organizmie na zawsze4. Przez większość czasu układ odpornościowy trzyma wirusa w ryzach, więc pozostaje on uśpiony, jednak nadal istnieje w głębokich nerwach skóry. Nawet jeśli układ odpornościowy jest silny, wirus może ponownie zacząć się rozmnażać i może dojść do nawrotu choroby3.

Objawy i przebieg choroby

Opryszczka narządów płciowych często nie powoduje żadnych objawów, ale może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, nawet gdy objawy nie występują1. Większość osób z opryszczką narządów płciowych nie ma objawów lub ma bardzo łagodne objawy. Łagodne objawy mogą zostać niezauważone lub pomylone z innymi problemami skórnymi, takimi jak pryszcz lub wrastający włos. Z tego powodu większość ludzi nie wie, że ma zakażenie wirusem opryszczki1.

Gdy objawy występują, mogą obejmować małe pęcherzyki, które pękają i pozostawiają czerwone, otwarte rany wokół narządów płciowych, odbytu, ud lub pośladków5. Inne objawy to mrowienie, pieczenie lub swędzenie w okolicy narządów płciowych, ból podczas oddawania moczu oraz nietypowe upławy5.

Rzut opryszczki – tak określa się moment, gdy wirus powoduje widoczne objawy. Opryszczkowe rany zwykle pojawiają się jako jeden lub więcej pęcherzyków na narządach płciowych, w odbycie lub wokół ust1. Pęcherzyki pękają i pozostawiają bolesne rany, których wygojenie może zająć tydzień lub dłużej. Objawy grypopodobne (na przykład gorączka, bóle ciała lub powiększone węzły chłonne) mogą również wystąpić podczas pierwszego rzutu1.

Osoby, które doświadczają pierwszego rzutu opryszczki, mogą mieć powtarzające się rzuty, zwłaszcza jeśli są zakażone wirusem HSV-2. Jednak powtarzające się rzuty są zwykle krótsze i mniej nasilone niż pierwszy rzut. Chociaż opryszczka narządów płciowych jest infekcją trwającą przez całe życie, liczba rzutów może zmniejszać się z czasem1.

Objawy mogą nie pojawić się przez wiele tygodni, a nawet lat po zakażeniu wirusem opryszczki5. Istnieją dni w ciągu roku (nazywane bezobjawową reaktywacją, bezobjawowym wydalaniem lub subklinicznym wydalaniem), kiedy wirus może być na powierzchni skóry, ale nie ma żadnych objawów. Opryszczka może być przenoszona podczas kontaktu seksualnego w tym czasie6.

Jak często występuje ta choroba

Opryszczka narządów płciowych jest powszechna w Stanach Zjednoczonych. Według szacunków CDC z 2018 roku było 572 000 nowych zakażeń opryszczką narządów płciowych w USA wśród osób w wieku od 14 do 49 lat1.

Według Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), około 12% (co ósma osoba) w wieku 14-49 lat w Stanach Zjednoczonych ma zakażenie HSV-2 narządów płciowych. Jednak aż 90 procent nie wie, że ma wirusa6. Istnieje wiele powodów, dla których ludzie nie wiedzą, że mają opryszczkę – głównie dlatego, że nie mają objawów lub objawy są bardzo łagodne.

CDC szacuje, że nawet do 50 milionów ludzi w USA ma opryszczkę narządów płciowych. Szacunki pokazują, że prawie 600 000 osób jest nowo zakażonych każdego roku w USA2. Na całym świecie około 491 milionów ludzi w wieku od 15 do 49 lat ma wirusa HSV-22.

Ponad 50 procent dorosłej populacji w Stanach Zjednoczonych ma opryszczkę jamy ustnej (powszechnie nazywaną opryszczkami wargi lub pęcherzami gorączkowymi). Większość ludzi nabywa opryszczkę jamy ustnej, gdy są dziećmi, otrzymując pocałunek od przyjaciela lub krewnego6.

Przyczyny i drogi zakażenia

Wirus opryszczki pospolitej (HSV) jest wysoce zakaźny. Rozprzestrzenia się z osoby na osobę przez bezpośredni kontakt skóra-do-skóry7. Zakażenie opryszczką pospolitą występuje, gdy wirus dostaje się do organizmu przez skórę i błony śluzowe. Dzieje się to, gdy zakażony obszar styka się z drobnym uszkodzeniem skóry lub tkanki błony śluzowej, zwykle na ustach lub narządach płciowych. Większość skóry na ciele jest zbyt gruba, aby wirus mógł przez nią przejść6.

Każdy, kto jest aktywny seksualnie, może dostać opryszczkę narządów płciowych1. Opryszczka narządów płciowych rozprzestrzenia się głównie poprzez stosunek pochwowy, oralny i analny. Można jednak również dostać opryszczkę narządów płciowych od osoby z opryszczką jamy ustnej. Opryszczka jamy ustnej może rozprzestrzenić się z ust do narządów płciowych i stać się opryszczką narządów płciowych2.

Opryszczka jamy ustnej (wokół ust, czasami nazywana opryszczkami wargi lub pęcherzami gorączkowymi) może być przenoszona poprzez pocałunki lub seks oralny. Jeśli osoba z opryszczką jamy ustnej uprawia seks oralny, możliwe jest przeniesienie zakażenia na narządy płciowe partnera6.

Opryszczkę narządów płciowych można przenosić drogą płciową zarówno wtedy, gdy objawy są obecne, jak i czasami gdy objawy nie są obecne6. Nie ma udokumentowanych przypadków, w których osoba dostałaby opryszczki od przedmiotów nieożywionych, takich jak deski sedesowe, umywalki czy ręczniki6.

Matki mogą również zarazić swoje dzieci podczas porodu8. Jeśli jesteś w ciąży, ważne jest, aby powiedzieć lekarzowi, jeśli ty lub twój partner macie opryszczkę narządów płciowych, aby można było zmniejszyć ryzyko dla dziecka9.

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie kliniczne opryszczki narządów płciowych może być trudne, ponieważ samoograniczające się, nawracające, bolesne i pęcherzykowe lub wrzodziejące zmiany klasycznie związane z HSV są nieobecne u wielu zakażonych osób w momencie oceny klinicznej4.

Jeśli występują zmiany w okolicy narządów płciowych, rozpoznanie kliniczne opryszczki narządów płciowych powinno być potwierdzone przez badanie wirusologiczne specyficzne dla typu wirusa ze zmian4. Lekarz lub pielęgniarka w przychodni zajmującej się zdrowiem seksualnym pobierze wymaz małą wacikiem do badania płynu z jednego z pęcherzyków lub ran5.

Test nie może być wykonany, jeśli nie masz widocznych pęcherzyków lub ran, a także nie może powiedzieć, jak długo masz opryszczkę lub od kogo ją dostałeś5. Objawy mogą nie pojawić się przez wiele tygodni, a nawet lat po zakażeniu wirusem opryszczki5.

Testy serologiczne specyficzne dla typu wirusa mogą być użyte do pomocy w diagnozowaniu zakażenia HSV przy braku zmian w okolicy narządów płciowych4. Prosty test krwi może powiedzieć, czy masz HSV w organizmie7. Zarówno testy wirusologiczne specyficzne dla typu, jak i testy serologiczne specyficzne dla typu HSV powinny być dostępne w placówkach klinicznych, które zapewniają opiekę osobom z chorobami przenoszonymi drogą płciową lub zagrożonym nimi4.

Nawracające rzuty i bezobjawowe wydalanie wirusa są znacznie częstsze w przypadku zakażenia HSV-2 narządów płciowych niż w przypadku zakażenia HSV-1 narządów płciowych. Dlatego rokowanie i poradnictwo zależą od tego, który typ HSV jest obecny4.

Leczenie i postępowanie

Nie ma lekarstwa na opryszczkę narządów płciowych5. Jednak leki mogą pomóc w łagodzeniu objawów i zmniejszeniu liczby rzutów1. Objawy ustępują same, ale pęcherzyki mogą powrócić (rzut lub nawrót)5.

Istnieją trzy leki przeciwwirusowe zatwierdzone przez FDA do leczenia opryszczki narządów płciowych: acyklowir, walacyklowir i famcyklowir10. Acyklowir jest najstarszym lekiem przeciwwirusowym stosowanym w opryszczce. Jest dostępny od 1982 roku w postaci maści i od 1985 roku w postaci tabletek. Wykazano, że acyklowir jest bezpieczny u osób, które stosowały go nieprzerwanie (codziennie) przez okres nawet 10 lat10.

Walacyklowir jest nowszym lekiem, który faktycznie wykorzystuje acyklowir jako swój składnik aktywny. Ten lek dostarcza acyklowir bardziej efektywnie, dzięki czemu organizm wchłania większość leku, co ma tę zaletę, że lek można przyjmować rzadziej w ciągu dnia10. Famcyklowir wykorzystuje pencyklowir jako swój składnik aktywny, aby zatrzymać replikację HSV. Podobnie jak walacyklowir, jest dobrze wchłaniany, utrzymuje się dłużej w organizmie i można go przyjmować rzadziej niż acyklowir10.

Leczenie podczas pierwszego rzutu opryszczki narządów płciowych może obejmować lek przeciwwirusowy, aby zatrzymać pogarszanie się objawów – należy zacząć go przyjmować w ciągu 5 dni od pojawienia się objawów, oraz krem przeciwbólowy5. W przypadku dorosłych i młodzieży z pierwszym klinicznym epizodem zakażenia HSV narządów płciowych, WHO zaleca standardową dawkę acyklowiru 400 mg doustnie trzy razy dziennie przez 10 dni11.

Istnieją dwa rodzaje schematów leczenia: terapia epizodyczna i terapia tłumiąca10. W terapii epizodycznej osoba zaczyna przyjmować lek przy pierwszych oznakach rzutu i kontynuuje przyjmowanie leku przez kilka dni, aby przyspieszyć gojenie lub nawet zapobiec pełnemu wystąpieniu rzutu10. Terapia tłumiąca polega na codziennym przyjmowaniu leków przeciwwirusowych, aby zmniejszyć częstotliwość rzutów i ryzyko przeniesienia wirusa na partnera10.

Jak zapobiegać zakażeniu

Najniezawodniejszym sposobem uniknięcia zakażenia jest nieuprawianie seksu analnego, pochwowego ani oralnego8. Prawidłowe używanie prezerwatyw lateksowych może zmniejszyć, ale nie wyeliminować ryzyka złapania lub przeniesienia opryszczki8. Korzystanie z prezerwatyw lateksowych może zmniejszyć ryzyko przeniesienia wirusa opryszczki o około 50 procent12.

Używanie prezerwatywy, przyjmowanie leków i unikanie stosunków płciowych podczas rzutu opryszczki narządów płciowych może zapobiec przekazaniu choroby partnerowi2. Jeśli ty lub twój partner macie uczulenie na lateks, możecie używać prezerwatyw poliuretanowych8.

Leki przeciwwirusowe nie tylko pomagają w leczeniu objawów, ale także mogą zmniejszyć ryzyko przeniesienia infekcji na innych7. Osoby z opryszczką narządów płciowych powinny powstrzymać się od aktywności seksualnej z nieza­każonymi partnerami, gdy obecne są zmiany lub inne objawy opryszczki4.

Ważne jest, aby wiedzieć, że opryszczka jest bardzo często przenoszona przez zakażone osoby, które nie wiedzą, że są zakażone opryszczką. Ponieważ nie zostały zdiagnozowane, nie są świadome, że mogą być czasami zakaźne12.

Życie z opryszczką

Dowiadując się, że masz opryszczkę, możesz czuć się źle, ale to nie koniec świata. Miliony ludzi żyjących z opryszczką mają wspaniałe życie i związki13. To normalne, że masz wiele różnych uczuć po dowiedzeniu się, że masz opryszczkę. Na początku możesz czuć się zły, zawstydzony, zawstydzony lub zdenerwowany. Ale prawdopodobnie poczujesz się znacznie lepiej z biegiem czasu i zobaczysz, że posiadanie opryszczki nie musi być wielkim problemem13.

Ludzie z opryszczką mają związki i żyją całkowicie normalnym życiem. Są sposoby leczenia opryszczki i wiele możesz zrobić, aby upewnić się, że nie przekazujesz opryszczki nikomu, z kim uprawiasz seks13. Miliony i miliony ludzi ma opryszczkę – zdecydowanie nie jesteś sam. Większość ludzi dostaje co najmniej jedną chorobę przenoszoną drogą płciową w swoim życiu, a posiadanie opryszczki lub innej choroby przenoszonej drogą płciową nie jest powodem do wstydu ani zakłopotania. Nie oznacza to, że jesteś „brudny" lub złą osobą – oznacza to, że jesteś normalnym człowiekiem13.

Im więcej emocji wkładasz w problem, tym ważniejsze jest poznanie faktów. Większość ludzi wie niewiele lub nic o opryszczce. Często ich wiedza jest zabarwiona mitem i błędnym wyobrażeniem. Posiadanie prawidłowych informacji o opryszczce nie tylko ułatwia sprawę twojemu partnerowi, ale także ułatwia ją tobie12.

Wiele osób nie czuje się komfortowo rozmawiając o opryszczce narządów płciowych ze swoim partnerem. Jednak rozmowa z partnerem jest ważna, aby chronić zarówno siebie, jak i partnera. Przygotuj się do odpowiedzi na ich pytania i miej materiały edukacyjne pod ręką, aby partner mógł je przeczytać12.

Powinieneś zobaczyć lekarza, jeśli zauważysz którykolwiek z tych objawów. Powinieneś również zobaczyć się z lekarzem, jeśli twój partner ma chorobę przenoszoną drogą płciową lub objawy takiej choroby1. Idź do przychodni zdrowia seksualnego tak szybko, jak to możliwe, jeśli masz objawy opryszczki narządów płciowych. Idź nawet jeśli nie uprawiałeś seksu od dłuższego czasu, ponieważ pojawienie się pęcherzyków może zająć miesiące lub lata5.