Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie KK8123 u dorosłych pacjentów z hipofosfatemią sprzężoną z chromosomem X
FrancjaW skrócie
Rodzinna krzywica hipofosfatemiczna to rzadkie schorzenie genetyczne, w którym kości stają się miękkie i łatwo ulegają deformacji z powodu niskiego poziomu fosforanów we krwi. To zaburzenie metaboliczne wymaga wczesnego rozpoznania i długotrwałego leczenia.
Rodzinna krzywica hipofosfatemiczna to schorzenie związane z niskim poziomem fosforanów we krwi, czyli hipofosfatemią. Fosforany to minerały niezbędne do prawidłowego tworzenia się kości i zębów, a także do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i kurczenia się mięśni.
Choroba ta jest zaburzeniem mineralizacji kości spowodowanym wadami w sposobie, w jaki nerki przetwarzają fosforany. Te wady mogą być dziedziczne lub nabyte. Jest to grupa różnych schorzeń, przy czym najczęstszą dziedziczną postacią krzywicy jest krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X.
Schorzenie to nie jest tym samym co krzywica spowodowana niedoborem witaminy D. W przypadku rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej problem leży w nieprawidłowym funkcjonowaniu nerek, które tracą zbyt dużo fosforanów, a nie w niedoborze witaminy D.
W większości przypadków pierwsze objawy rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej pojawiają się we wczesnym dzieciństwie. Objawy mogą się bardzo różnić, nawet u członków tej samej rodziny. Osoby z łagodną postacią mogą mieć tylko niski poziom fosforanów we krwi, bez innych widocznych objawów.
Dzieci z cięższą postacią choroby rosną wolno i są niższe od swoich rówieśników. Rozwijają się u nich nieprawidłowości kości, które mogą utrudniać poruszanie się i powodować ból kostny. Najczęściej widoczne są krzywe nogi lub kolana koślawe. Te deformacje stają się widoczne, gdy dziecko zaczyna chodzić i obciążać kości. Jeśli nie są leczone, z czasem się nasilają.
Inne objawy, które mogą wystąpić u dzieci, to przedwczesne zrośnięcie kości czaszki, zwane kraniosynostozą, oraz problemy z zębami. Dzieci często mają ropnie zębowe z powodu nieprawidłowej mineralizacji zarówno zębiny, jak i szkliwa. Choroba może również powodować nieprawidłowy wzrost kości w miejscach, gdzie więzadła i ścięgna przyczepiają się dostawów, co nazywa się enteziopatią.
U dorosłych niski poziom fosforanów charakteryzuje się rozmiękczeniem kości, znanym jako osteomalacja. Dorośli mogą odczuwać ból kostny, ogólne osłabienie, a także doświadczać pseudozłamań – niepełnych złamań kości. Mogą również wystąpić zmiany w stawach i zesztywnienie tam, gdzie ścięgna przyczepiają się do kości.
Rodzinna krzywica hipofosfatemiczna jest spowodowana mutacjami w kilku różnych genach. Mutacje w genie PHEX są odpowiedzialne za krzywicę hipofosfatemiczną sprzężoną z chromosomem X, która występuje najczęściej. Mutacje w innych genach powodują rzadsze postacie tego schorzenia.
U osób z tym schorzeniem występuje mutacja w genie PHEX, która powoduje, że organizm wytwarza zbyt dużo hormonu zwanego czynnikiem wzrostu fibroblastów 23 (FGF23). Gdy poziom FGF23 jest zbyt wysoki, zbyt dużo fosforanów jest tracone z moczem. Ten proces, zwany marnowaniem fosforanów, powoduje spadek poziomu fosforanów we krwi do zbyt niskiego poziomu, co prowadzi do osłabienia kości.
Obserwowaną nieprawidłowością jest zmniejszone wchłanianie zwrotne fosforanów w bliższej części kanalika nerkowego, co prowadzi do marnowania fosforanów przez nerki i hipofosfatemii. Ten defekt jest spowodowany przez krążące czynniki zwane fosfatoninami. Główną fosfatoniną w rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej jest właśnie FGF-23.
Występuje również zmniejszone wchłanianie wapnia i fosforanów w jelitach. Niedobór mineralizacji kości wynika z niskiego poziomu fosforanów i zaburzenia funkcji osteoblastów – komórek budujących kości – a nie z niskiego poziomu wapnia, jak w krzywicy spowodowanej niedoborem witaminy D.
Naukowcy opisali kilka postaci rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej, które różnią się wzorcem dziedziczenia i przyczyną genetyczną. Najczęstszą postacią jest krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X (XLH), która dziedziczy się w sposób dominujący sprzężony z chromosomem X. Postacie sprzężone z chromosomem X recesywne, autosomalnie dominujące i autosomalnie recesywne są znacznie rzadsze.
Krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X jest spowodowana mutacjami w genie PHEX. Jest to najczęstsza postać krzywicy dziedzicznej, występująca u około 1 na 20 000 noworodków.
Autosomalnie dominująca krzywica hipofosfatemiczna (ADHR) jest spowodowana mutacjami w genie FGF23. Mutacje prowadzą do zwiększonej aktywności FGF23, co skutkuje marnowaniem fosforanów przez nerki, hipofosfatemią i zaburzoną mineralizacją kości.
Autosomalnie recesywna krzywica hipofosfatemiczna typu 1 (ARHR 1) jest spowodowana mutacjami w genie DMP1. Uważa się, że mutacje te prowadzą do niewłaściwego dojrzewania osteocytów – komórek kostnych – i związanego z tym nadmiernego wydzielania FGF23.
Istnieje również rzadki typ zwany rodzinną krzywicą hipofosfatemiczną z hiperkalciurią (HHRH). Oprócz niskiego poziomu fosforanów we krwi, stan ten charakteryzuje się wydalaniem dużych ilości wapnia z moczem, czyli hiperkalciurią.
Krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X jest najczęstszą postacią krzywicy dziedzicznej. Dotyka ona około 1 osoby na 20 000 noworodków. Jest to rzadka choroba genetyczna, która może występować zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
Inne postacie rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej zostały zidentyfikowane tylko u kilku rodzin i są znacznie rzadsze. XLH często jest dziedziczone w rodzinie, ale w 20-30% przypadków przyjmuje się, że powstaje z nowych mutacji, które występują po raz pierwszy u danej osoby.
Rozpoznanie rodzinnej krzywicy hipofosfatemicznej opiera się na stwierdzeniu krzywicy lub osteomalacji wraz z niskim poziomem fosforanów we krwi i marnowaniem fosforanów przez nerki, przy braku niedoboru witaminy D lub wapnia. Gdy to możliwe, diagnoza powinna być potwierdzona za pomocą analizy genetycznej molekularnej lub pomiaru poziomu FGF23 przed rozpoczęciem leczenia.
Badania krwi wykazują niski poziom fosforanów w surowicy, podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej oraz normalny lub nieco obniżony poziom 1,25-dihydroksywitaminy D3. Należy również zbadać mocz, aby ocenić utratę fosforanów. Zmniejsza się tak zwany kanalikowy maksymalny zwrot fosforanów na przesączanie kłębuszkowe (TmP/GFR), co potwierdza marnowanie fosforanów przez nerki.
Wykonuje się również zdjęcia rentgenowskie kości, aby ocenić zmiany krzywicze u dzieci lub osteomalację u dorosłych. Badania obrazowe mogą wykazać deformacje kości, takie jak krzywe nogi, a u dorosłych pseudozłamania.
Ze względu na rzadkość choroby, rozpoznanie i specjalistyczne leczenie są często opóźnione, co ma szkodliwy wpływ na wyniki leczenia pacjentów. Dlatego ważne jest, aby przy podejrzeniu tego schorzenia jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą.
Ze względu na wieloukładowy charakter choroby, pacjenci powinni być regularnie obserwowani przez wielodyscyplinarne zespoły zorganizowane przez specjalistę ds. chorób metabolicznych kości. Leczenie wymaga długotrwałej opieki i dostosowania do indywidualnych potrzeb pacjenta.
Tradycyjne leczenie polega na podawaniu fosforanów doustnie wraz z kalcytriolem – aktywną postacią witaminy D. To leczenie ma na celu uzupełnienie niedoboru fosforanów i poprawę mineralizacji kości. Dawki muszą być starannie dobrane i regularnie kontrolowane przez lekarza.
W przypadku krzywicy hipofosfatemicznej sprzężonej z chromosomem X dostępny jest nowszy lek o nazwie burosumab. Jest to przeciwciało, które blokuje działanie FGF23, pomagając zmniejszyć utratę fosforanów przez nerki. Ten lek może być szczególnie korzystny dla niektórych pacjentów.
W niektórych przypadkach mogą być potrzebne zabiegi chirurgiczne w celu skorygowania poważnych deformacji kości, takich jak krzywe nogi. Takie operacje są zwykle przeprowadzane, gdy dziecko jest starsze i kości są bardziej stabilne.
Ważne jest również leczenie powikłań zębowych. Pacjenci powinni regularnie odwiedzać stomatologa, aby monitorować i leczyć problemy z zębami, w tym ropnie.
Sporadyczne przypadki nabyte są czasami spowodowane łagodnymi guzami mezenchymalnymi, które wytwarzają czynnik humoralny zmniejszający wchłanianie zwrotne fosforanów w bliższej części kanalika nerkowego. W takich przypadkach usunięcie guza może prowadzić do poprawy.
Krzywica hipofosfatemiczna sprzężona z chromosomem X, Krzywica hipofosfatemiczna oporna na witaminę D, Osteomalacja oporna na witaminę D, Krzywica rodzinna, Hipofosfatemia rodzinna
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
