Rytm zatokowy

Czym jest rytm zatokowy

Rytm zatokowy to nazwa nadana normalnemu rytmowi serca, w którym impulsy elektryczne rozpoczynają się w węźle zatokowo-przedsionkowym (ang. sinus node lub SA node), a następnie są przewodzone przez węzeł przedsionkowo-komorowy oraz pęczek Hisa, odnogi pęczka i włókna Purkinjego.1 Jest to podstawowy, naturalny rytm pracy serca, napędzany przez naturalny rozrusznik serca.2

Węzeł zatokowo-przedsionkowy znajduje się w prawym przedsionku serca i działa jak wbudowany stymulator, który generuje impulsy elektryczne powodujące kurczenie się mięśnia sercowego. Depolaryzacja i repolaryzacja przedsionków i komór wykazują się jako trzy wyraźne fale na zapisie EKG.1

Rytm zatokowy jest niezbędny, choć niewystarczający, dla prawidłowej aktywności elektrycznej serca.3 Termin ten opisuje każdy rytm serca, w którym depolaryzacja mięśnia sercowego rozpoczyna się w węźle zatokowym.

Cechy prawidłowego rytmu zatokowego

Prawidłowy rytm zatokowy charakteryzuje się kilkoma ważnymi cechami. Po pierwsze, częstość akcji serca powinna wynosić od 60 do 100 uderzeń na minutę u dorosłych, chociaż u dzieci normy są inne i zależą od wieku.4 U noworodków prawidłowa częstość to 110-150 uderzeń na minutę, u dwulatków 85-125, u czterolatków 75-115, a u dzieci od 6 lat wzwyż 60-100 uderzeń na minutę, tak jak u dorosłych.4

Po drugie, rytm powinien być regularny, co oznacza, że odstępy między kolejnymi uderzeniami serca są stałe. Każdy zespół QRS (fala widoczna na EKG odpowiadająca skurczowi komór) jest poprzedzony prawidłową falą P (która odpowiada skurczowi przedsionków).4

Po trzecie, odstęp PR, czyli czas między rozpoczęciem aktywacji przedsionków a rozpoczęciem aktywacji komór, pozostaje stały. Zespoły QRS są wąskie, czyli trwają krócej niż 100 milisekund, chyba że współistnieje zaburzenie przewodzenia międzykomorowego.4

Zapis EKG w rytmie zatokowym

Na elektrokardiogramie (EKG) rytm zatokowy charakteryzuje się obecnością fal P, które są prawidłowe pod względem kształtu.3 Depolaryzacja i repolaryzacja przedsionków i komór wyświetlają się jako trzy wyraźne fale: fala P, zespół QRS i fala T. Chociaż na diagramie widać pięć fal, skupiamy się głównie na trzech falach, ponieważ nie zawsze widać falę Q lub falę S na zapisie EKG.1

U ludzi, aby zapis EKG mógł być opisany jako wykazujący rytm zatokowy, kształt fali P w każdym z 12 standardowych odprowadzeń EKG powinien być zgodny z typowym wektorem P wynoszącym od +50° do +80°.3 Oznacza to, że fala P powinna być: zawsze dodatnia w odprowadzeniu I, II i aVF; zawsze ujemna w odprowadzeniu aVR; dwufazowa (–/+), dodatnia lub ujemna w odprowadzeniu aVL; dodatnia we wszystkich odprowadzeniach przedsercowych, z wyjątkiem V1, które może być dwufazowe (+/–).3

Jeśli fale P nie spełniają tych kryteriów, muszą pochodzić z nieprawidłowego miejsca w przedsionkach, a nie z węzła zatokowego. W takim przypadku EKG nie może być zaklasyfikowane jako wykazujące rytm zatokowy.3

Warto zauważyć, że ściany przedsionków są znacznie cieńsze i mniejsze niż ściany komór. Mniej mięśnia oznacza mniej komórek, co przekłada się na niższe napięcie elektryczne widoczne na zapisie EKG.1

Odmiany rytmu zatokowego

Istnieje kilka odmian rytmu zatokowego, które mogą być całkowicie prawidłowe w określonych grupach pacjentów i kontekstach klinicznych. Do najczęstszych należą tachykardia zatokowa, bradykardia zatokowa i arytmia zatokowa.3

Tachykardia zatokowa to rytm zatokowy z częstością spoczynkową przekraczającą 100 uderzeń na minutę u dorosłych lub powyżej normalnego zakresu dla wieku u dzieci.4 Bradykardia zatokowa to rytm zatokowy z częstością spoczynkową poniżej 60 uderzeń na minutę u dorosłych lub poniżej normalnego zakresu dla wieku u dzieci.4

Arytmia zatokowa to rytm zatokowy ze zmiennością odstępów P-P (czasu między kolejnymi falami P) między uderzeniami, co powoduje nieregularną częstość komór.4

Rytmy zatokowe mogą współistnieć z różnymi innymi zaburzeniami rytmu serca na tym samym zapisie EKG.3

Arytmia zatokowa

Arytmia zatokowa jest rodzajem zaburzenia rytmu serca (nieprawidłowego rytmu serca). W przypadku najczęstszego typu arytmii zatokowej czas między uderzeniami serca może być nieznacznie krótszy lub dłuższy w zależności od tego, czy oddychamy, czy wydychamy powietrze.5 Częstość serca zwiększa się, gdy wdychamy powietrze, i spowalnia, gdy je wydychamy. Ten rodzaj zaburzenia rytmu jest uważany za normalny i zazwyczaj jest oznaką zdrowego serca.5

Chociaż może wydawać się dziwne nazywanie nieprawidłowego rytmu serca oznaką zdrowego serca, w przypadku arytmii zatokowej tak właśnie jest. Serce bije z inną częstością podczas wdechu niż podczas wydechu i jest to normalne. Jeśli serce nie wykazuje arytmii zatokowej, może to być powodem do obaw.5

Arytmia zatokowa oddechowa jest bardzo powszechna u młodych, zdrowych ludzi. To właściwie oznaka dobrego zdrowia serca.5 Lekarze często obserwują to u zdrowych dzieci i młodych dorosłych.5 Rzadko zdarza się, aby ludzie mieli objawy arytmii zatokowej, ponieważ zwykle nie powoduje ona żadnych symptomów.5

Znaczenie kliniczne

Utrzymanie rytmu zatokowego ma istotne znaczenie kliniczne, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca, takimi jak migotanie przedsionków. Kontrola rytmu była kojarzona z poprawą funkcji lewej komory, objawów, tolerancji wysiłku, zdolności do wykonywania codziennych czynności i jakości życia.6

Przywrócenie rytmu zatokowego z normalizacją rytmu serca poprawia hemodynamikę serca i tolerancję wysiłku.7 Utrzymanie rytmu zatokowego może również zmniejszyć ryzyko zakrzepów krwi, udaru mózgu i niewydolności serca u niektórych pacjentów.

U osób z zaburzeniami rytmu serca, które nie odpowiadają na leczenie farmakologiczne, może być konieczne wykonanie zabiegów takich jak kardiowersja w celu przywrócenia normalnego rytmu zatokowego.8 Kardiowersja to procedura, która może być przeprowadzona przez lekarza w celu przywrócenia normalnego rytmu zatokowego, jeśli pacjent cierpi na zaburzenia rytmu serca.

Dla większości ludzi rytm zatokowy pozostaje naturalnym, zdrowym rytmem serca przez całe życie, nie wymagając żadnej interwencji medycznej. Regularne kontrole lekarskie i badania EKG mogą pomóc w monitorowaniu rytmu serca i wczesnym wykrywaniu ewentualnych nieprawidłowości.