Wrodzona dysplazja ektodermalna

Czym jest wrodzona dysplazja ektodermalna?

Dysplazje ektodermalne to grupa rzadkich zaburzeń genetycznych, które wpływają na włosy, zęby, paznokcie lub gruczoły potowe. Są to choroby wrodzone, co oznacza, że dziecko rodzi się z tą wadą.1 Jeśli u kogoś występuje jedno z tych zaburzeń, może również mieć objawy dotyczące oczu, uszu, piersi lub ośrodkowego układu nerwowego. Wszystkie te części ciała rozwinęły się z ektodermy – zewnętrznej warstwy zarodka, która tworzy się podczas rozwoju płodowego.1

Choć dziecko rodzi się z dysplazją ektodermalną, nie zawsze oznacza to, że objawy są widoczne od razu. Czasami rodzice i opiekunowie zauważają oznaki u niemowląt przy urodzeniu lub krótko po nim, a czasami nie pojawiają się one przez lata.1 Zaburzenia te charakteryzują się wrodzonym defektem w co najmniej dwóch strukturach pochodzących z ektodermy, z których jedna dotyczy włosów, zębów, paznokci lub gruczołów potowych.2

Inne narządy pochodzące z ektodermy embrionalnej to gruczoły mleczne, ośrodkowy układ nerwowy, ucho zewnętrzne, melanocyty, rogówka, spojówka i aparat łzowy.2 Dysplazje ektodermalne są wrodzone, rozproszone i niepostępujące.3

Typy dysplazji ektodermalnej

Naukowcy zidentyfikowali ponad 180 różnych rodzajów dysplazji ektodermalnej, z których każdy ma swój własny zestaw objawów.1 Niektóre przykłady obejmują:

• Bezpotna dysplazja ektodermalna z niedoborem odporności (EDA-ID) – ten typ wiąże się z poważnymi objawami ze strony układu odpornościowego, takimi jak niski poziom przeciwciał i przewlekłe (długotrwałe) infekcje.1
• Zespół Hay-Wellsa – mogą wystąpić objawy takie jak wypadanie włosów, infekcje skóry głowy, łamliwe paznokcie, brakujące zęby, zrośnięte powieki lub rozszczep wargi i/lub podniebienia.1
• Potna dysplazja ektodermalna (HED2) – nazywana również zespołem Cloustona, HED2 wpływa głównie na rozwój włosów, skóry i paznokci.1
• Bezpotna (hipohidrotyczna) dysplazja ektodermalna (HED) – najczęstsza forma dysplazji ektodermalnej. Osoby z tym typem mają mniej gruczołów potowych, więc nie pocą się tak jak osoby bez tej choroby.1

Najczęstszymi dysplazjami ektodermalnymi są sprzężona z chromosomem X recesywna hipohidrotyczna dysplazja ektodermalna (XL-HED lub zespół Christa-Siemensa-Tourainea) oraz potna dysplazja ektodermalna (zespół Cloustona).3 Szacuje się, że hipohidrotyczna dysplazja ektodermalna występuje u 1 na 20 000 noworodków na całym świecie.4

Przyczyny i dziedziczenie

Dysplazje ektodermalne występują, gdy zewnętrzna warstwa tkanki (ektoderma) zarodka nie rozwija się prawidłowo. Jeśli dotknięte są co najmniej dwie struktury ciała pochodzące z ektodermy, uważa się, że osoba ma dysplazję ektodermalną.5 Istnieje wiele różnych rodzajów dysplazji ektodermalnej. Każdy typ dysplazji jest spowodowany przez specyficzne mutacje w określonych genach.6

Hipohidrotyczna dysplazja ektodermalna to stan genetyczny, który może wynikać z mutacji w jednym z kilku genów. Należą do nich geny EDA, EDAR, EDARADD i WNT10A. Mutacje genu EDA są najczęstszą przyczyną tej choroby.4 Stan ten jest spowodowany mutacją genu, która prowadzi do braku lub niewłaściwego funkcjonowania kopii białka potrzebnego do prawidłowego wzrostu i działania tych tkanek.7

Przyczyną XLHED jest mutacja na chromosomie X. Prowadzi to do wadliwego białka zwanego EDA, które jest niezbędne podczas rozwoju płodowego dziecka do prawidłowego formowania się gruczołów potowych, skóry, zębów, paznokci i wielu innych gruczołów w oczach i układzie oddechowym.7 Chłopcy i mężczyźni z XLHED mają zazwyczaj cięższe objawy niż dziewczynki i kobiety. Wynika to z faktu, że chłopcy i mężczyźni mają tylko jeden chromosom X – gdy jest on zmutowany, w pełni mają tę chorobę. Dziewczynki i kobiety mają dwa chromosomy X, więc gdy niosą mutację, mają również działającą kopię, która może wytwarzać pełne białko EDA.7

Każdy rodzic dotknięty XLHED ma 50% szans przekazania mutacji swoim przyszłym dzieciom.7 Zarówno mężczyźni, jak i kobiety mogą przekazać XLHED swoim przyszłym dzieciom. Kobiety dotknięte XLHED mogą, ale nie muszą wykazywać objawów, ale jeśli przekażą mutację, ich synowie będą w pełni dotknięci. Córki dziedziczące mutację będą nosicielkami z powodu drugiej wciąż funkcjonującej kopii.7

Objawy i oznaki

Istnieje wiele rodzajów dysplazji ektodermalnej, ale wszystkie z nich wpływają na co najmniej dwie struktury ektodermalne – skórę, włosy, paznokcie, zęby, błony śluzowe i gruczoły potowe.8 Najczęstszym objawem jest brak gruczołów potowych. Oznacza to, że osoby chore mogą nie pocić się lub pocić się mniej niż normalnie.6

U dzieci z tą chorobą organizm może mieć problem z kontrolowaniem gorączki. Gdy skóra nie może się pocić, trudno jest organizmowi prawidłowo kontrolować temperaturę. Dlatego nawet łagodna choroba może spowodować bardzo wysoką gorączkę.6 Brak gruczołów potowych może prowadzić do przegrzania i może skutkować zagrażającymi życiu powikłaniami, takimi jak drgawki lub uszkodzenie mózgu.7 Około 25% osób z HED jest hospitalizowanych z powodu gorączki.7

Osoby dotknięte chorobą mają tendencję do rzadkich włosów na głowie i ciele (hipotrichoza). Włosy są często jasne, łamliwe i wolno rosnące.4 Hipohidrotyczna dysplazja ektodermalna charakteryzuje się również kilkoma brakującymi zębami (hypodontia) lub zębami, które są zniekształcone. Zęby, które są obecne, wyrastają z dziąseł później niż zwykle i są często małe i spiczaste.4

Nieprawidłowości zębowe są powszechne, często powodując problemy z żuciem lub połykaniem i wymagają szeroko zakrojonych operacji jamy ustnej i implantów zębowych.7 Inne objawy, w tym częste infekcje układu oddechowego, astma alergiczna i egzema, mogą również wystąpić.7

W zależności od tego, które geny są dotknięte, inne objawy mogą obejmować:6

• Nieprawidłowe paznokcie
• Nieprawidłowe lub brakujące zęby, lub mniejszą niż zwykle liczbę zębów
• Rozszczep wargi
• Zmniejszony kolor skóry (pigmentacja)
• Duże czoło
• Płaski grzbiet nosa
• Cienkie, rzadkie włosy
• Trudności w uczeniu się
• Słaby słuch
• Słaby wzrok ze zmniejszonym wytwarzaniem łez
• Osłabiony układ odpornościowy

Niektórzy ludzie z hipohidrotyczną dysplazją ektodermalną mają charakterystyczne cechy twarzy, w tym wystające czoło, grube wargi i spłaszczony grzbiet nosa. Dodatkowe cechy tego stanu mogą obejmować cienką, pomarszczoną i ciemną skórę wokół oczu, przewlekłe problemy skórne, takie jak egzema, oraz nieprzyjemnie pachnący wydzielinę z nozdrzy.4

Dorośli z tą chorobą nie mogą tolerować ciepłego środowiska. Potrzebna jest klimatyzacja i inne środki, aby utrzymać normalną temperaturę ciała.6 Jako dorosły, objawy HED mogą być poważnie osłabiające i wymagać zarządzania i modyfikacji stylu życia przez całe życie. Może to obejmować ograniczenie aktywności fizycznej, która może powodować zawroty głowy lub omdlenia, szczególnie w okresach gorącej pogody lub ekspozycji na słońce.7

Diagnostyka

Zdolność intelektualna i wzrost są zazwyczaj prawidłowe u osób z hipohidrotyczną dysplazją ektodermalną.4 Badania, które mogą być wykonane, obejmują:6

• Biopsję błon śluzowych
• Biopsję skóry
• Testy genetyczne (dostępne dla niektórych typów tego zaburzenia)
• Prześwietlenie zębów lub kości

Stan obecny jest od urodzenia, ale może nie zostać wykryty aż do późniejszego okresu dzieciństwa.8 Dysplazja ektodermalna zaczyna się rozwijać zanim osoba się urodzi.7

Leczenie i postępowanie

Obecnie nie ma dostępnego specyficznego leczenia farmakologicznego dysplazji ektodermalnej.9 Nie ma specyficznego leczenia tego zaburzenia. Zamiast tego objawy są leczone w razie potrzeby.6 Chociaż możliwa jest pewna opieka wspomagająca, która pomaga w zarządzaniu ciężarem objawów, nie ma dostępnych leczniczych terapii.7

Dysplazji ektodermalnej nie można wyleczyć, ale objawy mogą być leczone lub kontrolowane.8 Opieka nad chorymi pacjentami zależy od tego, które struktury ektodermalne są zaangażowane.9

Dla pacjentów z bezpotnością lub hipohidrozą zaleca się klimatyzację w domu, szkole i miejscu pracy. Należy zachęcać do częstego spożywania chłodnych napojów w celu utrzymania odpowiedniego nawodnienia i termoregulacji. Wreszcie, pacjenci powinni być doradzeni, aby nosić chłodną odzież.9

Dla pacjentów z defektami zębowymi wskazana jest wczesna ocena stomatologiczna i interwencja, a rutynowa higiena jamy ustnej powinna być zachęcana.9 W 2013 roku międzynarodowe spotkanie konsensusowe ekspertów w dziedzinie stomatologii dziecięcej, ortodoncji i protetyki opublikowało zalecenia dotyczące diagnozy, oceny i leczenia pacjentów z dysplazją ektodermalną, w tym stosowania implantów zębowych.9 Leczenie ortodontyczne jest zalecane zarówno ze względów kosmetycznych, jak i zapewnienia odpowiedniego spożycia składników odżywczych.9

Rzeczy, które można zrobić, mogą obejmować:6

• Noszenie peruki i protez, aby czuć się bardziej komfortowo w wyglądzie
• Stosowanie sztucznych łez, aby zapobiec suchości oczu
• Stosowanie solnego sprayu do nosa, aby usunąć resztki i zapobiec infekcji
• Branie chłodzących kąpieli wodnych lub stosowanie sprayów wodnych, aby utrzymać normalną temperaturę ciała. Woda odparowująca ze skóry zastępuje funkcję chłodzącą potu odparowującego ze skóry

Pacjenci z suchością skóry lub wypryskowym zapaleniem skóry mogą odnieść korzyść ze stosowania emolientów miejscowych. Pacjenci z ciężkim łysieniem mogą nosić peruki, aby poprawić swój wygląd. Wykazano, że stosowanie minoksydilu miejscowego z lub bez tretinoiny miejscowej poprawia wzrost włosów u niewielkiej liczby pacjentów.9

Rokowanie i jakość życia

Jeśli masz powszechny wariant dysplazji ektodermalnej, nie skróci to twojej długości życia. Jednak może być konieczne zwracanie uwagi na zmiany temperatury i inne problemy związane z tą chorobą.6 Rokowanie jest zwykle dobre przy wczesnym wykryciu i leczeniu.1

Dobra wiadomość jest taka, że możesz spodziewać się, że ty lub twoje dziecko będziecie mieć wspaniałą jakość życia. Diagnoza dysplazji ektodermalnej nie musi tego zmienić.10 Niezależnie od tego, co mogłeś usłyszeć lub przeczytać, zazwyczaj nie ma powodu, aby spodziewać się czegoś innego niż normalnej inteligencji w przypadku dysplazji ektodermalnej. Jednak niektóre z niezwykle rzadkich form były związane z problemami rozwojowymi.10

Życie z dysplazją ektodermalną

Otrzymanie diagnozy i nauka życia z chorobą genetyczną może powodować stres społeczny i emocjonalny. Często wymaga dużego dostosowania perspektywy i stylu życia.11 Nikt nie spodziewa się, że jego dziecko zostanie zdiagnozowane z rzadkim zaburzeniem. To niezwykle stresujący czas. Radzenie sobie to proces ciągły i nie ma właściwego lub niewłaściwego sposobu zarządzania tym okresem życia.12

Osoby dorosłe, u których zdiagnozowano zespół dysplazji ektodermalnej, mogą odczuwać gniew lub strach; mogą mieć obawy dotyczące przyszłych pokoleń dziedziczących tę chorobę oraz wpływu, jaki może to mieć na związki i karierę. Rodzice i rodzeństwo dziecka zdiagnozowanego z zespołem dysplazji ektodermalnej mogą odczuwać smutek, gniew, poczucie winy itp., a rodzeństwo może nawet być zazdrosne o dodatkową uwagę, jaką otrzymuje ich brat lub siostra.11

Jednak wzorce dziedziczenia podążają za biegiem natury, a zespół dysplazji ektodermalnej nie jest spowodowany czymkolwiek, co rodzice zrobili lub nie zrobili. Rodzice mogą być zaniepokojeni genetycznymi konsekwencjami dla rodzeństwa lub mieć pytania dotyczące ryzyka dla przyszłych dzieci.11

Te zasoby mogą dostarczyć więcej informacji na temat dysplazji ektodermalnej:6

• National Foundation for Ectodermal Dysplasias – www.nfed.org
• NIH Genetic and Rare Diseases Information Center – rarediseases.info.nih.gov/diseases/6317/ectodermal-dysplasia