Zespół Proteusa to niezwykle rzadka choroba genetyczna powodująca nadmierny wzrost określonych części ciała. Schorzenie wpływa na kości, skórę, narządy i tkanki, sprawiając, że pewne fragmenty ciała rozrastają się nieproporcjonalnie do reszty organizmu.
Czym jest zespół Proteusa?
Zespół Proteusa to niezwykle rzadkie schorzenie genetyczne charakteryzujące się nadmiernym wzrostem kości, skóry, narządów i innych tkanek. Choroba powoduje, że niektóre części ciała rozrastają się nieproporcjonalnie w stosunku do pozostałych. Rozrost jest zazwyczaj asymetryczny, co oznacza, że dotyka prawą i lewą stronę ciała w różny sposób.
Nazwa choroby pochodzi od starożytnego greckiego boga Proteusa, który potrafił zmieniać swój kształt. Naukowcy nazwali tę chorobę zespołem Proteusa, ponieważ może powodować zmiany kształtu struktur ciała w czasie.
Zespół Proteusa jest skrajnie rzadki – dotyka mniej niż 1 osobę na milion ludzi na całym świecie. Szacuje się, że na świecie żyje obecnie około 120 osób z tym schorzeniem. W literaturze medycznej opisano tylko nieco ponad 200 potwierdzonych przypadków. Rozpoznanie choroby jest trudne ze względu na jej rzadkość oraz fakt, że inne schorzenia również mogą powodować asymetryczny rozrost, dlatego rzeczywista liczba chorych może być trudna do określenia.
Niektóre badania sugerują, że zespół Proteusa dotyka mężczyzn nieco częściej niż kobiety.
Zespół Proteusa jest spowodowany mutacją w genie o nazwie AKT1. Ten gen pomaga kontrolować wzrost i podział komórek. U osób z zespołem Proteusa gen jest zmieniony, co prowadzi do produkcji zmienionego białka.
Naukowcy uważają, że zmienione białko zapobiega obumieraniu komórek w normalnym tempie. Zamiast tego nowe komórki tworzą się oprócz tych, które nie obumarły, co prowadzi do nadmiernego rozrostu określonych części ciała.
Zespół Proteusa jest znany jako choroba mozaikowa. Oznacza to, że nie wszystkie komórki w ciele mają zmieniony gen AKT1. Mutacja występuje tylko w niektórych komórkach – niektóre mają mutację, a niektóre są prawidłowe. Konkretnie, zespół Proteusa jest spowodowany somatyczną (obecną tylko w dotkniętej tkance) dominującą mutacją typu "gain-of-function" (c.49G>A, p.Glu17Lys) w genie AKT1.
Ta mutacja prowadzi do nadmiernej aktywacji szlaku PI3K/AKT/mTOR, co powoduje wzmożony wzrost komórek i zapobiega ich naturalnemu obumieraniu.
Zespół Proteusa występuje sporadycznie, "z niewiadomych przyczyn", i nie jest dziedziczony od rodziców. Jeśli rodzice mają dziecko z zespołem Proteusa, szanse na to, że ich kolejne dziecko również będzie miało tę chorobę, są praktycznie zerowe.
Objawy i ich rozwój
Noworodki z zespołem Proteusa zwykle nie wykazują żadnych oznak choroby przy urodzeniu. Nieprawidłowy wzrost zaczyna się pojawiać między 6. a 18. miesiącem życia. Szybko rozwija się w ciągu pierwszych 10 lat życia i staje się bardziej nasilony z wiekiem.
Obraz kliniczny zespołu Proteusa jest bardzo zmienny i wielopostaciowy. Rozrost może dotyczyć niemal każdej części ciała. Kości kończyn, czaszki i kręgosłupa są często dotknięte.
Choroba może również powodować różne zmiany skórne, szczególnie gruby, podniesiony i głęboko pofałdowany obszar znany jako znamię z tkanki łącznej o wyglądzie kory mózgowej. Ten typ zmian skórnych zwykle występuje na podeszwach stóp i prawie nigdy nie jest obserwowany w innych schorzeniach poza zespołem Proteusa.
Naczynia krwionośne (tkanka naczyniowa) i tkanka tłuszczowa (tkanka adipalna) również mogą rosnąć nieprawidłowo w zespole Proteusa. Wiele osób z zespołem Proteusa ma naczyniowe zmiany skórne, wzory widocznych żył lub powiększone żyły zwane żylakami. Duże i złożone wady naczyniowe są również czasami obserwowane u pacjentów z zespołem Proteusa.
Niektóre osoby z zespołem Proteusa mają nieprawidłowości neurologiczne, w tym niepełnosprawność intelektualną, napady padaczkowe i utratę wzroku. Dotknięte osoby mogą również mieć charakterystyczne cechy twarzy, takie jak wydłużona twarz, zewnętrzne kąciki oczu skierowane w dół, nisko osadzony grzbiet nosa z szerokimi nozdrzami i wygląd otwartych ust. Z nieznanych powodów osoby dotknięte chorobą z objawami neurologicznymi częściej mają charakterystyczne cechy twarzy niż te bez objawów neurologicznych.
Kości (kończyny, czaszka, kręgosłup)
Skóra
Naczynia krwionośne
Tkanka tłuszczowa
Narządy wewnętrzne
Układ nerwowy
Rozpoznanie zespołu Proteusa
Rozpoznanie zespołu Proteusa często wymaga współpracy kilku rodzajów lekarzy specjalistów pediatrycznych. Ze względu na rzadkość choroby i podobieństwo do innych schorzeń powodujących asymetryczny rozrost, prawidłowe rozpoznanie może być trudne.
Zespół Proteusa w ścisłym znaczeniu został jasno zdefiniowany za pomocą kryteriów diagnostycznych. Aby rozpoznać zespół Proteusa, muszą być spełnione wszystkie kryteria ogólne oraz określone kryteria szczegółowe.
Kryteria ogólne (wszystkie muszą być spełnione):
Rozkład mozaikowy
Nieproporcjonalne postępowanie nadmiernego wzrostu po urodzeniu
Sporadyczne występowanie
Kryteria szczegółowe: Musi być spełnione albo kryterium kategorii A, albo dwa kryteria z kategorii B, albo trzy kryteria z kategorii C.
Obecnie dostępne są testy genetyczne na mutację w genie AKT1. Testy genetyczne mogą potwierdzić rozpoznanie zespołu Proteusa.
Leczenie i postępowanie
Nie ma znanego leczenia przyczynowego zespołu Proteusa. Postępowanie skupia się przede wszystkim na wczesnym wykrywaniu poważnych problemów medycznych oraz stosowaniu leczenia profilaktycznego i objawowego.
Leczenie może obejmować operacje chirurgiczne lub fizjoterapię. Podejścia medyczne są ograniczone i powinny być rozważane w kontekście poprawy funkcjonalności.
Różnica długości nóg może powodować wiele wtórnych dolegliwości i wymaga konsultacji z doświadczonym ortopedą.
Makrodaktylia (zbyt duże palce) może utrudniać pisanie, trzymanie przedmiotów, ubieranie się, jedzenie lub znalezienie wygodnego obuwia.
Skolioza (skrzywienie kręgosłupa): Wczesne rozpoznanie może umożliwić niechirurgiczne próby zatrzymania postępu choroby.
Zmiany skórne i podskórne: Okresowa ocena jest niezbędna, ponieważ tłuszczaki i wady naczyniowe mogą mieć efekty miejscowe, a nawet ogólnoustrojowe.
Leczenie laserowe jest przydatne do usuwania naczyniowych zmian skórnych i wad, takich jak plamy barwnikowe i naczyniaki włośniczkowe.
Leczenie wad naczyniowych związanych z zespołem Proteusa może obejmować chirurgiczne usunięcie zmiany, terapię laserową w celu zmniejszenia dotkniętych naczyń krwionośnych lub skleroterapię – wstrzyknięcie roztworu bezpośrednio do żyły, powodujące jej zapadnięcie i wymuszenie przekierowania krwi przez zdrowsze żyły.
W ostatnich latach naukowcy badali lek o nazwie miransertib, pierwotnie opracowany jako lek przeciwnowotworowy. Badania wykazały, że miransertib może zmniejszać nasilenie zmian i bólu u osób z zespołem Proteusa. Lek był dobrze tolerowany, nawet u dzieci. Badacze odkryli, że znacznie niższa dawka leku niż stosowana w badaniach onkologicznych jest dobrze tolerowana i że istnieją pewne wstępne, choć niepotwierdzone, wskazania, że lek miał korzystny wpływ na objawy zespołu Proteusa.
Powikłania
Oprócz zmian w wyglądzie fizycznym, osoby z zespołem Proteusa mogą doświadczać problemów neurologicznych.
Osoby z zespołem Proteusa mają zwiększone ryzyko rozwoju różnych rodzajów nienowotworowych (łagodnych) guzów.
Innym potencjalnym powikłaniem zespołu Proteusa jest zwiększone ryzyko rozwoju rodzaju zakrzepu krwi zwanego zakrzepicą żył głębokich (DVT). Zakrzepy te występują najczęściej w głębokich żyłach nóg lub ramion. Jeśli te zakrzepy przemieszczają się przez układ krwionośny, mogą zatrzymać się w płucach i spowodować zagrażające życiu powikłanie.
Nadmierny rozrost może powodować duże pęcherze, choroby płuc, powiększenie jednej strony mózgu oraz wady naczyniowe.
Powikłania ortopedyczne, w tym skolioza, są częste.
Rokowanie
Zespół Proteusa jest przewlekłym, postępującym schorzeniem, które pogarsza się z wiekiem. Choroba może znacząco skrócić długość życia, często prowadząc do śmiertelnych powikłań.
Możliwe jest, że większość pacjentów (z mniej poważnymi postaciami choroby) pozostaje niezdiagnozowana. Ci najłatwiej diagnozowani są również najbardziej poważnie zniekształceni.
Regionalny nadmierny wzrost z silnym składnikiem kostnym zwykle zaczyna być widoczny w drugiej połowie pierwszego roku życia lub w pierwszej połowie drugiego roku życia i postępuje nieproporcjonalnie w fazach w okresie dzieciństwa.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Włochy