Zaburzenia zachowania podczas snu z szybkim ruchem gałek ocznych

Czym jest zaburzenie zachowania podczas snu REM?

Zaburzenie zachowania podczas snu z szybkim ruchem gałek ocznych (RBD) to zaburzenie snu, w którym osoba fizycznie lub głosowo odgrywa swoje sny podczas fazy snu REM (fazy snu z szybkimi ruchami gałek ocznych). Osoba śpiąca nie jest świadoma swoich działań.1

RBD jest parasomnią, czyli zaburzeniem snu, które wiąże się z nietypowymi i niepożądanymi zdarzeniami fizycznymi lub doświadczeniami, które zakłócają sen. Główną cechą tego zaburzenia jest utrata normalnego osłabienia napięcia mięśniowego (czyli utraty paraliżu) podczas fazy snu REM, kiedy to paraliż mięśni jest nie tylko normalny, ale także konieczny.12

Sen REM to faza snu, podczas której zazwyczaj śnimy żywe sny. Podczas nocy przeżywamy kilka cykli REM. Pierwszy cykl REM zaczyna się około 90 minut po zaśnięciu i trwa około 10 minut. Każdy kolejny cykl REM staje się coraz dłuższy.1

Rodzaje zaburzenia

Istnieją trzy główne kategorie zaburzenia zachowania podczas snu REM: idiopatyczne RBD, RBD wywołane lekami oraz wtórne RBD spowodowane innym schorzeniem medycznym.3

Idiopatyczne lub izolowane RBD występuje, gdy zaburzenie rozwija się spontanicznie bez znanej przyczyny. Większość osób z idiopatycznym RBD w końcu rozwinie schorzenie neurodegeneracyjne – w szczególności chorobę Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy'ego lub zanik wieloukładowy. Te choroby nazywane są alfa-synukleinopatią.1

Objawowe lub wtórne RBD pojawia się w wyniku innej choroby, takiej jak narkolepsja typu 1. Gdy osoba ma zarówno alfa-synukleinopatię, jak i RBD, jest to uznawane za wtórne RBD.1

RBD wywołane lekami może rozwinąć się u osób przyjmujących pewne leki przeciwdepresyjne.1

Objawy i zachowania

RBD charakteryzuje się utratą normalnego osłabienia napięcia mięśniowego szkieletowych podczas snu REM i wiąże się z wyraźną aktywnością ruchową oraz żywymi snami.2 Te sny często obejmują krzyczenie, wrzeszczenie, śmiech, płacz, machanie rękami, kopanie, uderzanie pięściami lub zrywanie się z łóżka.24

Zachowania obserwowane podczas epizodów RBD mogą być dość dramatyczne i mogą obejmować mówienie, krzyczenie, a nawet podskakiwanie z łóżka. Ruchy te odzwierciedlają treść snów wypełnionych akcją lub gwałtownych snów, w których osoba jest atakowana lub się broni.45

RBD może prowadzić do przypadkowego zranienia siebie lub partnera w łóżku, szczególnie gdy osoba odgrywa gwałtowny koszmar nocny. Ze względu na to ryzyko obrażeń ważne jest poszukiwanie leczenia.1

Przyczyny zaburzenia

Dokładna przyczyna zaburzenia zachowania podczas snu REM nie jest w pełni poznana. Jednak często jest ono związane z chorobami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Parkinsona, otępienie z ciałami Lewy'ego lub zanik wieloukładowy.4

RBD może również występować jako objaw narkolepsji typu 1. U niektórych osób zaburzenie rozwija się po przyjmowaniu określonych leków przeciwdepresyjnych.1

Zaburzenie to zostało po raz pierwszy opisane w 1986 roku i od tego czasu jest uznawane za bardzo silny wskaźnik progresji do synukleinopatii, zwykle choroby Parkinsona lub otępienia z ciałami Lewy'ego.2

Rozpoznanie choroby

Rozpoznanie zaburzenia zachowania podczas snu REM wymaga potwierdzenia za pomocą badania snu w laboratorium (polisomnografii) z nagraniem wideo. Badanie to pomaga stwierdzić nieprawidłowe zachowania podczas snu REM i wyklucza inne zaburzenia snu.3

Kryteria diagnostyczne według klasyfikacji DSM-5-TR obejmują:6

• Nawracające epizody budzenia się podczas snu związane z wokalizacją i/lub złożonymi zachowaniami ruchowymi, które pojawiają się podczas fazy snu REM
• Po przebudzeniu z tych epizodów osoba nie jest zdezorientowana ani splątana i jest w pełni przytomna
• Obecność jednego z poniższych: sen REM bez osłabienia napięcia mięśniowego w badaniu polisomnograficznym lub historia sugerująca RBD i ustalone rozpoznanie synukleinopatii (np. choroba Parkinsona, zanik wieloukładowy)
• Epizody powodują znaczący niepokój lub upośledzenie funkcjonowania społecznego, zawodowego lub w innych obszarach, co może obejmować poważne urazy dla siebie lub partnera w łóżku

Zaburzenie nie może być wyjaśnione działaniem substancji psychoaktywnych, leków ani innym zaburzeniem psychicznym lub stanem medycznym.6

Leczenie

Leczenie zaburzenia zachowania podczas snu REM może być wyzwaniem u niektórych pacjentów z podstawowymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi. Klonazepam okazał się bardzo skutecznym lekiem w leczeniu RBD. Jest skuteczny u prawie 90% pacjentów (całkowita poprawa u 79% pacjentów i częściowa poprawa u kolejnych 11% pacjentów), z niewielkimi oznakami tolerancji lub nadużywania.7

Odpowiedź na leczenie klonazepamem zwykle zaczyna się w pierwszym tygodniu, często już pierwszej nocy. Początkowa dawka wynosi 0,5 mg przed snem. Jeśli jest nieskuteczna, dawki można zwiększyć do 1-2 mg. Leczenie powinno być kontynuowane bezterminowo, ponieważ gwałtowne zachowania i koszmary nocne nawracają szybko po odstawieniu leku u prawie wszystkich pacjentów.7

U niewielkiej liczby pacjentów, szczególnie osób starszych, klonazepam może zwiększać ryzyko dezorientacji lub upadków i może pogorszyć obturacyjny bezdech senny. Klonazepam jest nieskuteczny u około 10% pacjentów.7

Kilka badań wykazało korzystny wpływ melatoniny na RBD. Skuteczna dawka melatoniny wynosiła 3-6 mg przyjmowana doustnie przed snem.7 Melatonina jest użyteczna w leczeniu RBD.2

Rokowanie i związek z chorobami neurodegeneracyjnymi

RBD jest bardzo silnym wskaźnikiem progresji do synukleinopatii, zwykle choroby Parkinsona lub otępienia z ciałami Lewy'ego. Większość osób z idiopatycznym RBD w końcu rozwinie schorzenie neurodegeneracyjne.12

Zaburzenie to może występować na wiele lat przed pojawieniem się innych objawów choroby neurodegeneracyjnej. Z tego powodu wczesne rozpoznanie RBD w podstawowej opiece zdrowotnej jest bardzo ważne.8

Bezpieczeństwo w środowisku snu

Ponieważ RBD może prowadzić do urazów, ważne jest zapewnienie bezpiecznego środowiska snu. Ruchy związane z RBD mogą spowodować obrażenia u osoby śpiącej lub jej partnera w łóżku, szczególnie gdy osoba odgrywa gwałtowny koszmar nocny.1

Normalnie podczas snu REM mięśnie są tymczasowo sparaliżowane, ale w przypadku RBD ten paraliż jest niepełny lub nieobecny, co pozwala na ruch podczas śnienia. Dlatego tak istotne jest odpowiednie zabezpieczenie sypialni i podjęcie leczenia.4