Zaburzenie afektywne Podstawowe informacje

Czym są zaburzenia afektywne?

Zaburzenia afektywne, zwane również zaburzeniami nastroju, to stan zdrowia psychicznego, który przede wszystkim wpływa na stan emocjonalny człowieka. Są to zaburzenia, w których osoba doświadcza długich okresów skrajnego szczęścia, skrajnego smutku lub obu tych stanów naprzemiennie. Niektóre zaburzenia nastroju obejmują również inne uporczywe emocje, takie jak gniew i drażliwość1.

Nastrój definiuje się jako wszechogarniające i trwałe uczucie, które jest odczuwane wewnętrznie i wpływa niemal na wszystkie aspekty zachowania człowieka w świecie zewnętrznym. Zaburzenia nastroju charakteryzują się znaczącymi zakłóceniami w emocjach – ciężkimi stanami obniżonego nastroju zwanymi depresją lub stanami podwyższonego nastroju zwanymi hipomanią lub manią2.

Normalne jest, że nastrój zmienia się w zależności od sytuacji. Jednak aby otrzymać diagnozę zaburzenia nastroju, objawy muszą być obecne przez kilka tygodni lub dłużej. Zaburzenia nastroju mogą powodować zmiany w zachowaniu i mogą wpływać na zdolność do wykonywania codziennych czynności, takich jak praca czy szkoła3.

Rodzaje zaburzeń afektywnych

Istnieje kilka głównych typów zaburzeń afektywnych. Do najczęstszych należą depresja i zaburzenie afektywne dwubiegunowe. Każde z tych zaburzeń ma swoje charakterystyczne cechy i przebieg3.

Depresja, znana również jako depresja kliniczna lub depresja większa, jest powszechnym stanem zdrowia psychicznego. Objawy depresyjne obejmują uczucie smutku lub beznadziejności. Stan ten może również powodować trudności z myśleniem, pamięcią, jedzeniem i spaniem. Aby osoba otrzymała diagnozę depresji klinicznej, objawy muszą utrzymywać się przez co najmniej dwa tygodnie3.

Istnieje kilka różnych typów depresji. Jednym z nich jest depresja poporodowa, która występuje w czasie ciąży lub po jej zakończeniu u kobiet. Kobiety po urodzeniu dziecka doświadczają zmian hormonalnych, fizycznych, emocjonalnych, finansowych i społecznych, które mogą wywołać objawy depresji poporodowej3.

Zaburzenie depresyjne uporczywe to przewlekła forma depresji. Oznacza to, że objawy depresji trwają przez długi czas, często miesiące lub lata. Innym typem jest sezonowe zaburzenie afektywne, które wiąże się ze zmianami pór roku i najczęściej rozpoczyna się późną jesienią3.

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe charakteryzuje się naprzemiennymi cyklami depresji i manii. Objawy manii obejmują podwyższony lub rozszerzający się nastrój, nadmierne poczucie własnej wartości lub ważności, zmniejszoną potrzebę snu, pędzące myśli i impulsywne zachowanie. Epizody hipomanii są zazwyczaj krótsze i mniej nasilone niż mania4.

Do innych zaburzeń afektywnych należą cyklotymia, która charakteryzuje się cyklami depresji niskiego stopnia i hipomanii, oraz zaburzenie dysregulacji nastroju z wybuchami. Zaburzenia te mogą również obejmować dysforia przedmiesiączkowa, która występuje w związku z cyklem menstruacyjnym3.

Rozpowszechnienie zaburzeń afektywnych

Zaburzenia afektywne są powszechnymi schorzeniami psychiatrycznymi, które prowadzą do zwiększonej zachorowalności i śmiertelności. Około 5% dorosłych w Stanach Zjednoczonych doświadcza sezonowego zaburzenia afektywnego. Zwykle rozpoczyna się ono w młodym wieku dorosłym, zazwyczaj między 18 a 30 rokiem życia5.

Kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na doświadczenie ciężkiej depresji niż mężczyźni, podczas gdy zaburzenie afektywne dwubiegunowe występuje równie często u kobiet i mężczyzn. Chociaż początek tych zaburzeń może wystąpić w każdym wieku, wiele osób doświadcza swojego pierwszego epizodu między 25 a 44 rokiem życia4.

Około 10% do 20% osób w Ameryce może doświadczać łagodniejszej formy zimowej chandrę, która nie spełnia kryteriów pełnoobjawowego sezonowego zaburzenia afektywnego. Sezonowe zaburzenie afektywne częściej występuje u osób mieszkających w stanach północnych, takich jak Pacyficzny Północny Zachód, Alaska i Nowa Anglia6.

Przyczyny zaburzeń afektywnych

Przyczyny zaburzeń afektywnych są złożone i mogą obejmować wiele czynników. Zaburzenia te często wynikają z kombinacji biologicznych, psychologicznych i środowiskowych wpływów, które oddziałują na siebie w skomplikowany sposób2.

Historia rodzinna odgrywa istotną rolę w rozwoju zaburzeń nastroju. Osoby, które mają krewnych z zaburzeniami afektycznymi, są bardziej narażone na rozwój podobnych problemów. To sugeruje istnienie komponentu genetycznego, który może zwiększać podatność na te schorzenia3.

Poprzednia diagnoza zaburzenia nastroju zwiększa ryzyko kolejnych epizodów. Trauma, stres lub poważne zmiany życiowe mogą również wywołać zaburzenia nastroju, szczególnie depresję. Choroby fizyczne lub stosowanie niektórych leków również zostały powiązane z rozwojem zaburzeń afektywnych3.

W przypadku sezonowego zaburzenia afektywnego, zmniejszona ilość światła słonecznego jesienią i zimą może zakłócić wewnętrzny zegar biologiczny organizmu, zwany rytmem dobowym. Ten rytm jest wyzwalany przez światło słoneczne i ciemność, które pomagają w produkcji substancji chemicznych, takich jak melatonina (hormon związany ze snem) i serotonina (hormon związany z nastrojem)7.

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe zostało powiązane ze zmianami w strukturze i funkcji mózgu. Badania sugerują, że nieprawidłowości w pewnych obszarach mózgu mogą przyczyniać się do rozwoju tego zaburzenia. Depresja została powiązana z poważnymi chorobami, takimi jak nowotwory, cukrzyca, choroba Parkinsona i choroby serca3.

Czynniki ryzyka

Pewne grupy osób, zachowania i nawyki zwiększają ryzyko rozwoju zaburzeń afektywnych. Zrozumienie tych czynników ryzyka może pomóc w identyfikacji osób, które mogą być bardziej podatne na te schorzenia i mogą potrzebować dodatkowego wsparcia lub monitorowania3.

Kobiety są szczególnie narażone na niektóre typy zaburzeń afektywnych. Są one czterokrotnie bardziej narażone na sezonowe zaburzenie afektywne niż mężczyźni. Hormony płciowe mogą odgrywać rolę w tej zwiększonej podatności, szczególnie w przypadku depresji poporodowej6.

Osoby z historią traumy lub poważnych zmian życiowych są bardziej narażone na rozwój zaburzeń nastroju. Obejmuje to osoby, które doświadczyły utraty bliskiej osoby, rozwodu, problemów finansowych lub innych stresujących wydarzeń życiowych. Długotrwały stres może również zwiększać ryzyko3.

Osoby z innymi zaburzeniami zdrowia psychicznego są również bardziej narażone. Istnieje wysoka współwystępowalność między zaburzeniami afektywnych a zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami związanymi z używaniem substancji i innymi problemami zdrowia psychicznego. Osoby z przewlekłymi chorobami fizycznymi również mają zwiększone ryzyko3.

Miejsce zamieszkania może wpływać na ryzyko sezonowego zaburzenia afektywnego. Osoby mieszkające dalej od równika, gdzie dni zimowe są krótsze, mają większe ryzyko rozwoju tego zaburzenia. Również osoby, które pracują na zmiany lub mają zaburzone rytmy dobowe, mogą być bardziej podatne6.

Objawy zaburzeń afektywnych

Objawy zaburzeń afektywnych różnią się w zależności od typu zaburzenia, ale ogólnie obejmują znaczące zmiany w nastroju, energii i zachowaniu. Te objawy mogą znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie i jakość życia osoby dotkniętej chorobą3.

Objawy depresji większej obejmują uczucia smutku, utratę zainteresowania normalnie przyjemnymi aktywnościami, stan zwany anhedonią. Osoby z depresją często doświadczają zmian w apetycie i śnie, utraty energii i problemów z koncentracją i podejmowaniem decyzji. Mogą również czuć się beznadziejnie, bezwartościowo lub winne4.

Epizody zaburzenia depresyjnego uporczywego przypominają depresję, ale są łagodniejsze i często trwają dłużej. Osoby z tym zaburzeniem mogą funkcjonować na co dzień, ale stale czują się przygnębione i mają mniejszą energię niż zwykle. Ten stan może trwać miesiące lub nawet lata4.

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe charakteryzuje się naprzemiennymi cyklami depresji i manii. Objawy manii obejmują podwyższony lub rozszerzający się nastrój, nadmierne poczucie własnej wartości lub ważności, zmniejszoną potrzebę snu, pędzące myśli i impulsywne zachowanie. Ludzie w stanach maniakalnych mogą angażować się w działania, które powodują fizyczną, społeczną lub finansową szkodę8.

Sezonowe zaburzenie afektywne ma specyficzne objawy związane z porami roku. Obejmują one uczucie smutku przez większość dnia, niską motywację do wykonywania rzeczy, zmęczenie, więcej spania, więcej jedzenia i uczucia bezradności, beznadziejności oraz niskiej samooceny. Także trudności z koncentracją lub skupieniem uwagi są częste5.

Przyrost wagi i nadmierna senność, znana jako hipersomnia, są bardzo powszechne w przypadku sezonowego zaburzenia afektywnego. Bardziej poważne objawy obejmują poczucie beznadziejności, bezwartościowości i myśli samobójcze. Te objawy wymagają natychmiastowej uwagi medycznej6.

Zapobieganie zaburzeniom afektywnym

Chociaż nie wszystkie zaburzenia afektywne można zapobiec, istnieje wiele kroków, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko lub złagodzić nasilenie objawów. Te strategie zapobiegawcze koncentrują się na zdrowym stylu życia i wczesnej interwencji3.

Regularna aktywność fizyczna jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zapobiegania i łagodzenia objawów depresji. Ćwiczenia, szczególnie na świeżym powietrzu i w świetle dziennym, mogą pomóc poprawić nastrój i zwiększyć energię. Nawet krótki spacer w porze lunchu może być korzystny9.

Zdrowa, zrównoważona dieta jest również ważna dla zdrowia psychicznego. Spożywanie różnorodnych produktów pełnowartościowych, ograniczanie przetworzonych pokarmów i unikanie nadmiernej ilości cukru może pomóc w stabilizacji nastroju. Niektóre badania sugerują, że brak witaminy D może przyczyniać się do sezonowego zaburzenia afektywnego9.

Dobra higiena snu jest kluczowa dla zdrowia psychicznego. Oznacza to przestrzeganie regularnego harmonogramu snu, tworzenie spokojnego środowiska do snu i unikanie kofeiny oraz ekranów przed snem. Wystarczająca ilość snu może pomóc zapobiec nasileniu się objawów depresji3.

Zarządzanie stresem jest również ważne. Techniki takie jak medytacja, terapia poznawczo-behawioralna i ćwiczenia relaksacyjne mogą pomóc w radzeniu sobie ze stresem i zmniejszeniu ryzyka rozwoju zaburzeń nastroju. Unikanie sytuacji stresowych, kiedy to możliwe, również może być pomocne9.

W przypadku sezonowego zaburzenia afektywnego, maksymalne wykorzystanie naturalnego światła słonecznego może być pomocne. Postaraj się spędzać jak najwięcej czasu na zewnątrz w świetle dziennym, nawet w chłodniejsze dni. Spraw, aby środowisko pracy i domu było jak najbardziej jasne i przewiewne, oraz siedź blisko okien, gdy jesteś w pomieszczeniu9.

Patofizjologia zaburzeń afektywnych

Patofizjologia zaburzeń afektywnych odnosi się do zmian w normalnych funkcjach organizmu, które prowadzą do rozwoju tych schorzeń. Zrozumienie mechanizmów biologicznych leżących u podstaw zaburzeń nastroju pomaga w opracowywaniu skuteczniejszych metod leczenia10.

Jedna z głównych teorii wyjaśniających depresję to teoria monoaminowa. Zgodnie z tą teorią, depresja wynika z nieprawidłowości w neurotransmiterach monoaminowych w mózgu, szczególnie serotoniny, noradrenaliny i dopaminy. Te substancje chemiczne odgrywają kluczową rolę w regulacji nastroju, motywacji i innych funkcji emocjonalnych10.

Serotonina jest szczególnie ważna dla stabilności emocjonalnej. Kiedy poziom serotoniny jest prawidłowy, osoba czuje się bardziej skupiona i ma lepszy stan emocjonalny, czując się szczęśliwsza i spokojniejsza. Obniżone poziomy serotoniny są związane z objawami depresji7.

W przypadku sezonowego zaburzenia afektywnego, zmniejszone narażenie na światło słoneczne jesienią i zimą może zakłócać rytm dobowy organizmu. Ten wewnętrzny zegar biologiczny jest regulowany przez światło i ciemność, które wpływają na produkcję melatoniny i serotoniny. Zakłócenie tego rytmu może prowadzić do objawów depresji7.

Sezonowe zaburzenie afektywne może zwiększać produkcję melatoniny i zmniejszać poziom serotoniny, co prowadzi do niskiego nastroju, niskiej motywacji do wykonywania rzeczy, zmęczenia, większej ilości snu i jedzenia. Te zmiany biochemiczne w mózgu są podstawą objawów doświadczanych przez osoby z tym zaburzeniem5.

Badania również sugerują związek między depresją a nieprawidłowościami w reakcjach stresowych w mózgu. Przewlekły stres może prowadzić do zmian w funkcjonowaniu osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, która reguluje odpowiedź organizmu na stres. Te zmiany mogą przyczyniać się do rozwoju depresji10.

W przypadku zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, badania wykazały nieprawidłowości w strukturze i funkcji mózgu. Zmiany w określonych obszarach mózgu, które są odpowiedzialne za regulację nastroju i emocji, mogą przyczyniać się do naprzemiennych cyklów depresji i manii charakterystycznych dla tego zaburzenia8.