Zespół stresu pourazowego to stan zdrowia psychicznego, który może rozwinąć się u osób, które przeżyły lub były świadkami traumatycznych wydarzeń. Choć doświadczenie traumy jest powszechne, nie wszyscy rozwijają to zaburzenie – szacuje się, że dotyka ono około 3,9% populacji światowej w pewnym momencie życia.
Czym jest zespół stresu pourazowego
Zespół stresu pourazowego, znany również jako PTSD (od angielskiej nazwy Post-Traumatic Stress Disorder), to stan zdrowia psychicznego wywołany bardzo stresującymi, przerażającymi lub traumatycznymi wydarzeniami. Może on rozwinąć się u osób, które doświadczyły lub były świadkami zdarzenia traumatycznego, które zagrażało życiu lub stwarzało znaczące zagrożenie dla fizycznego, emocjonalnego lub duchowego dobrostanu.
Osoby z PTSD mają intensywne i natrętne myśli oraz uczucia związane z przeżytym doświadczeniem, które utrzymują się długo po zakończeniu zdarzenia. Zaburzenie to dotyka ludzi w każdym wieku i może wystąpić bezpośrednio po traumatycznym wydarzeniu lub nawet po tygodniach, miesiącach, a czasem latach od jego zaistnienia.
Szacuje się, że około 3,9% populacji światowej doświadczyło PTSD w pewnym momencie swojego życia. Ważne jest, aby pamiętać, że większość osób narażonych na potencjalnie traumatyczne wydarzenia nie rozwija PTSD – szacuje się, że zaburzenie to dotyka około 1 na 3 osoby, które przeżyły traumatyczne doświadczenie.
Co wywołuje zespół stresu pourazowego
Trauma lub zdarzenie traumatyczne to cokolwiek, co poważnie zagraża twojemu istnieniu lub poczuciu bezpieczeństwa. Nie musi to być pojedyncze zdarzenie – może to być długotrwała trauma, taka jak życie w warunkach wojennych lub częste doświadczanie przemocy. Trauma nie musi również zdarzyć się bezpośrednio tobie – możesz rozwinąć PTSD będąc świadkiem traumatycznego wydarzenia lub po dowiedzeniu się, że traumatyczne wydarzenie przydarzyło się twojej bliskiej osobie.
Każda sytuacja, którą osoba uznaje za traumatyczną, może wywołać PTSD. Przykłady wydarzeń traumatycznych obejmują między innymi:
poważne wypadki drogowe
gwałtowne ataki osobiste, takie jak napaść seksualna, napad lub rabunek
poważne problemy zdrowotne
działania wojenne i walki bojowe
klęski żywiołowe, takie jak tornado, trzęsienie ziemi, pożar lub powódź
przemoc fizyczna i słowna
przemoc seksualna lub molestowanie
znęcanie się
nagła śmierć bliskiej osoby
doświadczenia związane z porodem
Nie do końca jest jasne, dlaczego niektóre osoby rozwijają to zaburzenie, a inne nie, mimo że naukowcy prowadzą badania nad czynnikami genetycznymi, neurobiologicznymi i osobistymi, które mogą wpływać na rozwój PTSD po traumatycznym wydarzeniu.
Objawy zespołu stresu pourazowego
Osoba z PTSD często ponownie przeżywa traumatyczne wydarzenie poprzez koszmary nocne i flashbacki (nagłe, żywe wspomnienia), a także może odczuwać uczucie izolacji, drażliwość i poczucie winy. Mogą również występować problemy ze snem, takie jak bezsenność, oraz trudności z koncentracją. Te objawy są często na tyle nasilone i uporczywe, że mają znaczący wpływ na codzienne życie osoby.
PTSD obejmuje reakcje stresowe takie jak:
lęk, obniżony nastrój lub uczucie winy i wstydu
flashbacki lub koszmary nocne
unikanie sytuacji, miejsc i działań związanych ze zdarzeniem traumatycznym
Te objawy powodują cierpienie i zakłócają codzienne funkcjonowanie. Normalne jest odczuwanie niepokojących i dezorientujących myśli po traumatycznym wydarzeniu, ale u większości ludzi objawy te naturalnie ustępują w ciągu kilku tygodni.
Powinieneś skonsultować się z lekarzem, jeśli ty lub twoje dziecko nadal macie problemy po około 4 tygodniach od traumatycznego doświadczenia, lub jeśli objawy są szczególnie dokuczliwe.
Złożony zespół stresu pourazowego
Osoby, które wielokrotnie doświadczają sytuacji traumatycznych, takich jak poważne zaniedbanie, przemoc lub wykorzystywanie, mogą zostać zdiagnozowane ze złożonym PTSD. Złożony PTSD może powodować podobne objawy do PTSD i może nie rozwinąć się aż do lat po wydarzeniu. Często jest bardziej nasilony, jeśli trauma została doświadczona we wczesnym okresie życia, ponieważ może to wpłynąć na rozwój dziecka.
Kto jest bardziej narażony na rozwój zaburzenia
PTSD może rozwinąć się w każdym wieku. Wiele czynników ryzyka odgrywa rolę w tym, czy rozwiniesz PTSD. Należą do nich:
płeć – kobiety są bardziej narażone na rozwój PTSD
doświadczenie traumy w dzieciństwie
odczuwanie przerażenia, bezradności lub ekstremalnego strachu
przechodzenie przez traumatyczne wydarzenie, które trwa długo
posiadanie niewielkiego lub żadnego wsparcia społecznego po wydarzeniu
radzenie sobie z dodatkowym stresem po wydarzeniu, takim jak utrata bliskiej osoby lub utrata pracy
Badania pokazują, że kobiety są dwukrotnie bardziej narażone na otrzymanie diagnozy PTSD w porównaniu z mężczyznami. Odczuwanie wsparcia ze strony rodziny, przyjaciół lub innych osób po potencjalnie traumatycznym wydarzeniu może zmniejszyć ryzyko rozwoju PTSD.
Jak diagnozuje się zespół stresu pourazowego
Przed rozpoczęciem leczenia PTSD przeprowadza się szczegółową ocenę objawów, aby upewnić się, że leczenie jest dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta. Ocenę tę może przeprowadzić lekarz rodzinny lub specjalista.
Prawdopodobnie zostanie zaproponowane leczenie, jeśli objawy PTSD utrzymują się dłużej niż 4 tygodnie lub jeśli objawy są poważne. Istnieje wiele specjalistów zdrowia psychicznego, z którymi możesz się spotkać, jeśli masz PTSD, takich jak terapeuta psychologiczny, psycholog, pielęgniarka psychiatryczna lub psychiatra.
Do diagnozowania PTSD i określania nasilenia objawów wykorzystuje się kryteria diagnostyczne, takie jak te zawarte w Diagnostycznym i Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych, wydanie piąte (DSM-5).
Aktywne monitorowanie
Jeśli masz łagodne objawy PTSD lub jeśli objawy występują krócej niż 4 tygodnie, może zostać zalecone podejście zwane aktywnym monitorowaniem. Aktywne monitorowanie polega na uważnym obserwowaniu objawów, aby sprawdzić, czy się poprawiają czy pogarszają.
Czasami jest to zalecane, ponieważ 2 na 3 osoby, które rozwijają problemy po traumatycznym doświadczeniu, czują się lepiej w ciągu kilku tygodni bez leczenia. Jeśli zalecane jest aktywne monitorowanie, powinieneś mieć wizytę kontrolną w ciągu miesiąca.
Leczenie zespołu stresu pourazowego
PTSD można skutecznie leczyć, nawet gdy rozwija się wiele lat po traumatycznym wydarzeniu. Istnieją skuteczne metody leczenia PTSD. Głównym sposobem leczenia PTSD jest psychoterapia (terapia rozmową).
Terapie rozmową
Jeśli masz PTSD wymagające leczenia, zazwyczaj w pierwszej kolejności zalecane są terapie rozmową. Najnowsze dowody naukowe przekonująco wskazują, że stosowanie terapii skoncentrowanych na traumie, takich jak Terapia Przetwarzania Poznawczego (CPT), Terapia Przedłużonej Ekspozycji (PE) oraz Desensytyzacja i Przetwarzanie za pomocą Ruchów Gałek Ocznych (EMDR), stanowią obecny złoty standard leczenia.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to rodzaj terapii rozmową, która ma na celu pomóc w radzeniu sobie z problemami poprzez zmianę sposobu myślenia i działania. Trauma-skoncentrowana CBT wykorzystuje szereg technik psychologicznych, aby pomóc w pogodzeniu się z traumatycznym wydarzeniem. Na przykład, terapeuta może poprosić cię o zmierzenie się z traumatycznymi wspomnieniami poprzez szczegółowe opisywanie aspektów twojego doświadczenia. Podczas tego procesu terapeuta pomaga radzić sobie z wszelkim cierpieniem, które odczuwasz, jednocześnie identyfikując przekonania, które możesz mieć na temat tego doświadczenia.
Leczenie pierwszego rzutu PTSD obejmuje psychoterapię, taką jak trauma-skoncentrowana terapia poznawczo-behawioralna.
Leczenie farmakologiczne
Farmakoterapia jest przydatna dla pacjentów, którzy mają objawy resztkowe po psychoterapii lub nie mogą lub nie chcą korzystać z psychoterapii. Kombinacja terapii rozmową i leków może być zalecana, jeśli masz ciężkie lub uporczywe PTSD.
Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (takie jak fluoksetyna, paroksetyna i sertralina) oraz inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny wenlafaksyna skutecznie leczą pierwotne objawy PTSD. Dodanie innej farmakoterapii, takiej jak atypowe leki przeciwpsychotyczne lub topiramatu, może być pomocne w przypadku objawów resztkowych.
Należy unikać stosowania leków benzodiazepinowych lub innych leków uspokajających i nasennych, ponieważ powodują one zwiększenie natrętnych i dysocjacyjnych objawów w czasie.
Leczenie zaburzeń snu
Pacjenci z PTSD często mają zaburzenia snu związane z nadpobudliwością lub koszmarami nocnymi. Prazosin jest skuteczny w leczeniu zaburzeń snu związanych z PTSD. Lekarze powinni rozważyć badanie pacjentów z PTSD pod kątem bezdechu sennego, ponieważ wielu pacjentów z zaburzeniami snu związanymi z PTSD ma tę chorobę.
Leczenie chorób współistniejących
Współwystępowanie zaburzeń psychiatrycznych, szczególnie zaburzeń nastroju i nadużywania substancji, jest powszechne w PTSD i najlepiej jest je leczyć jednocześnie.
Jak radzić sobie z wyzwalaczami PTSD
Osoby z PTSD mogą mieć intensywne reakcje na określone miejsca, osoby, zapachy i dźwięki – nazywane wyzwalaczami. Wyzwalacze mogą powodować uczucie, jakby traumatyczne wydarzenie działo się ponownie, co może być dezorientujące i przerażające.
Osoby z PTSD są w stanie czujności przez większość czasu. Mogą czuć się niespokojne, złe lub smutne, mieć problemy ze snem i jedzeniem. Mogą czuć się stale na straży i łatwo się przestraszyć.
Wyzwalacze mogą uruchomić reakcję stresową organizmu, koncentrując uwagę osoby na zagrożeniu, co przypomina reakcję "walcz lub uciekaj". Wiedza o tym, jak radzić sobie z wyzwalaczami PTSD, może pomóc osobom żyjącym z tym schorzeniem w gojeniu się z traumy i zmniejszeniu objawów, które mogą zakłócać ich życie i relacje.
Perspektywy i możliwość wyzdrowienia
Możliwe jest skuteczne leczenie PTSD wiele lat po wystąpieniu traumatycznego wydarzenia lub wydarzeń, co oznacza, że nigdy nie jest za późno, aby uzyskać pomoc. Traumatyczne wydarzenia mogą być bardzo trudne do zaakceptowania, ale konfrontowanie się z własnymi uczuciami i uzyskanie profesjonalnej pomocy jest często jedynym sposobem skutecznego leczenia PTSD.
Skuteczne leczenie może mieć pozytywny wpływ na osoby z objawami PTSD. Leczenie zależy od nasilenia objawów i tego, jak szybko pojawiają się po traumatycznym wydarzeniu.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Holandia