Zespół limfoproliferacyjny sprzężony z chromosomem X to rzadkie zaburzenie genetyczne, które powoduje, że układ odpornościowy nadmiernie reaguje na zakażenia, szczególnie wirusem Epsteina-Barr. Choroba dotyka niemal wyłącznie chłopców i może prowadzić do poważnych powikłań zagrażających życiu.
Czym jest zespół limfoproliferacyjny sprzężony z chromosomem X?
Zespół limfoproliferacyjny sprzężony z chromosomem X (w skrócie XLP) to zaburzenie układu odpornościowego i komórek krwiotwórczych, które występuje niemal wyłącznie u mężczyzn. Jest to rzadka choroba genetyczna, która powoduje, że układ odpornościowy nieprawidłowo reaguje na zakażenia.
Choroba ma również inną nazwę – zespół Duncana. Szacuje się, że jeden na milion młodych mężczyzn ma typ XLP1, natomiast typ XLP2 jest jeszcze rzadszy i dotyka około jednego na pięć milionów mężczyzn.
Istnieją dwa rozpoznawalne podtypy tej choroby: XLP1 i XLP2 (zwany również niedoborem XIAP). Oba typy mają podobne objawy kliniczne, choć są spowodowane zmianami w różnych genach.
Co powoduje tę chorobę?
XLP1 jest spowodowany zmianą w genie SH2D1A (znanym również jako gen BIRC4), natomiast XLP2 jest wynikiem zmian w genie XIAP. Te warunki są określane jako „sprzężone z chromosomem X recesywne". Oznacza to, że zmieniony gen znajduje się na chromosomie X.
Ponieważ mężczyźni mają jeden chromosom X i jeden chromosom Y, pojedyncza zmiana w genie na chromosomie X jest wystarczająca, aby choroba się ujawniła. Z tego powodu XLP dotyka głównie chłopców i mężczyzn.
Typ XLP1 jest najczęstszą formą i stanowi około 60% wszystkich przypadków. Jest spowodowany mutacją w genie kodującym białko SAP (białko związane z cząsteczką sygnalizacyjną aktywacji limfocytów). Bez prawidłowo działającego białka SAP, limfocyty (rodzaj białych krwinek) namnażają się w niekontrolowany sposób w odpowiedzi na zakażenie wirusem Epsteina-Barr, a komórki NK (naturalne komórki zabójcze) nie funkcjonują prawidłowo.
Objawy i problemy zdrowotne
Zespół limfoproliferacyjny sprzężony z chromosomem X zwykle nie daje objawów, dopóki nie dojdzie do zakażenia wirusem Epsteina-Barr (EBV). EBV to bardzo powszechny wirus, który w końcu zakaża większość ludzi. U niektórych osób powoduje mononukleozę zakaźną (potocznie zwaną „mono").
Ponad połowa osób z tym zaburzeniem doświadcza przesadnej reakcji immunologicznej na wirus Epsteina-Barr. Normalnie, po początkowym zakażeniu, EBV pozostaje w określonych komórkach układu odpornościowego zwanych limfocytami B. Jednak wirus zazwyczaj pozostaje nieaktywny (utajony), ponieważ jest kontrolowany przez inne limfocyty zwane limfocytami T, które specyficznie celują w zakażone EBV komórki B.
Osoby z XLP mogą reagować na zakażenie EBV produkując nieprawidłowo dużą liczbę limfocytów T, limfocytów B i innych limfocytów zwanych makrofagami. To namnażanie komórek układu odpornościowego często powoduje zagrażającą życiu reakcję zwaną limfohistiocytozą hemofagocytarną (w skrócie HLH). Jest to najczęstsza manifestacja choroby, niezależnie od podtypu.
Limfohistiocytoza hemofagocytarna powoduje gorączkę, niszczy komórki krwiotwórcze w szpiku kostnym i uszkadza wątrobę. Mogą być również dotknięte śledziona, serce, nerki oraz inne narządy i tkanki. U niektórych osób z XLP limfohistiocytoza hemofagocytarna lub podobne objawy mogą wystąpić nawet bez zakażenia EBV.
Kiedy pojawia się zakażenie EBV, większość pacjentów rozwija gwałtowną lub śmiertelną mononukleozę zakaźną z niewydolnością wątroby (spowodowaną przez cytotoksyczne limfocyty T, które reagują na zakażone EBV komórki B lub inne komórki tkankowe).
Około jedna trzecia osób z XLP doświadcza dysgammaglobulinemii, co oznacza, że mają nieprawidłowe poziomy niektórych rodzajów przeciwciał. Przeciwciała (znane również jako immunoglobuliny) to białka, które przyczepiają się do określonych obcych cząstek i drobnoustrojów, oznaczając je do zniszczenia. Osoby z dysgammaglobulinemią są podatne na nawracające zakażenia.
Osoby, które przeżyją początkowe zakażenie, mogą rozwinąć chłoniaki z komórek B (nowotwory komórek układu odpornościowego), niedokrwistość aplastyczną (niezdolność do wytwarzania czerwonych krwinek), hipogammaglobulinemię (przypominającą tę w pospolitym zmiennym niedoborze odporności), powiększenie śledziony lub kombinację tych schorzeń.
Nowotwory komórek układu odpornościowego (chłoniaki) występują u około jednej trzeciej osób z XLP.
Bez leczenia większość osób z XLP przeżywa tylko do dzieciństwa. Zgon zwykle wynika z limfohistiocytozy hemofagocytarnej.
Rozpoznanie choroby
Rozpoznanie zespołu limfoproliferacyjnego sprzężonego z chromosomem X należy rozważyć u młodych mężczyzn, którzy mają ciężkie zakażenie wirusem Epsteina-Barr, limfohistiocytozę hemofagocytarną, sugestywny wywiad rodzinny lub inne charakterystyczne objawy.
Rozpoznanie potwierdza się za pomocą badań genetycznych. Badania te polegają na analizie DNA pacjenta w celu wykrycia zmian (mutacji) w genach SH2D1A lub XIAP, które są odpowiedzialne za rozwój tej choroby.
Leczenie
Leczeniem zespołu limfoproliferacyjnego sprzężonego z chromosomem X jest przeszczepienie komórek macierzystych hematopoetycznych (znane również jako przeszczep szpiku kostnego). Jest to obecnie jedyna nadzieja na wyleczenie tej choroby.
Trwają również badania nad opracowaniem nowej terapii genowej dla XLP. To podejście polega na wprowadzeniu zdrowej kopii wadliwego genu do własnych limfocytów T pacjenta (rodzaj białych krwinek) i przeszczepieniu ich z powrotem do organizmu. Wstępne wyniki laboratoryjne są obiecujące i sugerują, że terapia genowa może w przyszłości oferować nową metodę leczenia dla chłopców z XLP.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Niemcy