Histiocytoza komórek Langerhansa

Czym jest histiocytoza komórek Langerhansa

Histiocytoza komórek Langerhansa (w skrócie LCH) to rzadka choroba, która dotyka głównie niemowlęta i dzieci, choć może wystąpić również u dorosłych1. Schorzenie to powstaje, gdy określony typ komórek układu odpornościowego, zwanych komórkami Langerhansa (rodzaj białych krwinek, które pomagają organizmowi walczyć z infekcją), zaczyna się nadmiernie namnażać i gromadzić w organizmie2.

U zdrowych osób komórki Langerhansa znajdują się w całym ciele, szczególnie w skórze, płucach, węzłach chłonnych, szpiku kostnym, śledzionie i wątrobie1. Gdy jednak dochodzi do ich nadmiernego nagromadzenia, może to prowadzić do uszkodzenia tkanek i powstawania zmian chorobowych zwanych ziarniniakami (guzkami zbudowanymi z nagromadzonych komórek) w jednym lub wielu miejscach w organizmie3.

Histiocytoza komórek Langerhansa należy do grupy zaburzeń zwanych histiocytozami, które charakteryzują się nieprawidłowym namnażaniem histiocytów (starego określenia używanego dla określonych komórek układu odpornościowego)4. Choroba ta jest najbardziej powszechnym typem zaburzeń histiocytowych2.

Nie jest do końca jasne, czy LCH jest formą nowotworu, czy chorobą nowotworopodobną. W 2008 roku Światowa Organizacja Zdrowia uznała tę chorobę za rodzaj nowotworu krwi, częściowo ze względu na odkrycie mutacji genów powodujących nowotwory (w tym genu BRAF) w próbkach biopsyjnych większości pacjentów5. Lekarze specjalizujący się w leczeniu nowotworów i chorób krwi (onkolodzy) zajmują się również leczeniem histiocytozy komórek Langerhansa, czasami stosując terapie nowotworowe, takie jak chemioterapia1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Histiocytoza komórek Langerhansa to rzadka choroba, która występuje u około 1 na 200 000 dzieci6. U dorosłych (osób powyżej 18 roku życia) częstość występowania szacuje się na około 1-2 nowych przypadków na milion osób rocznie5. Choroba częściej dotyka chłopców niż dziewcząt6 i najczęściej diagnozowana jest u dzieci w wieku od 1 do 3 lat2.

Przyczyny histiocytozy komórek Langerhansa nie są do końca poznane. Nie jest to choroba dziedziczna ani zakaźna - nie można się nią zarazić od innej osoby7. Choroba powstaje w wyniku zmian (mutacji) w genach, które kontrolują funkcjonowanie komórek dendrytycznych układu odpornościowego. Mutacje te dotyczą genów BRAF, MAP2K1, RAS i ARAF8. Mutacje te mogą powodować nadmierne namnażanie się komórek LCH i ich gromadzenie w różnych częściach organizmu, gdzie uszkadzają tkanki lub tworzą zmiany chorobowe8.

Do czynników ryzyka rozwoju histiocytozy komórek Langerhansa należy historia nowotworów w rodzinie lub narażenie rodziców na kontakt z określonymi substancjami chemicznymi8. U dorosłych istnieje silny związek między paleniem tytoniu a występowaniem choroby, szczególnie gdy zajęte są płuca5.

Objawy choroby

Objawy histiocytozy komórek Langerhansa zależą od tego, które części ciała są dotknięte chorobą8. Choroba może występować jako pojedyncza zmiana w jednym narządzie lub jako mnogie zmiany w wielu układach organizmu. Zakres objawów jest bardzo szeroki - od pojedynczej zmiany kostnej lub niewielkiej wysypki skórnej do rozległej choroby zajmującej wiele narządów9.

Zmiany kostne występują u około 80 procent osób z tym schorzeniem3. Ziarniaki w kościach mogą powodować ból i obrzęk. Najczęściej zajęte są kości czaszki lub długie kości ramion i nóg. Zmiany te mogą prowadzić do złamań kości3.

Zmiany skórne również występują często i mogą objawiać się jako pęcherzyki, czerwonawe grudki lub wysypki o różnym nasileniu - od łagodnych do ciężkich3.

Zajęcie przysadki mózgowej (gruczołu znajdującego się u podstawy mózgu, który produkuje hormony kontrolujące wiele ważnych funkcji organizmu) może prowadzić do zaburzeń hormonalnych. Bez suplementacji hormonalnej osoby dotknięte chorobą mogą doświadczać opóźnionego lub braku dojrzewania płciowego lub niepłodności. Uszkodzenie przysadki może również prowadzić do wytwarzania nadmiernej ilości moczu (stan zwany moczówką prostą) oraz zaburzeń funkcji tarczycy3.

W 15 do 20 procentach przypadków histiocytoza komórek Langerhansa zajmuje płuca, wątrobę lub układ krwiotwórczy (szpik kostny)3. Zajęcie płuc objawia się obrzękiem małych dróg oddechowych i naczyń krwionośnych płuc, co prowadzi do sztywnienia tkanki płucnej, problemów z oddychaniem i zwiększonego ryzyka infekcji3. Uszkodzenie tych narządów może zagrażać życiu3.

Rozpoznanie

Do rozpoznania histiocytozy komórek Langerhansa wykorzystuje się badania, które oceniają narządy i układy organizmu, w których może wystąpić choroba8. Ostateczne rozpoznanie opiera się na badaniu biopsji (pobraniu małego fragmentu tkanki do badania mikroskopowego). Zmiany chorobowe w LCH mają charakterystyczny obraz mikroskopowy - zawierają komórki oznaczane markerami CD1a i CD207 (zwane także Langeryna), które mają typowy wygląd, oraz są otoczone przez komórki zapalne9.

W diagnostyce wykorzystuje się różnorodne badania obrazowe i laboratoryjne w zależności od umiejscowienia zmian chorobowych. Mogą to być zdjęcia rentgenowskie, tomografia komputerowa (TK), rezonans magnetyczny (MRI), badania krwi i moczu oraz inne specjalistyczne badania8.

Leczenie

Wybór metody leczenia histiocytozy komórek Langerhansa zależy od ciężkości choroby10. U niektórych pacjentów choroba może ustąpić samoistnie, szczególnie gdy dotyczy tylko skóry1. W innych przypadkach konieczne jest aktywne leczenie.

Międzynarodowe towarzystwo histiocytozy (Histiocyte Society) dzieli przypadki LCH według liczby zajętych układów organizmu i obecności lub braku zaburzeń funkcji narządów wysokiego ryzyka (wątroby, śledziony lub szpiku kostnego)10. Obecność dysfunkcji narządów wysokiego ryzyka wiąże się z gorszym rokowaniem10.

W przypadku pojedynczych zmian kostnych może być wystarczające usunięcie chirurgiczne lub obserwacja. W przypadkach bardziej zaawansowanych stosuje się chemioterapię, kortykosteroidy (leki przeciwzapalne i immunosupresyjne), radioterapię lub ich kombinacje10. Ważne jest, aby pacjenci pozostawali pod opieką specjalisty hematologa przez cały okres leczenia11.

Większość badań klinicznych dotyczących leczenia LCH prowadzono u dzieci, a ich wyniki są zazwyczaj stosowane również do leczenia dorosłych10. Międzynarodowa grupa ekspertów z Towarzystwa Histiocytozy opracowała zalecenia konsensusu dotyczące diagnozowania i leczenia histiocytozy komórek Langerhansa u dorosłych12.

Rokowanie

Rokowanie w histiocytozie komórek Langerhansa jest bardzo zróżnicowane, ale ogólnie rzecz biorąc jest dobre1. U wielu dzieci z LCH choroba ustępuje po odpowiednim leczeniu. W niektórych przypadkach może nawet ustąpić samoistnie, szczególnie gdy zajmuje tylko skórę1.

Czynniki wpływające na rokowanie obejmują wiek pacjenta w chwili rozpoznania, liczbę i umiejscowienie zmian chorobowych oraz to, czy zajęte są narządy wysokiego ryzyka8. Gdy histiocytoza komórek Langerhansa zajmuje szpik kostny, śledzionę lub wątrobę, choroba może wymagać intensywnej terapii1.

Dzięki współpracy międzynarodowej i randomizowanym badaniom klinicznym opartym na empirycznych strategiach terapeutycznych, wyniki leczenia znacznie się poprawiły w ciągu ostatnich dziesięcioleci9. Istotne postępy obejmują identyfikację grup ryzyka oraz ustalenie znaczenia optymalnej intensywności i czasu trwania chemioterapii9.