Spastyczność mięśni

Czym jest spastyczność mięśni

Spastyczność to zakłócenie w kontroli ruchów mięśni, które powoduje, że niektóre mięśnie kurczą się jednocześnie, gdy próbujemy się poruszać, a czasami nawet w spoczynku. Mięśnie pozostają skurczone i opierają się rozciąganiu. Stan ten utrudnia wykonywanie ruchów, a także może wpływać na mówienie i sposób chodzenia1.

Ruchy mięśni są normalnie kontrolowane przez złożony układ nerwowy, który pozwala niektórym mięśniom się kurczyć (napinać), podczas gdy inne się rozluźniają. Uszkodzenie nerwów w centralnym układzie nerwowym (mózgu i rdzeniu kręgowym) może zakłócić ten wzorzec. W rezultacie wiele mięśni może kurczyć się jednocześnie, co nazywane jest czasem ko-kontrakcją, przez co trudno jest wykonać dowolny ruch1.

Spastyczność jest zaburzeniem ruchowym charakteryzującym się zwiększeniem napięcia mięśniowego lub odruchów rozciągania związanych z hipertonią (nadmiernym napięciem mięśni). Występowanie spastyczności może być bardzo zróżnicowane. W niektórych przypadkach objawy są subtelne, a w innych napięcie mięśniowe wzrasta do tego stopnia, że stawy stają się unieruchomione2.

Przyczyny spastyczności

Spastyczność jest zwykle spowodowana uszkodzeniem lub zaburzeniem działania obszarów mózgu i rdzenia kręgowego odpowiedzialnych za kontrolowanie mięśni i odruchów rozciągania. Zaburzenia te mogą wynikać z braku równowagi między sygnałami hamującymi i pobudzającymi wysyłanymi do mięśni, powodując, że mięśnie blokują się w określonej pozycji3.

Spastyczność może być spowodowana przez różne stany i choroby45:

• Uszkodzenie mózgu spowodowane niedotlenieniem, które może wystąpić podczas prawie utonięcia
• Mózgowe porażenie dziecięce (grupa zaburzeń spowodowanych uszkodzeniem mózgu przy urodzeniu)
• Uraz głowy lub mózgu
• Uraz rdzenia kręgowego
• Stwardnienie rozsiane (choroba, która uszkadza osłonkę mielinową, ochronną osłonę włókien nerwowych w mózgu i rdzeniu kręgowym)
• Udar
• Stwardnienie zanikowe boczne (choroba Lou Gehriga) – postępująca choroba neurologiczna powodująca śmierć neuronów kontrolujących mięśnie dowolne
• Dziedziczna paraplegia spastyczna – dziedziczny stan obejmujący postępującą sztywność i osłabienie, szczególnie w nogach
• Infekcje mózgu lub rdzenia kręgowego (borelioza, kiła, HIV, gruźlica)
• Choroby neurodegeneracyjne (choroby, które z czasem uszkadzają mózg i układ nerwowy)
• Guzy w mózgu lub rdzeniu kręgowym
• Toksyny (na przykład podtlenek azotu)
• Niedobory witamin lub minerałów (witamina B12, witamina E, miedź)
• Choroby metaboliczne

Spastyczność może być szkodliwa dla rozwijających się dzieci, ponieważ może wpływać na mięśnie i stawy. Osoby z urazem mózgu, urazem rdzenia kręgowego, mózgowym porażeniem dziecięcym lub stwardnieniem rozsianym mogą mieć różny stopień nasilenia spastyczności3.

Objawy i charakterystyka

Spastyczność może się bardzo różnić pod względem tego, jak wpływa na osobę – może być tak łagodna jak uczucie napięcia mięśni lub tak ciężka, że powoduje bolesną, niekontrolowaną sztywność i skurcze kończyn1.

Objawy spastyczności mogą wahać się od łagodnej sztywności lub napięcia mięśni do bolesnych i niekontrolowanych skurczów. Częsty jest również ból lub sztywność wstawach3.

Spastyczność może obejmować następujące objawy13:

• Zwiększone napięcie mięśniowe (hipertonia)
• Skurcze mięśni (szybkie i/lub długotrwałe mimowolne skurcze mięśni)
• Klonus (seria szybkich mimowolnych skurczów mięśni, które mogą przypominać drżenie, najczęściej odczuwane w kostkach)
• Mimowolne krzyżowanie nóg
• Ból lub dyskomfort
• Nieprawidłowa postura ciała
• Przykurcz (trwały skurcz mięśnia i ścięgna spowodowany ciężką, długotrwałą sztywnością i skurczami)
• Deformacje mięśni,stawów i/lub kości
• Sztywność mięśni, powodująca, że ruchy są mniej precyzyjne i utrudniająca wykonywanie niektórych zadań
• Zmęczenie mięśni
• Trudności w wykonywaniu codziennych czynności oraz trudności dla innych osób w pomaganiu przy czynnościach takich jak ubieranie się i kąpiel
• Zaburzenia snu spowodowane na przykład bolesnymi skurczami lub napięciem mięśni
• Zahamowanie wzrostu mięśni wzdłuż i syntezy białek w komórkach mięśniowych

Spastyczność może również wpływać na mówienie. Ciężka, długotrwała spastyczność może prowadzić do przykurczów mięśni, co może zmniejszyć zakres ruchu lub pozostawić stawy zgięte4.

Możliwe powikłania

Nieleczona spastyczność może prowadzić do różnych powikłań, które dodatkowo pogarszają jakość życia3:

• Infekcje dróg moczowych
• Przewlekłe zaparcia
• Gorączka lub inne choroby ogólnoustrojowe
• Odleżyny (odleżyny)
• Zamrożone stawy (ograniczony zakres ruchu w stawach)
• Deformacje kości
• Niepełnosprawność

Leczenie i postępowanie

Istnieje kilka opcji leczenia spastyczności, w tym fizjoterapia, leki i zabiegi interwencyjne. Przed rozpoczęciem leczenia ważne jest jasne określenie celów pacjenta i opiekuna. Należy rozważyć kilka pytań: Czy pacjent potrzebuje leczenia? Jakie są cele leczenia? Czy pacjent i opiekunowie mają czas wymagany na leczenie?6

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem

Ważne jest, aby zwrócić się o pomoc medyczną, gdy spastyczność pojawia się po raz pierwszy bez znanej przyczyny, gdy spastyczność pogarsza się i staje się bardziej częsta, gdy odczuwany jest ból spowodowany sztywnością mięśni i stawów, lub gdy spastyczność utrudnia codzienne funkcjonowanie3.

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli4:

• Spastyczność pojawia się po raz pierwszy
• Spastyczność się nasila lub staje się częstsza
• Ból w stawach lub mięśniach jest silny
• Spastyczność utrudnia wykonywanie codziennych czynności