Wpływ miejscowego leczenia estrogenem na parametry krzepnięcia u kobiet po menopauzie z atrofią pochwy: badanie z użyciem nomegestrolu i estradiolu hemihydratu
Ból w okolicy sromu i pochwy to stan, który może trwać miesiącami lub latami, znacząco wpływając na codzienne życie. Choć dolegliwości te są powszechne, wiele kobiet długo czeka na prawidłową diagnozę i odpowiednie leczenie.
Czym jest ból sromu i pochwy
Wulwodynia to przewlekły ból w okolicy sromu trwający co najmniej trzy miesiące, który nie ma wyraźnej przyczyny. Srom to zewnętrzna część żeńskich narządów płciowych, obejmująca wejście do pochwy, wargi sromowe, łechtaczkę oraz okolice cewki moczowej.
W przeciwieństwie do bólu sromu wynikającego z konkretnych schorzeń, takich jak infekcje czy choroby skórne, wulwodynia nie jest objawem określonej choroby. To stan bólu przewlekłego, który pozostaje po wykluczeniu innych przyczyn.
Stan ten dotyka nawet 16% kobiet w ciągu całego życia, jednak tylko połowa z nich otrzymuje prawidłową diagnozę. Wiele kobiet określa wulwodynię jako "sekretny ból", ponieważ bywa bagatelizowany lub wręcz uznawany za mit.
Objawy i rodzaje bólu
Ból w okolicy sromu może mieć różny charakter. Najczęściej opisywany jest jako pieczenie, kłucie, podrażnienie lub uczucie suchości. Niektóre kobiety odczuwają także ból pulsujący, obrzęk lub uczucie tkliwości w okolicy sromu.
Zwykle nie występują żadne widoczne zmiany w wyglądzie sromu, mimo że obszar ten może być bolesny lub sprawiać dyskomfort.
Rodzaje wulwodynii
Istnieją dwa główne typy wulwodynii, klasyfikowane według umiejscowienia bólu:
Wulwodynia zlokalizowana – ból występuje w jednym konkretnym miejscu, najczęściej w przedsionku pochwy (obszar między wewnętrznymi wargami sromowymi a wejściem do pochwy) lub w łechtaczce
Wulwodynia uogólniona – ból nie jest ograniczony do jednego miejsca i może występować w różnych obszarach sromu lub pochwy w różnym czasie
Dodatkowo wulwodynia może być prowokowana lub nieprowokowana. W wulwodynii prowokowanej ból pojawia się w odpowiedzi na dotyk lub aktywność. W wulwodynii nieprowokowanej ból występuje spontanicznie, bez tych czynników.
Sytuacje nasilające ból
Ból może się nasilać lub pojawiać w określonych sytuacjach:
podczas stosunku płciowego i po nim
podczas zakładania tamponu
podczas badania ginekologicznego
podczas długiego siedzenia
podczas jazdy na rowerze
podczas noszenia obcisłej odzieży
czasami podczas wypróżniania
Ból może być stały lub pojawiać się i znikać. Może wystąpić sam z siebie lub tylko wtedy, gdy srom jest dotykany. U niektórych kobiet ból rozszerza się na inne obszary, takie jak wewnętrzna część ud, okolice odbytu czy cewki moczowej.
Możliwe przyczyny
Dokładna przyczyna wulwodynii pozostaje nieznana. Prawdopodobnie jest to wynik współdziałania wielu czynników:
uszkodzenie lub podrażnienie nerwów w obszarze sromu
stan zapalny w obrębie sromu
długotrwałe reakcje organizmu na pewne infekcje
zaburzenia hormonalne
predyspozycje genetyczne
dysfunkcja mięśni dna miednicy
nadwrażliwość na określone pokarmy
zaburzenia wpływające na pobliskie mięśnie lub kości
Niektóre badania sugerują, że kobiety z wulwodynią mogły urodzić się z większą liczbą zakończeń nerwowych w okolicy przedsionka pochwy. Jeśli te nerwy ulegną uszkodzeniu, obszar ten staje się nadmiernie wrażliwy.
Możliwymi czynnikami wyzwalającymi uszkodzenie nerwów mogą być przewlekłe infekcje grzybicze, urazy seksualne (takie jak wykorzystywanie seksualne lub stosunek płciowy bez odpowiedniego nawilżenia) oraz poród.
Diagnoza
Rozpoznanie wulwodynii wymaga wykluczenia innych możliwych przyczyn bólu w okolicy sromu. Nie istnieje żaden specjalny test pozwalający na potwierdzenie wulwodynii – dostępne są tylko badania pozwalające wykluczyć inne schorzenia.
Wizyta u lekarza
Podczas wizyty lekarz przeprowadzi szczegółowy wywiad dotyczący objawów. Może zapytać o przebyte choroby skóry, infekcje pochwy oraz o to, czy ból występuje podczas stosunku płciowego.
Lekarz może zaproponować badanie sromu i pochwy. Często używa się wacika, którym delikatnie dotyka się sromu, aby określić, które obszary są bolesne.
Może być także pobrana wymaz, aby wykluczyć inne schorzenia mogące powodować ból w pochwie, takie jak infekcje.
Niestety nie wszyscy lekarze znają dobrze wulwodynię i czasami mylnie uznają, że ból sromu ma przyczynę psychologiczną. Jeśli nie można uzyskać ulgi w bólu sromu lub potrzebna jest druga opinia, warto rozważyć konsultację u specjalisty w dziedzinie zdrowia kobiet – ginekologa.
Jeśli nie można znaleźć przyczyny bólu w sromie, pacjentka może zostać skierowana do specjalisty, który pomoże w zarządzaniu bólem.
Metody leczenia
Głównym celem leczenia wulwodynii jest pomoc w zarządzaniu bólem. Ponieważ wulwodynia nie jest tylko zaburzeniem ginekologicznym, eksperci zazwyczaj zalecają podejście wielodyscyplinarne.
Wulwodynia jest często leczona przez więcej niż jednego specjalistę, w tym ginekologa, fizjoterapeutę, psychologa i specjalistę leczenia bólu.
Leki
Leczenie może obejmować różne rodzaje leków:
kremy lub maści stosowane miejscowo na srom w celu zmniejszenia bólu
tabletki do leczenia bólu nerwowego – w tym leki przeciwdepresyjne lub leki przeciwpadaczkowe
Leki przeciwdepresyjne trójpierścieniowe powinny być brane pod uwagę w leczeniu wulwodynii. Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny oraz gabapentyna również mogą przynieść ulgę objawową.
Fizjoterapia dna miednicy
Dysfunkcja mięśni dna miednicy jest główną przyczyną bólu sromu, obejmującą częste skurcze tych mięśni oraz zmniejszoną siłę i koordynację.
Fizjoterapia dna miednicy obejmuje rozciąganie, dylatację, masaż i uwalnianie punktów spustowych mięśniowo-powięziowych w celu ułatwienia rozluźnienia mięśni, poprawy krążenia i zwiększenia ruchomości. Badania pokazują, że prawie 76% kobiet zgłasza poprawę bólu podczas stosunku i badań ginekologicznych, a także zwiększone zadowolenie seksualne.
Ćwiczenia dna miednicy pomagają odzyskać kontrolę nad mięśniami pochwy. Biofeedback i fizjoterapia powinny być brane pod uwagę w celu pomocy pacjentkom w odzyskaniu kontroli nad mięśniami dna miednicy.
Terapia poznawczo-behawioralna
Terapia poznawczo-behawioralna dla wulwodynii ma na celu zmniejszenie bólu i związanego z nim stresu, poprawę funkcji seksualnych i satysfakcji oraz wzmocnienie związków intymnych. Strategie tej terapii koncentrują się na nieprzystosowawczych myślach, emocjach i zachowaniach związanych z bólem, poprawiają umiejętności komunikacyjne i starają się rozszerzyć zachowania seksualne poza tradycyjny stosunek.
Badania wykazują poprawę bólu seksualnego dzięki terapii poznawczo-behawioralnej, szczególnie gdy włącza się trening uważności. Terapia poznawczo-behawioralna powinna być stosowana w celu zmniejszenia bólu sromu podczas stosunku płciowego.
Inne metody leczenia
Dodatkowe opcje leczenia mogą obejmować:
łagodne poszerzanie pochwy za pomocą obiektów w kształcie tamponów (dylatatory pochwowe)
terapie psychologiczne w celu radzenia sobie z przewlekłym bólem
leczenie hormonalne
w rzadkich przypadkach operacja chirurgiczna (wycięcie przedsionka pochwy)
Operacja chirurgiczna (perineoplastyka) powinna być zarezerwowana dla kobiet z ciężką wulwodynią.
Wskazówki dotyczące samoopieki
Podczas poszukiwania skutecznego leczenia bólu sromu istnieją środki zaradcze, które mogą przynieść ulgę objawom i zapobiec dalszemu podrażnieniu. Nawet gdy objawy są pod kontrolą, te zalecenia są zalecane jako strategia zapobiegawcza.
Odzież i pranie
noś całkowicie białą bawełnianą bieliznę
unikaj noszenia rajstop (zamiast tego noś pończochy samonośne lub podkolanówki)
noś luźne spodnie lub spódnice
szybko zdejmuj mokre stroje kąpielowe i odzież sportową
nie używaj płynu do zmiękczania tkanin do bielizny
stosuj letnie lub chłodne kąpiele siedzące, aby złagodzić pieczenie i podrażnienie
unikaj dostawania szamponu na obszar sromu
nie używaj płynów do higieny intymnej, perfumowanych kremów ani mydła
myj srom tylko wodą o temperaturze chłodnej do letniej
spłukuj srom wodą po oddaniu moczu
oddawaj mocz przed całkowitym napełnieniem pęcherza
zapobiegaj zaparciom, dodając błonnik do diety i pijąc co najmniej 8 szklanek wody dziennie
używaj 100% bawełnianych podpasek i tamponów
Stosunki płciowe
stosuj lubrykant na bazie wody
poproś lekarza o przepisanie miejscowego środka znieczulającego, takiego jak żel lidokainowy 5% (może powodować pieczenie przez pierwsze 3-5 minut po zastosowaniu)
przykładaj lód lub zamrożony wkład żelowy owinięty w jedną warstwę ręcznika do sromu na 15 minut, aby złagodzić pieczenie po stosunku
Wpływ na życie codzienne
Wulwodynia może mieć poważny wpływ na życie, wpływając na sen, koncentrację i związki seksualne. Ból może być tak wyczerpujący, że uniemożliwia podejmowanie czynności, które sprawiają przyjemność.
Dla wielu kobiet wulwodynia może utrudniać lub uniemożliwiać stosunki płciowe, używanie tamponów czy długie siedzenie. Może to być tak uciążliwe, że niektóre kobiety młode z bólem podczas stosunku często w ogóle nie są w stanie mieć stosunku penetracyjnego.
Wiele kobiet waha się przed zwróceniem się o leczenie bólu sromu, mimo że wpływa on na ich codzienne życie. Ważne jest, aby zrozumieć, że:
ból sromu zwykle nie jest związany ze złośliwymi nowotworami
ból sromu nie jest przenoszony drogą płciową
ból sromu nie wynika ze złej higieny
ból nie jest "w głowie" – znajduje się w sromie
poprawa może zająć tygodnie lub miesiące
mogą wystąpić nawroty; nie są one koniecznie winą pacjentki ani lekarza
Przewlekły ból jest wyczerpujący i może być demoralizujący. Potrzebne jest wsparcie – jeśli przyjaciółmi i rodzina nie wystarczają, istnieją inne opcje. Jeśli pacjentka jest w związku, obie osoby są dotknięte tym schorzeniem, więc terapia dla par może być korzystna.
Często pacjentki stają się przygnębione. Istnieją opcje leczenia, a lekarz może zasugerować leki przeciwdepresyjne podczas terapii. Nie oznacza to, że ból jest psychiczny, ale przewlekły ból może być niszczący.
Większość kobiet doświadcza znacznej poprawy, gdy stosuje się jedną lub więcej metod leczenia. Wulwodynia często ustępuje samoistnie.
info Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Dania