Hepatotoksyczność

Czym jest hepatotoksyczność?

Hepatotoksyczność to uszkodzenie wątroby spowodowane kontaktem z substancją toksyczną. Stan ten może wystąpić po dotknięciu szkodliwej substancji, wdychaniu zanieczyszczonego powietrza lub połknięciu toksyny1. Hepatotoksyczność jest również nazywana toksycznym zapaleniem wątroby lub uszkodzeniem wątroby wywołanym lekami1.

Wątroba jest jednym z największych narządów w organizmie. Pełni kluczową rolę w oczyszczaniu krwi i usuwaniu toksyn z organizmu1. Gdy wątroba wykonuje swoją pracę filtrowania krwi, mogą powstawać toksyny, które wywołują stan zapalny i uszkodzenie tego narządu1.

Hepatotoksyczność jest znana cechą ponad 1000 leków i preparatów ziołowych. Leki odpowiadają za 20-40% wszystkich przypadków piorunującej niewydolności wątroby – stanu, w którym wątroba nagle przestaje działać1. W Stanach Zjednoczonych rocznie odnotowuje się około 2000 przypadków ostrej niewydolności wątroby, a leki odpowiadają za ponad 50% z nich1.

Rodzaje hepatotoksyczności

Hepatotoksyczność można podzielić na różne typy w zależności od szybkości wystąpienia objawów oraz przyczyny uszkodzenia1.

Ostre toksyczne zapalenie wątroby rozwija się nagle. Objawy pojawiają się natychmiast lub krótko po kontakcie z substancją toksyczną1.

Przewlekłe toksyczne zapalenie wątroby może rozwijać się dłużej. Objawy mogą nie występować przez tygodnie lub miesiące1.

Lekarze kategoryzują również typy zapalenia wątroby według przyczyny. Zapalenie wątroby wywołane substancjami chemicznymi rozwija się w wyniku kontaktu z chemikaliami poprzez ich połknięcie, wdychanie lub dotknięcie1.

Zapalenie wątroby wywołane lekami występuje w wyniku przyjmowania zbyt dużej ilości niektórych leków, takich jak paracetamol, niesteroidowe leki przeciwzapalne i inne medykamenty1.

Zapalenie wątroby wywołane alkoholem jest wynikiem nadużywania alkoholu, szczególnie w połączeniu z używaniem narkotyków lub gdy występują inne czynniki ryzyka1.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Hepatotoksyczność może być spowodowana lekami, suplementami ziołowymi, substancjami chemicznymi, rozpuszczalnikami i alkoholem1. Leki są istotną przyczyną uszkodzenia wątroby1.

Na całym świecie amoksycylina z kwasem klawulanowym jest jednym z leków najczęściej odpowiedzialnych za uszkodzenie wątroby wywołane lekami, podczas gdy przedawkowanie paracetamolu jest główną przyczyną ostrej niewydolności wątroby u dorosłych w Stanach Zjednoczonych1.

Niektóre substancje naturalne i suplementy ziołowe mogą również powodować toksyczne zapalenie wątroby. Ważne jest, aby pamiętać, że te substancje nie podlegają takim samym regulacjom, testom ani procesom zatwierdzania jak konwencjonalne leki1.

Stan zapalny wątroby może również wystąpić, gdy przyjmuje się zbyt dużo niektórych leków lub pije zbyt dużo alkoholu. Z czasem stan zapalny powoduje trwałe uszkodzenie wątroby1.

Toksyczne zapalenie wątroby może być łagodne lub ciężkie. Jeśli trwa przez dłuższy czas, może prowadzić do trwałego bliznowacenia wątroby, znanego jako marskość wątroby. Stan ten może prowadzić do niewydolności wątroby, a nawet śmierci. W niektórych ciężkich przypadkach, takich jak przy paracetamolu, nawet krótkotrwałe stosowanie zbyt dużej dawki może wystarczyć do wywołania niewydolności wątroby1.

Objawy hepatotoksyczności

Objawy hepatotoksyczności mogą być różnorodne i obejmować1:

• Gorączkę
• Biegunkę
• Ciemny mocz
• Swędzenie skóry
• Żółtaczkę – żółte zabarwienie oczu i skóry
• Bóle głowy
• Brak łaknienia
• Nudności
• Ból brzucha
• Wymioty
• Utratę masy ciała
• Biały lub szary stolec

Objawy mogą pojawić się w ciągu godzin od kontaktu z przyczyną. Możesz również powoli czuć się gorzej przez dni lub tygodnie1.

Przejawy hepatotoksyczności wywołanej lekami są bardzo zmienne i wahają się od bezobjawowego podwyższenia poziomu enzymów wątrobowych do piorunującej niewydolności wątroby. Znajomość powszechnie stosowanych środków wywołujących uszkodzenie i wysoki stopień podejrzliwości są kluczowe w diagnostyce1.

Rozpoznanie

Hepatotoksyczność jest trudna do zdiagnozowania, ponieważ jej objawy są podobne do wielu innych schorzeń dróg żółciowych i wątroby1.

Lekarze muszą być czujni w rozpoznawaniu uszkodzenia wątroby związanego z lekami, ponieważ wczesne wykrycie może zmniejszyć nasilenie hepatotoksyczności, jeśli lek zostanie odstawiony1.

W badaniach rejestrowych stwierdzono, że w ciągu 6 miesięcy od wystąpienia idiosynkratycznego uszkodzenia wątroby wywołanego lekami, 10% pacjentów jest zagrożonych1. Około 75% idiosynkratycznych reakcji na leki prowadzi do przeszczepienia wątroby lub śmierci1.

Leczenie i rokowanie

Głównym sposobem leczenia hepatotoksyczności jest zaprzestanie kontaktu z substancją wywołującą uszkodzenie i ścisła obserwacja w celu sprawdzenia, czy nastąpi poprawa1.

Cele leczenia toksyczności wątroby obejmują opanowanie objawów, regenerację uszkodzonych komórek wątroby i zapobieganie dalszym uszkodzeniom. Opcje leczenia obejmują leki, terapię wspomagającą, opiekę w nagłych wypadkach, przeszczep wątroby i zaprzestanie kontaktu z toksyną1.

Według artykułu z 2021 roku, uszkodzenie wątroby wywołane lekami zwykle jest odwracalne i ustępuje w ciągu 3-12 miesięcy po zaprzestaniu kontaktu z toksyną. W zależności od przyczyny i nasilenia uszkodzenia, wyniki mogą się jednak różnić1.

Leczenie hepatotoksyczności zależy od stopnia uszkodzenia wątroby, ale możesz być w stanie pomóc swojej wątrobie w regeneracji lub chronić jej zdrowie poprzez zmiany stylu życia1.

Jak zapobiegać uszkodzeniu wątroby

Prowadzenie zdrowego stylu życia pomaga wątrobie pracować tak efektywnie, jak to możliwe, i zmniejsza ryzyko chorób wątroby. Zalecenia dotyczące zdrowego stylu życia mogą obejmować1:

• Utrzymywanie zdrowej masy ciała
• Stosowanie zdrowej diety
• Regularne ćwiczenia fizyczne
• Unikanie alkoholu, który sprawia, że wątroba musi ciężej pracować
• Przyjmowanie tylko niezbędnych leków i staranne przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania

Ważne jest, aby być świadomym substancji, z którymi się stykasz. Niektóre leki, gdy są przyjmowane w nadmiernych dawkach, a czasem nawet w dawkach terapeutycznych, mogą uszkodzić wątrobę1.