Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
2 badania kliniczne w tym schorzeniu
Badanie nad długoterminowym bezpieczeństwem i skutecznością nedosiranu u pacjentów z pierwotną hiperoksalurią
FrancjaBadanie skuteczności i bezpieczeństwa lumasiranu u pacjentów z zaawansowaną pierwotną hiperoksalurią typu 1 (PH1)
BelgiaW skrócie
Hiperoksaluria to stan, w którym w moczu znajduje się zbyt duża ilość szczawianów, co może prowadzić do tworzenia się kamieni nerkowych i poważnego uszkodzenia nerek. Choroba może być dziedziczna lub wywołana innymi czynnikami, a wczesne rozpoznanie i leczenie są kluczowe dla zachowania zdrowia nerek.
Hiperoksaluria to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wydalania szczawianów (końcowego produktu przemiany materii) z moczem. Szczawian to substancja chemiczna, którą organizm wytwarza naturalnie, a także która znajduje się w niektórych produktach spożywczych. W normalnych warunkach nerki filtrują szczawiany, które następnie wydalane są z moczem lub kałem.
Prawidłowy górny poziom wydalania szczawianów z moczem wynosi 40 mg (440 µmol) w ciągu 24 godzin. Mężczyźni mają nieco wyższą wartość prawidłową (43 mg na dobę u mężczyzn w porównaniu z 32 mg na dobę u kobiet), ale wynika to głównie z większej budowy ciała i większej średniej wielkości posiłków, a nie z rzeczywistych różnic metabolicznych. Zazwyczaj hiperoksalurię definiuje się jako wydalanie szczawianów z moczem przekraczające 40 mg na dobę.
U osób z hiperoksalurią szczawiany gromadzą się w nerkach i łączą się z wapniem, tworząc kamienie nerkowe oraz kryształy szczawianu wapnia. Obie te sytuacje mogą uszkadzać nerki i powodować pogorszenie ich funkcji. Z czasem może to prowadzić do uszkodzenia nerek i niewydolności nerek. Nadmiar szczawianów może również uniemożliwiać organizmowi wchłanianie innych składników odżywczych i prowadzić do gromadzenia się szczawianów w innych tkankach i narządach.
Nawet stosunkowo niewielkie zmiany w ilości szczawianów w moczu mogą mieć bardzo znaczący wpływ na powstawanie kamieni nerkowych. Ponadto sama obecność hiperoksalurii, nawet bez współistniejących kamieni nerkowych, ma szkodliwy wpływ na nerki, prowadząc do włóknienia, ostrego uszkodzenia nerek i zaniku kanalików nerkowych.
Istnieją trzy główne rodzaje hiperoksalurii: pierwotna hiperoksaluria, jelitowa hiperoksaluria oraz pokarmowa hiperoksaluria. Czwartym typem jest hiperoksaluria idiopatyczna lub łagodna.
Pierwotna hiperoksaluria (PH) to rzadkie zaburzenie genetyczne (stan, który jest dziedziczony w rodzinach biologicznych) dotyczące wątroby. Występuje, gdy wątroba nie wytwarza wystarczającej ilości enzymów, aby zapobiec nadprodukcji szczawianów, lub gdy te enzymy nie działają prawidłowo. Istnieją trzy podtypy pierwotnej hiperoksalurii, ale wszystkie wiążą się z mutacją genetyczną, która wpływa na wątrobę.
Pierwotna hiperoksaluria jest rodziną rzadkich zaburzeń genetycznych powodujących nadprodukcję szczawianów w wątrobie, co może prowadzić do postępującego uszkodzenia nerek i niewydolności. W PH szczawian jest produkowany przez wątrobę poprzez zaburzenie szlaku metabolicznego glioksylanu, gdzie wątrobowa dehydrogenaza mleczanowa (LDH) przekształca nadprodukowany glikoksylan w szczawian.
Szczawian łączy się z wapniem, tworząc kryształy szczawianu wapnia, które gromadzą się w nerkach. Kryształy szczawianu wapnia łączą się, tworząc kamienie w nerkach i pęcherzu moczowym. Gdy zbyt wiele szczawianów gromadzi się w nerkach, wiąże się z wapniem, tworząc kryształy szczawianu wapnia, które agregują się, tworząc kamienie w nerkach i drogach moczowych, a także rozprzestrzeniają się w tkance nerkowej, powodując nefrocalcynozę (odkładanie się wapnia w nerkach).
W miarę postępu PH, postępująca nefrocalcynoza i uszkodzenie nerek mogą prowadzić do schyłkowej niewydolności nerek i oksalozy systemowej. Oksaloza systemowa występuje, gdy wskaźnik filtracji kłębuszkowej (GFR) spada poniżej 30-45 ml/min i szczawiany nie są już odpowiednio filtrowane przez nerki. W tym momencie kryształy szczawianu wapnia zaczynają odkładać się w tkankach innych narządów, takich jak serce, kości, oczy i skóra.
Istnieją trzy znane podtypy pierwotnej hiperoksalurii, z których wszystkie mogą powodować nawracające kamienie nerkowe i postępujące uszkodzenie nerek. W każdym z tych podtypów pierwotnej hiperoksalurii wątrobowa dehydrogenaza mleczanowa katalizuje przekształcenie glioksylanu w szczawian, przekształcając ten metabolit w czynnik chorobotwórczy. Około 11% pacjentów z objawami zgodnymi z diagnozą PH nie ma żadnej z trzech znanych mutacji PH. Ci pacjenci prawdopodobnie mają mutację PH, która nie została jeszcze odkryta.
Jelitowa hiperoksaluria występuje, gdy schorzenie żołądkowo-jelitowe powoduje, że organizm wchłania nadmiar szczawianów, co prowadzi do zbyt dużej ilości szczawianów w moczu.
Pokarmowa hiperoksaluria występuje, gdy spożywanie pokarmów bogatych w szczawiany prowadzi do zwiększonego poziomu szczawianów w moczu. Należy jednak zauważyć, że ludzie z PH mają wysoki poziom szczawianów z powodu defektu genetycznego, a nie z powodu diety.
Kamienie nerkowe są zwykle pierwszym objawem hiperoksalurii. Są one również charakterystycznym objawem PH1, PH2 i PH3. Obciążenie kamieniami jest znaczące: u 73-100% pacjentów z PH1 występują kamienie, u 83-100% pacjentów z PH2 występują kamienie, a wielu z nich ma kamienie nawracające.
Najczęstszy typ kamienia nerkowego, szczawian wapnia, powstaje głównie z powodu braku równowagi między poziomem wapnia i szczawianów w organizmie lub braku odpowiednich inhibitorów krystalizacji. Hiperoksaluria jest istotnym czynnikiem przyczyniającym się do kamicy nerkowej (tworzenia się kamieni nerkowych).
Oprócz kamieni nerkowych, pacjenci mogą doświadczać bólu nerek, krwi w moczu (krwiomoczu), infekcji nerek oraz problemów związanych z uszkodzeniem nerek. W zaawansowanych przypadkach PH może rozwinąć się niewydolność nerek, co wymaga dializy lub przeszczepu.
Diagnoza hiperoksalurii zazwyczaj obejmuje pomiar ilości szczawianów w 24-godzinnej próbce moczu. Normalny górny poziom wydalania szczawianów z moczem wynosi 40 mg w ciągu 24 godzin. Diagnostyka może również obejmować badania krwi, badania obrazowe, takie jak ultrasonografia lub tomografia komputerowa (CT), oraz testy genetyczne w celu potwierdzenia pierwotnej hiperoksalurii.
W przypadku podejrzenia pierwotnej hiperoksalurii ważne jest przeprowadzenie testów genetycznych w celu potwierdzenia diagnozy i określenia konkretnego podtypu. Wczesna diagnoza jest kluczowa, ponieważ może pomóc w zapobieganiu postępującemu uszkodzeniu nerek.
Celem leczenia jest obniżenie poziomu szczawianów w organizmie i zapobieganie tworzeniu się kryształów szczawianu wapnia. Podejście do leczenia zależy od typu hiperoksalurii.
Obecnie dostępne opcje leczenia dzielą się na pięć kategorii: redukcja szczawianów, hamowanie krystalizacji, leczenie kamieni nerkowych, terapia zastępcza nerek oraz przeszczep narządów. Obecnie nie ma terapii zatwierdzonej przez FDA, która dotyczyłaby wszystkich podtypów pierwotnej hiperoksalurii.
Redukcja szczawianów może obejmować terapię interferencji RNA (RNAi), która jest zatwierdzona u pacjentów z PH1 i działa poprzez hamowanie ekspresji genów i selektywne zmniejszanie enzymów wątrobowych zaangażowanych w nadprodukcję szczawianów związaną z PH1. Pirydoksyna (witamina B6) może być stosowana u niektórych pacjentów, chociaż jedno badanie wykazało, że dwie trzecie pacjentów z PH1 jest całkowicie niewrażliwych na pirydoksynę. Zaleca się przeprowadzenie próby - jeśli nie ma odpowiedzi, należy przerwać leczenie. Zalecane są również zmiany w diecie, w tym unikanie pokarmów bogatych w szczawiany.
Hamowanie krystalizacji obejmuje agresywne nawodnienie. U dorosłych i starszych nastolatków zaleca się spożywanie 4 litrów wody dziennie, u dzieci w wieku szkolnym 2-3 litry wody dziennie, a u niemowląt i małych dzieci 1-1,5 litra wody dziennie. W niektórych przypadkach może być konieczne założenie gastrostomii dla niemowląt lub dorosłych mających problemy ze spożyciem odpowiedniej ilości wody. Inhibitory krystalizacji, takie jak doustny cytrynian potasu lub ortofosforan, mogą być stosowane, gdy wskaźnik filtracji kłębuszkowej jest dobrze zachowany.
Leczenie kamieni nerkowych może obejmować przezskórną nefrolitotomię (PCNL) lub ureteroskopię, gdy PCNL nie jest wskazane. Chociaż PCNL zapewnia najwyższy wskaźnik „braku kamieni", wiąże się również z wyższym wskaźnikiem powikłań i czasem powrotu do zdrowia. Nie zaleca się pozaustrojowej litotrypsji falą uderzeniową (ESWL), która może przyczyniać się do uszkodzenia nerek i niewydolności nerek u pacjentów z PH.
Terapia zastępcza nerek obejmuje okresową hemodializę, nawet do 6 dni w tygodniu, z dodatkową dializą otrzewnową u niektórych pacjentów. Jest to zalecane dla pacjentów z poziomem szczawianów w osoczu przekraczającym 30-45 μmol/l. Dializa nie jest w stanie wystarczająco usunąć wszystkich endogennie nadprodukowanych szczawianów. Często służy jako terapia tymczasowa; celem jest utrzymanie poziomu szczawianów w osoczu poniżej poziomu przesycenia szczawianem wapnia w osoczu, aby zapobiec oksalozie systemowej u pacjentów oczekujących na przeszczep narządu.
Przeszczep narządów może obejmować jednoczesny przeszczep wątroby i nerki lub sam przeszczep nerki w niektórych przypadkach. Decyzja zależy od stopnia uszkodzenia nerek i innych czynników klinicznych.
Najważniejszą rzeczą, którą można zrobić, gdy ma się pierwotną hiperoksalurię typu 1, jest wczesne zdiagnozowanie i leczenie. Lekarz prawdopodobnie przepisze leki w celu zmniejszenia szczawianów w organizmie. Może również zalecić pewne zmiany w stylu życia, takie jak utrzymywanie dobrego nawodnienia i unikanie niektórych składników odżywczych.
Utrzymywanie nawodnienia jest kluczowe dla osób z PH1. Picie dużej ilości płynów pomaga przepłukiwać nerki, aby szczawiany nie gromadziły się i nie przekształcały w kamienie. Staraj się pić co najmniej 2-3 litry (od 8,5 do 13 szklanek) dziennie. Jeśli masz trudności z piciem wystarczającej ilości płynów, noś ze sobą izolowaną butelkę na wodę przez cały dzień jako przypomnienie. Urozmaicenie płynów również może pomóc - możesz na przykład naprzemiennie pić zwykłą wodę, wodę aromatyzowaną ogórkiem, bezkofeinową herbatę ziołową lub lemoniadę niskosłodzoną (lub bez cukru).
Niektórym osobom, zwłaszcza dzieciom z PH1, może być trudno pić wystarczającą ilość płynów. Niektóre dzieci mogą potrzebować założenia rurki do karmienia, aby zapewnić wystarczającą ilość płynów.
Ograniczenie pokarmów bogatych w szczawiany może pomóc, chociaż nie trzeba całkowicie unikać pokarmów zawierających szczawiany. Dzieje się tak dlatego, że ludzie z PH1 mają wysoki poziom szczawianów z powodu defektu genetycznego, a nie z powodu diety. Niemniej jednak można uniknąć jeszcze wyższych poziomów, jeśli ograniczy się spożycie pokarmów bogatych w szczawiany. Pokarmy bogate w szczawiany obejmują: czekoladę, kakao, rabarbar, liściaste warzywa, takie jak szpinak, czarną herbatę, orzechy, masło orzechowe i karambole.
Większość owoców i warzyw bogatych w witaminę C można spożywać bez obaw. Należy jednak unikać suplementów witaminy C, w tym tych wzmacniających odporność, które zawierają wysokie dawki witaminy. Witamina C jest przekształcana w szczawian w organizmie.
Chociaż zarządzanie PH może być wymagające - od wielu leków, przez picie dużej ilości wody, po regularne sesje dializy - ważne jest, aby pozostać zmotywowanym do trzymania się planu leczenia opracowanego z zespołem terapeutycznym. Należy zwracać szczególną uwagę na sytuacje, które mogą powodować odwodnienie: obejmuje to przypadki, takie jak biegunka, wymioty, gorączka, intensywna aktywność fizyczna i przebywanie w gorącym środowisku.
Zdrowie emocjonalne również jest ważne. Wykazano, że u osób z przewlekłą chorobą nerek (CKD) lub schyłkową chorobą nerek (ESKD) (potencjalnymi konsekwencjami PH1) spojrzenie na chorobę może wpływać na objawy lęku i depresji, których mogą doświadczać. Jeśli czujesz się przytłoczony, rozważ rozmowę ze specjalistą ds. zdrowia psychicznego.
Opieka zdrowotna jest zawsze wysiłkiem zespołowym - szczególnie dla osób żyjących z hiperoksalurią. Ty i Twoja rodzina jesteście najważniejszymi członkami zespołu terapeutycznego. Możesz aktywnie uczestniczyć w swojej opiece, ucząc się wszystkiego, co możesz, i biorąc udział w swoim planie leczenia. Ponieważ hiperoksaluria wpływa na każdego inaczej, ważne jest, aby współpracować z każdym członkiem zespołu opieki zdrowotnej w celu stworzenia spersonalizowanego programu zarządzania.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
