Idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe

Czym jest idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe?

Idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, w skrócie IIH, to schorzenie, które występuje, gdy wokół mózgu narasta nadmierne ciśnienie1. Powstaje ono przez gromadzenie się płynu mózgowo-rdzeniowego (płyn, który otacza i chroni mózg oraz rdzeń kręgowy) w czaszce. To dodatkowe ciśnienie oddziałuje na mózg oraz na nerw wzrokowy – nerw znajdujący się z tyłu oka, który umożliwia widzenie1.

Nazwa choroby składa się z trzech części, które opisują jej charakter. Słowo "idiopatyczne" oznacza, że przyczyna nie jest znana. "Wewnątrzczaszkowe" odnosi się do tego, co dzieje się wewnątrz czaszki. "Nadciśnienie" to po prostu wysokie ciśnienie1. Wcześniej schorzenie to nazywano pseudotumor cerebri, co znaczy "fałszywy guz mózgu", ponieważ jego objawy mogą być podobne do objawów guza mózgu1.

IIH jest rzadką chorobą. Szacuje się, że dotyka od 0,2 do 2 osób (w wieku między 25 a 36 lat) na 100 000 w populacji ogólnej1. Około 19 na 20 osób z IIH to kobiety2.

Choć IIH nie zagraża życiu, może powodować trwałe zmiany w widzeniu, które wpływają na jakość życia. Dlatego ważne jest, aby zgłosić się do lekarza przy pierwszych objawach – lekarz może szybko rozpocząć leczenie i zapobiec powikłaniom1.

Objawy choroby

Objawy idiopatycznego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego pojawiają się, gdy wokół mózgu narasta ciśnienie. Najczęściej występującym objawem są bóle głowy2.

Główne objawy IIH to2:

• Bóle głowy
• Szumy uszne (dzwonienie w uszach)
• Przemijająca ślepota
• Podwójne widzenie
• Ciemne plamy w polu widzenia
• Ból szyi i ramion
• Utrata widzenia obwodowego (bocznego)

Bóle głowy przy IIH mają szczególny charakter. Są to stałe, pulsujące bóle, które mogą nasilać się rano lub podczas kaszlu czy wysiłku. Czasami ustępują, gdy osoba przyjmie pozycję stojącą3. Ból może się wzmagać podczas aktywności fizycznej, szczególnie gdy napina się mięśnie brzucha podczas kaszlu lub wysiłku4.

Przemijająca utrata wzroku to krótkotrwała utrata widzenia, która powraca do normy w ciągu kilku sekund. Wzrok może "szarzeć" lub ciemnieć. Może to dotyczyć jednego lub obu oczu i może być wywołane przez schylanie się5.

Inne objawy, które mogą występować, to34:

• Nudności i wymioty
• Uczucie senności
• Drażliwość
• Trudności lub ból przy patrzeniu na jasne światła (światłowstręt)
• Problemy z koordynacją i równowagą
• Zamieszanie
• Utrata czucia lub osłabienie
• Ból dolnej części pleców

Jeśli zauważysz zmiany w widzeniu, zwłaszcza w połączeniu z bólem głowy lub szumem w uszach, koniecznie skontaktuj się z lekarzem. Dostępne są metody leczenia, które mogą pomóc12.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Przyczyna idiopatycznego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego nie jest znana. Dlatego właśnie nazywa się je "idiopatycznym" – co oznacza brak znanej przyczyny6.

Choroba występuje znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn, szczególnie u młodych kobiet z nadwagą w wieku od 20 do 40 lat4. U dzieci przed okresem dojrzewania IIH występuje równie często u chłopców i dziewcząt. U niemowląt jest to bardzo rzadkie4.

Otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju IIH64.

Niektóre leki mogą zwiększać ryzyko rozwoju tej choroby. Należą do nich4:

• Amiodaron
• Tabletki antykoncepcyjne, takie jak lewonorgestrel
• Cyklosporyna
• Cytarabina
• Hormon wzrostu
• Izotretynoina
• Lewotyryksyna (u dzieci)
• Węglan litu
• Minocyklina
• Kwas nalidyksowy
• Nitrofurantoina
• Fenytoina
• Sterydy (rozpoczęcie lub zakończenie ich przyjmowania)
• Antybiotyki sulfonamidowe
• Tamoksyfen
• Tetracyklina
• Niektóre leki zawierające witaminę A

Z chorobą związane są również pewne schorzenia4:

• Zespół Downa
• Choroba Behçeta
• Przewlekła niewydolność nerek
• Zaburzenia hormonalne, takie jak choroba Addisona, choroba Cushinga, niedoczynność przytarczyc, zespół policystycznych jajników
• Zakażenia, takie jak HIV/AIDS, borelioza, lub ospa wietrzna u dzieci
• Niedokrwistość z niedoboru żelaza
• Bezdechy senne
• Ciąża
• Sarkoidoza
• Toczeń rumieniowaty układowy
• Zespół Turnera

Rozpoznanie choroby

Lekarz pierwszego kontaktu może podejrzewać idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe, jeśli pacjent ma objawy wskazujące na zwiększone ciśnienie w mózgu, takie jak problemy ze wzrokiem i bóle głowy3. W takim przypadku skieruje pacjenta do specjalisty w szpitalu.

Aby postawić diagnozę IIH, może być potrzebnych kilka różnych badań3:

Badanie neurologiczne sprawdza takie funkcje jak siła mięśni, odruchy i równowaga. Wszelkie problemy mogą wskazywać na problemy z mózgiem lub nerwami3.

Ocena wzroku i oczu jest kluczowa, ponieważ IIH może wpływać na nerw wzrokowy. Lekarz przeprowadzi rozszerzony badanie oka i test widzenia23.

Tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) mózgu to badania obrazowe, które pozwalają wykluczyć obecność guza mózgu lub innej przyczyny objawów3.

Punkcja lędźwiowa to badanie, podczas którego igła zostaje wprowadzona do kręgosłupa, aby sprawdzić ciśnienie płynu otaczającego mózg i rdzeń kręgowy. Pozwala to potwierdzić podwyższone ciśnienie3.

Diagnozę idiopatycznego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego stawia się wtedy, gdy stwierdzono zwiększone ciśnienie w mózgu, a nie można znaleźć żadnej innej przyczyny3.

Metody leczenia

Główne cele leczenia pacjentów z idiopatycznym nadciśnieniem wewnątrzczaszkowym to zachowanie funkcji nerwu wzrokowego, opanowanie podwyższonego ciśnienia wewnątrzczaszkowego oraz łagodzenie objawów7.

Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia dla wzroku, zaleca się leczenie farmakologiczne. W przypadku bezpośredniego zagrożenia dla funkcji wzrokowych natychmiast wykonuje się tymczasowy zabieg drenażu płynu mózgowo-rdzeniowego i planuje definitywne leczenie chirurgiczne7.

Rokowanie i zapobieganie

IIH nie jest chorobą zagrażającą życiu. Jednak objawy mogą powodować trwałe zmiany w widzeniu, które wpływają na jakość życia1. Nieleczone przewlekłe obrzęk tarczy nerwu wzrokowego (obrzęk nerwu wzrokowego) może prowadzić do wtórnego postępującego zaniku nerwu wzrokowego, ubytków w polu widzenia, a ostatecznie do ślepoty9.

Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia. Przy odpowiednim leczeniu większość osób może uniknąć poważnych powikłań1.

Zapobieganie IIH koncentruje się głównie na kontrolowaniu czynników ryzyka. Utrzymywanie zdrowej wagi ciała jest najważniejsze, ponieważ otyłość jest jednym z głównych czynników ryzyka7. Jeśli przyjmujesz leki, które mogą zwiększać ryzyko IIH, omów to z lekarzem – być może będzie można znaleźć alternatywę.

Życie z chorobą

IIH wpływa na ludzi w różny sposób. Nie każda osoba ma wszystkie objawy, które są zgłaszane przez chorych5.

Najczęstsze objawy IIH, które mogą znacząco wpływać na jakość życia, to5:

• Bóle głowy
• Przemijające zaciemnienie wzroku
• Pulsujący szum uszny
• Ból pleców
• Zawroty głowy
• Ból szyi

Mniej powszechne objawy, które są czasami zgłaszane, to problemy z pamięcią, ból nerwowy i niewyraźne widzenie5.

Bóle głowy przy IIH mogą występować codziennie lub rzadziej. Mogą ustępować po punkcji lędźwiowej. Mogą być gorsze rano, przy schylaniu się i kaszlu, chociaż inne rodzaje bólów głowy mogą mieć podobny charakter. Dokładne odczucie tych bólów głowy nie jest dobrze opisane i znacznie różni się u różnych osób5.

Problemy ze wzrokiem w IIH wymagają szczególnej uwagi. Przemijające zaciemnienie wzroku to krótkotrwała utrata widzenia, która powraca do normy w ciągu kilku sekund. Wzrok może "szarzeć" lub ciemnieć. Może to dotyczyć jednego lub obu oczu i może być wywołane przez schylanie się5.

Obrzęk tarczy nerwu wzrokowego może wpływać na pole widzenia, dlatego ważne jest regularne badanie oczu5.

Pulsujący szum uszny to słyszenie dźwięku bicia serca lub pulsu w jednym lub obu uszach. Jest to dźwięk pochodzący z wnętrza ciała, a nie z zewnątrz5.

Życie z IIH wymaga długoterminowego monitorowania. Regularne wizyty u lekarza i badania wzroku są niezbędne, aby upewnić się, że leczenie działa i że nie dochodzi do pogorszenia stanu nerwu wzrokowego7.

Jeśli masz IIH, ważne jest, aby poinformować o tym wszystkich swoich lekarzy, ponieważ niektóre leki mogą nasilać objawy. Współpraca z zespołem medycznym, który może obejmować neurologa, okulistę i dietetyka, pomoże Ci jak najlepiej zarządzać chorobą10.