Infekcyjne zapalenie błony naczyniowej oka

Czym jest infekcyjne zapalenie błony naczyniowej?

Infekcyjne zapalenie błony naczyniowej oka to stan zapalny wywołany przez różnego rodzaju drobnoustroje chorobotwórcze, które atakują błonę naczyniową – środkową warstwę gałki ocznej. Błona naczyniowa składa się z trzech części: tęczówki (kolorowa część oka), ciała rzęskowego oraz naczyniówki1.

To schorzenie jest jedną z najczęstszych i najbardziej niebezpiecznych przyczyn zapalenia błony naczyniowej zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i na całym świecie. Nieodpowiednio leczone może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet trwałej utraty wzroku2. W niektórych przypadkach może być pierwszym sygnałem ostrzegawczym poważnej lub zagrażającej życiu choroby ogólnoustrojowej3.

Zapalenie może wystąpić w różnych częściach oka. Mówimy o zapaleniu przedniego odcinka, gdy dotyczy ono tęczówki i ciała rzęskowego, lub o zapaleniu tylnego odcinka, gdy obejmuje tylną część oka, w tym naczyniówkę. Kiedy stan zapalny rozprzestrzenia się na wszystkie części błony naczyniowej, lekarze określają to jako panzapalenie błony naczyniowej1.

Przyczyny choroby

Infekcyjne zapalenie błony naczyniowej może być wywoływane przez różnorodne drobnoustroje chorobotwórcze. Do najczęstszych przyczyn należą wirusy, bakterie, pasożyty i grzyby2.

Wśród zakażeń wirusowych najczęściej odpowiedzialne są wirus opryszczki pospolitej (HSV), wirus ospy wietrznej (VZV) oraz cytomegalowirus (CMV). Te wirusy mogą powodować poważne zapalenie siatkówki i innych struktur oka4.

Najczęstszą przyczyną zapalenia siatkówki u osób z prawidłowo działającym układem odpornościowym jest toksoplazmoza – zakażenie pasożytem Toxoplasma gondii. Większość przypadków toksoplazmoza oczna jest nabywana po urodzeniu, choć zdarzają się również przypadki wrodzone, szczególnie w krajach, gdzie zakażenie jest powszechne4.

Inne przyczyny infekcyjne obejmują między innymi kiłę, gruźlicę, toksokarę (pasożyt przenoszony przez psy), boreliozę oraz różne zakażenia grzybicze. Częstość występowania poszczególnych przyczyn może się różnić w zależności od regionu geograficznego. W krajach rozwijających się wyższe wskaźniki zachorowań są często związane z zakażeniami ogólnoustrojowymi i ograniczonymi możliwościami diagnostycznymi5.

Warto wiedzieć, że niektóre zakażenia występują częściej u osób z osłabionym układem odpornościowym, na przykład u pacjentów z AIDS lub przyjmujących leki immunosupresyjne4.

Objawy i rozpoznanie

Objawy infekcyjnego zapalenia błony naczyniowej mogą być różne w zależności od tego, która część oka jest zajęta przez proces zapalny1.

Osoby z zapaleniem mogą odczuwać ból oka, zauważać zaczerwienienie, mieć rozmyte widzenie lub zwiększoną wrażliwość na światło. Mogą również dostrzegać ciemne plamy unoszące się w polu widzenia – tzw. muszki. Te objawy mogą być spowodowane obecnością komórek zapalnych w ciele szklistym (galaretowata substancja wypełniająca wnętrze oka) lub zmianami i bliznami na siatkówce4.

W niektórych przypadkach zapalenie może obejmować również przedni odcinek oka, co może powodować ból oka, zaczerwienienie i nadwrażliwość na światło4.

Rozpoznanie infekcyjnego zapalenia błony naczyniowej wymaga szczegółowego badania oka przez specjalistę oraz często dodatkowych badań laboratoryjnych. Lekarz może zlecić badania krwi, w tym badania na obecność przeciwciał przeciwko konkretnym drobnoustrojom. W zależności od objawów klinicznych mogą być wykonywane również badania obrazowe2.

Zaleca się, aby u wszystkich pacjentów z zapaleniem błony naczyniowej wykonać badania w kierunku kiły oraz gruźlicy. Często zalecane jest także zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej. Dodatkowe badania dobiera się indywidualnie, w zależności od objawów klinicznych4.

Wczesne rozpoznanie można osiągnąć poprzez połączenie wysokiego poziomu czujności, rozpoznawanie charakterystycznych objawów klinicznych, wykorzystanie zaawansowanych technik obrazowania oraz pobieranie próbek do badań2.

Leczenie

Leczenie infekcyjnego zapalenia błony naczyniowej zależy od rodzaju drobnoustroju, który wywołał zakażenie. W przypadku wirusowych zapaleń stosuje się leki przeciwwirusowe, przy zakażeniach bakteryjnych – antybiotyki, a przy grzybiczych – leki przeciwgrzybicze2.

W przypadku toksoplazmoza zaleca się leczenie u pacjentów ze zmianami w tylnej części oka, które zagrażają ważnym strukturom wzrokowym, takim jak plamka lub tarcza nerwu wzrokowego, oraz u osób z osłabionym układem odpornościowym. Najczęściej stosowana jest terapia wielolekowa, która obejmuje pirimetaminę, sulfonamidy, klindamycynę, a w wybranych przypadkach także kortykosteroidy podawane ogólnie4.

Ważne jest, aby kortykosteroidów nie stosować bez jednoczesnego leczenia przeciwdrobnoustrojowego. Zmiany zagrażające wzrokowi w okolicy plamki lub nerwu wzrokowego mogą wymagać podania klindamycyny bezpośrednio do wnętrza oka4.

Toksoplazmoza może nawracać, dlatego pacjenci ze zmianami zagrażającymi wzrokowi mogą wymagać długotrwałej profilaktyki z użyciem trimetoprimu z sulfametoksazolem4.

W leczeniu wirusowych zapaleń błony naczyniowej, szczególnie tych wywołanych przez wirusy opryszczki, wielu specjalistów preferuje stosowanie walacyklowiru ze względu na prostsze dawkowanie. W razie potrzeby można również stosować miejscowo kortykosteroidy oraz leki obniżające ciśnienie wewnątrzgałkowe6.

Leczenie musi być dostosowane do indywidualnego przypadku i wymaga ścisłego nadzoru lekarza okulisty specjalizującego się w chorobach zapalnych oka.

Znaczenie wczesnej diagnozy

Wczesne rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia infekcyjnego zapalenia błony naczyniowej ma kluczowe znaczenie dla zachowania wzroku. W niewielkiej przestrzeni wewnątrz gałki ocznej nawet niewielki obrzęk może zmienić kształt oka. Ponieważ kształt oka ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego widzenia, nawet drobne zmiany spowodowane obrzękiem mogą zakłócić wzrok1.

Jeśli zapalenie błony naczyniowej jest ciężkie lub pozostaje nieleczone, może prowadzić do trwałych blizn w oku, utraty wzroku, a nawet ślepoty1. W przypadku tego schorzenia mała przestrzeń wewnątrz oka oznacza, że wczesne rozpoznanie i leczenie są niezbędne, aby uniknąć zagrażających wzrokowi konsekwencji3.

Podkreślanie znaczenia wczesnego wykrywania i leczenia jest stałym motywem w literaturze medycznej dotyczącej tej choroby. Dzięki szybkiej interwencji możliwe jest uratowanie wzroku i zapobieżenie poważnym powikłaniom2.

Każda osoba, która zauważy u siebie objawy takie jak ból oka, zaczerwienienie, rozmyte widzienie, nadwrażliwość na światło lub unoszące się plamy w polu widzenia, powinna niezwłocznie skonsultować się z lekarzem okulistą.