W skrócie
Ten artykuł opisuje badania kliniczne, w których analizowano adalimumab. Badania sprawdzają głównie skuteczność, bezpieczeństwo i sposoby prowadzenia leczenia u osób z chorobami zapalnymi, takimi jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Crohna, zapalenia błony naczyniowej oka, reumatoidalne zapalenie stawów i młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów.
Najważniejsze informacje
- Badania z adalimumab obejmują wiele chorób zapalnych, zwłaszcza jelit, oczu i stawów. Najczęściej są to badania fazy 3, ale są też badania fazy 2 oraz wczesne badania fazy 1/2. W części prób adalimumab jest lekiem porównawczym, a w innych elementem strategii zmiany dawki, odstawiania lub leczenia skojarzonego. W badaniach oceniano głównie remisję, odpowiedź kliniczną, wyniki endoskopii, nawroty i bezpieczeństwo. Uczestnikami byli dorośli, dzieci lub obie grupy, zależnie od choroby i celu badania.
Przegląd badań klinicznych
W dostępnych danych adalimumab był badany w wielu badaniach klinicznych dotyczących chorób zapalnych i autoimmunologicznych. Badania sprawdzały głównie skuteczność leczenia, bezpieczeństwo, utrzymanie remisji oraz różne strategie prowadzenia terapii u dzieci i dorosłych.
W części prób adalimumab był lekiem porównawczym, a w innych był elementem strategii leczenia, na przykład przy zmniejszaniu dawki, odstawianiu terapii lub leczeniu skojarzonym.
Jakie choroby i grupy pacjentów badano
Najczęściej badano osoby z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, chorobą Crohna, reumatoidalnym zapaleniem stawów, młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów oraz różnymi postaciami zapalenia błony naczyniowej oka.
W danych były też badania u pacjentów z łuszczycowym zapaleniem stawów, zapaleniem mieszków włosowych z bliznowaceniem (folliculitis decalvans), chorobą Dupuytrena, zapaleniem tętnic Takayasu, zesztywniającym zapaleniem kręgosłupa o osiowym charakterze oraz hidradenitis suppurativa.
Do badań włączano zarówno dorosłych, jak i dzieci oraz młodzież, zależnie od choroby i celu badania. W wielu próbach uczestnicy mieli aktywną chorobę, nawroty, oporność na wcześniejsze leczenie albo byli już w remisji i oceniano, czy leczenie można bezpiecznie zmienić lub odstawić.
Fazy badań i typy projektów
W zestawie danych dominowały badania fazy 3, czyli większe badania porównujące skuteczność i bezpieczeństwo różnych strategii leczenia. Były też badania fazy 2, fazy 1/2 oraz badania z określeniem Low Intervention, czyli z mniejszą intensywnością interwencji badawczej.
Większość badań miała charakter interwencyjny, co oznacza, że uczestnicy otrzymywali zaplanowane leczenie lub byli przypisani do jednej z porównywanych grup. W niektórych próbach porównywano adalimumab z innym lekiem, placebo albo z inną strategią leczenia, na przykład z leczeniem standardowym lub z odstawieniem terapii.
Jakie wyniki były oceniane
Najczęstszym celem było sprawdzenie, czy pacjenci osiągają remisję lub odpowiedź kliniczną. W zależności od choroby oceniano także poprawę w endoskopii, zmniejszenie aktywności zapalenia, brak nawrotu, konieczność zmiany leczenia oraz utrzymanie kontroli choroby w czasie.
W badaniach okulistycznych ważne były wyniki takie jak utrzymanie pełnej odpowiedzi okulistycznej, brak zmian zapalnych, poprawa ostrości widzenia oraz brak infekcji podczas obserwacji. W badaniach reumatologicznych często używano skal, takich jak ACR, DAS28, JADAS lub cJADAS10, aby opisać stopień poprawy lub nawrotu choroby.
W badaniach z chorobami jelit często mierzono także wskaźniki związane z endoskopią, biomarkerami i stanem po operacji. Niektóre próby oceniały również takie elementy jak monitorowanie stężenia leku, obrazowanie, aktywność płytek krwi, sztywność tętnic lub zmiany w markerach zapalnych.
Najważniejsze badania z adalimumab
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego było badane w kilku dużych próbach. W jednym badaniu oceniano, czy stopniowe zmniejszanie częstości podawania adalimumab, prowadzone na podstawie monitorowania stężenia leku, daje lepszy wynik niż standardowa strategia leczenia u pacjentów, którzy uzyskali pełną odpowiedź okulistyczną i nie mieli infekcji w trakcie obserwacji.
W innym badaniu u dorosłych z aktywnym wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego porównywano skuteczność i bezpieczeństwo lutikizumab z adalimumab, a głównym wynikiem była poprawa endoskopowa po 12 tygodniach.
Było też badanie u dzieci z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, w którym sprawdzano długoterminowe bezpieczeństwo, tolerancję i utrzymanie odpowiedzi klinicznej po wielokrotnym podawaniu adalimumab.
Choroba Crohna pojawiała się w kilku ważnych projektach. Jedno badanie porównywało długoterminową skuteczność i bezpieczeństwo okresowego adalimumab jako leczenia początkowego u nowo zdiagnozowanych pacjentów z podejściem standardowym opartym na kortykosteroidach lub budezonidzie.
Inne badanie sprawdzało, czy po operacji jelita cienkiego i grubego lepsza jest systematyczna terapia biologiczna od razu po zabiegu, czy leczenie rozpoczynane dopiero po wykryciu nawrotu w endoskopii. W tej grupie oceniano nawroty endoskopowe i potrzebę niespodziewanej zmiany leczenia.
W kolejnym badaniu porównywano strategię z optymalizacją dawki adalimumab z vedolizumab u pacjentów, którzy mieli utratę odpowiedzi lub wysoką aktywność biomarkerów podczas leczenia adalimumab. Głównym celem była remisja kliniczna i biomarkerowa po 24 tygodniach.
Było też badanie, w którym porównywano azatioprynę z metotreksatem w terapii skojarzonej z adalimumab, a wynikiem była odpowiedź endoskopowa po 26 tygodniach.
Zapalenia błony naczyniowej oka były oceniane w kilku próbach. W badaniu FOCUS porównywano adalimumab z mykofenolanem mofetylu u pacjentów ze steroidozależnym nieinfekcyjnym zapaleniem błony naczyniowej oka, a głównym punktem końcowym był odsetek niepowodzeń leczenia po 36 tygodniach.
W badaniu 2023-509733-39-00 sprawdzano strategię zmniejszania częstości podawania adalimumab opartą na monitorowaniu stężenia leku u pacjentów z przewlekłym nieinfekcyjnym zapaleniem błony naczyniowej oka. Głównym celem było utrzymanie pełnej odpowiedzi okulistycznej i brak infekcji do 48 tygodni.
W innym badaniu porównywano adalimumab z baricytynibem u dzieci z aktywnym zapaleniem błony naczyniowej oka związanym z JIA lub przewlekłym przednim zapaleniem błony naczyniowej oka z dodatnimi przeciwciałami ANA, a odpowiedź oceniano według kryteriów SUN.
Było także badanie u pacjentów z ciężkim zapaleniem błony naczyniowej oka w przebiegu choroby Behçeta, w którym porównywano tocilizumab z adalimumab i oceniano całkowitą remisję zapalenia oczu po 16 tygodniach.
Choroby reumatologiczne były kolejną dużą grupą badań. W badaniu SELECT-COMPARE porównywano upadacytynib z placebo i z adalimumab u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów mimo stałego leczenia metotreksatem. Oceniano odpowiedź ACR20 i remisję kliniczną po 12 tygodniach, a także dłuższe bezpieczeństwo.
W badaniu SELECT-SWITCH porównywano upadacytynib z adalimumab u pacjentów, którzy nie odpowiedzieli dobrze na jeden inhibitor TNF. Główny wynik dotyczył osiągnięcia DAS28-CRP ≤ 3,2 po 12 tygodniach.
W innych badaniach oceniano adalimumab jako część strategii odstawiania lub zmiany leczenia u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów lub łuszczycowym zapaleniem stawów. Głównym celem było zwykle utrzymanie małej aktywności choroby i zmniejszenie ryzyka nawrotu.
W badaniach pediatrycznych ważne były próby dotyczące młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów. W MOVE-JIA oceniano, czy odstawienie leczenia zwiększa ryzyko nawrotu w porównaniu ze stabilnym leczeniem metotreksatem i inhibitorem TNF.
W SMART-JIA porównywano trzy leki niefarmakologicznie związane z TNF z drugim inhibitorem TNF u dzieci z opornym wielostawowym przebiegiem JIA, a celem było uzyskanie minimalnej aktywności choroby po 6 miesiącach.
W badaniu 2024-515557-22-00 oceniano bezpieczeństwo i skuteczność przejścia między lekami oryginalnymi a biosymilarami adalimumab i etanercept u dzieci z JIA w remisji klinicznej.
W badaniach z chorobami jelit po operacji oraz w próbach monitorowania leczenia sprawdzano także, czy wydłużanie odstępów między dawkami adalimumab na podstawie kalprotektyny kałowej lub monitorowania terapeutycznego utrzymuje remisję. Takie badania miały odpowiedzieć na pytanie, czy leczenie można prowadzić bardziej indywidualnie bez utraty kontroli choroby.
Najważniejsze pojęcia z badań
ACR to zestaw kryteriów używanych w reumatologii do oceny poprawy objawów zapalenia stawów.
DAS28 to skala aktywności reumatoidalnego zapalenia stawów, oparta na liczbie bolesnych i obrzękniętych stawów oraz wynikach badań zapalnych.
JADAS i cJADAS10 to skale używane u dzieci z zapaleniem stawów do oceny aktywności choroby i nawrotu.
Mayo score i Rutgeerts score to skale używane w chorobach jelit do oceny stanu zapalenia i nawrotu po leczeniu lub operacji.
Monitoring terapeutyczny oznacza mierzenie stężenia leku w organizmie, aby sprawdzić, czy leczenie jest odpowiednio prowadzone.
Biomarker to wskaźnik z krwi, tkanek lub innych badań, który pomaga ocenić aktywność choroby.
Remisja kliniczna oznacza bardzo małą aktywność choroby lub jej brak, oceniany według ustalonych kryteriów badania.
Nawrót to ponowne pojawienie się objawów po okresie poprawy lub spokoju choroby.