Martwica kości szczęki

Czym jest martwica kości szczęki

Martwica kości szczęki (ONJ, od angielskiego osteonecrosis of the jaw) to stan, w którym komórki kostne w szczęce lub żuchwie obumierają, a fragment kości przebija się przez dziąsła. Gdy kość zostaje odsłonięta, nie dociera do niej krew, co powoduje obumieranie kolejnych obszarów tkanki kostnej.1

Termin "martwica kości" składa się z dwóch słów: "osteo" oznacza kość, a "nekroza" oznacza śmierć. Lekarze używają również określenia martwica awaskularna, gdzie "awaskularny" odnosi się do naczyń krwionośnych. W tym schorzeniu coś spowalnia lub zatrzymuje przepływ krwi do tkanki kostnej szczęki, co prowadzi do jej obumierania.1

Martwica kości szczęki jest rzadkim schorzeniem. Dotyka około 2 na 100 osób z nowotworem, które otrzymują leki pomagające w utracie masy kostnej i łagodzące ból kości spowodowany przerzutami raka. Osoby, które nie mają nowotworu ani nie przyjmują tych leków, również mogą rozwinąć ONJ, ale zdarza się to jeszcze rzadziej.1

Przyczyny i czynniki ryzyka

Istnieje kilka możliwych przyczyn martwicy kości szczęki. Najczęściej jest ona rzadkim skutkiem ubocznym długotrwałego przyjmowania bisfosfonianów – leków stosowanych w celu zmniejszenia ryzyka złamań kości spowodowanych osteoporozą, czyli chorobą, w której kości stają się kruche i łamliwe.2

ONJ może wystąpić, gdy leki antyresorpcyjne są podawane w leczeniu nowotworów. Do leków, które mogą zwiększać ryzyko martwicy kości szczęki, należą bisfosfoniany, takie jak alendronian (Fosamax), ryzedronian (Actonel i Atelvia), ibandronian (Boniva), kwas zoledronowy (Reclast) oraz denosumab (Prolia).3

Pacjenci, którzy otrzymują bisfosfoniany dożylnie jako część leczenia nowotworów, są bardziej narażeni na ONJ niż ci, którzy otrzymują znacznie mniejsze dawki w leczeniu osteoporozy. Ryzyko ONJ jest znacznie niższe w przypadku terapii tabletkami.3

Większość przypadków ONJ występuje po zabiegu stomatologicznym, takim jak ekstrakcja zęba. Może również wystąpić spontanicznie, bez żadnej ingerencji stomatologicznej.2

Do innych czynników ryzyka należą: starszy wiek, cukrzyca, choroby dziąseł oraz palenie tytoniu. Schorzenie to może być również spowodowane radioterapią okolic głowy i szyi, przewlekłym stosowaniem sterydów, zakażeniem wirusem opryszczki u bardzo chorych pacjentów, niekontrolowanymi infekcjami i poważnymi urazami.34

Naukowcy uważają, że martwica kości szczęki może rozwijać się, ponieważ bisfosfoniany powstrzymują organizm przed naprawianiem mikroskopijnych uszkodzeń kości szczękowej, które mogą wystąpić podczas rutynowych zabiegów stomatologicznych lub w wyniku codziennego zużycia. Jednak nadal nie jest jasne, dlaczego dzieje się to u niektórych osób, a u innych nie.5

Objawy i oznaki choroby

Głównym objawem martwicy kości szczęki jest odsłonięcie kości szczękowej lub żuchwy przez zmiany w dziąsłach, które nie gają się przez co najmniej osiem tygodni. Może wystąpić ból, obrzęk tkanek miękkich, wtórne zakażenie lub wyciek. Rozwinięcie zmian najczęściej występuje po inwazyjnych zabiegach stomatologicznych, takich jak ekstrakcje, ale może również wystąpić spontanicznie.6

Osoby z ONJ mogą doświadczać następujących objawów:3

• ból
• obrzęk tkanek miękkich
• wyciek z jamy ustnej
• odsłonięta kość szczękowa przez osiem tygodni lub dłużej
• nieprzyjemny zapach z ust
• rozchwianie zębów
• oznaki zakażenia dziąseł

Mogą również wystąpić dziąsła lub zębodoły, które nie goją się po pracy stomatologicznej, uczucie drętwienia lub ciężkości w szczęce oraz widoczna kość w jamie ustnej.5

Przez tygodnie lub miesiące mogą nie występować żadne objawy, aż do pojawienia się zmian z odsłoniętą kością. Zmiany są najczęściej spotykane w żuchwie, ale mogą również wystąpić w szczęce górnej.6

Rozpoznanie

Dentysta lub chirurg szczękowy może stwierdzić, czy pacjent ma martwicę kości szczęki na podstawie objawów i badania. Nie ma testów, które mogłyby potwierdzić ONJ. Nie istnieje również test do pomiaru ryzyka ONJ.34

Lekarze korzystają z badań krwi, aby sprawdzić obecność zakażenia i odróżnić ONJ od zapalenia kości i szpiku (osteomyelitis), które jest rodzajem zakażenia kości wywołanego przez bakterie lub grzyby. Zapalenie kości i szpiku często wywołuje gorączkę, podczas gdy ONJ nie.1

Diagnoza opiera się na obecności odsłoniętej kości, która może być zbadana przez przetokę wewnątrz- lub zewnątrzustną w okolicy szczękowo-twarzowej, która utrzymuje się przez co najmniej 8 tygodni. Pacjent nie może mieć w historii radioterapii ani choroby przerzutowej szczęk i musi być obecnie lub uprzednio leczony terapią antyresorpcyjną lub lekami antyangiogennymi.7

Metody leczenia

Osoby z osteoporozą, które rozwinęły ONJ, otrzymują zachowawcze leczenie, takie jak płukanki jamy ustnej, antybiotyki i doustne leki przeciwbólowe w celu złagodzenia bólu. Te metody leczenia są zazwyczaj skuteczne. Operacja chirurgiczna zazwyczaj nie jest wymagana i może przyczynić się do słabego gojenia kości.3

Chirurg szczękowy leczy martwicę kości szczęki za pomocą:4

• operacji mającej na celu usunięcie uszkodzonych fragmentów kości szczęki
• antybiotyków
• płukanek jamy ustnej

Lekarze nie zalecają usuwania dużych obszarów uszkodzonej kości, ponieważ może to prowadzić do jeszcze gorszej martwicy.4

Leczenie polega na usunięciu martwej kości. Dotkliwość i symptomatologia ONJ jest różnorodna i każdy pacjent wymaga spersonalizowanego planu opieki. Specjaliści ściśle współpracują z zespołem metabolizmu mineralnego i onkologami, aby zatrzymać i wyleczyć ONJ, przywracając pacjentom jakość życia.8

Zapobieganie

Dobra higiena jamy ustnej i regularna opieka stomatologiczna to najlepsze sposoby na zmniejszenie ryzyka ONJ. Pacjenci powinni informować dentystę o lekach, które przyjmują, szczególnie jeśli stosują terapię antyresorpcyjną.3

Przed rozpoczęciem dożylnej terapii bisfosfonianami należy przeprowadzić badanie stomatologiczne i wykonać wszystkie niezbędne zabiegi chirurgiczne jamy ustnej. Badania wykazały, że ocena i leczenie stomatologiczne przed rozpoczęciem terapii lekami antyresorpcyjnymi mogą znacznie obniżyć ryzyko ONJ.49

Pacjenci powinni zwracać uwagę na potencjalne objawy ONJ, takie jak ból, obrzęk, zaczerwienienie lub inne oznaki infekcji dziąseł, dziąsła lub zębodoły, które nie goją się po leczeniu stomatologicznym, rozchwiane zęby, drętwienie lub uczucie ciężkości w szczęce, wyciek oraz widoczna kość w jamie ustnej.5

Dostawcy opieki zdrowotnej mogą dodatkowo obniżyć ryzyko poprzez ocenę stomatologiczną i opiekę przed rozpoczęciem terapii antyresorpcyjnych oraz monitorowanie zdrowia jamy ustnej podczas i po leczeniu.9

Życie z chorobą

Pacjenci z martwicą kości szczęki są zazwyczaj pod opieką reumatologa, który ma doświadczenie w leczeniu osteoporozy lekami antyresorpcyjnymi i zarządzaniu ryzykiem ONJ.3

Chociaż ONJ może być poważny, jest możliwy do leczenia pod opieką specjalisty. Wczesne wykrycie, specjalistyczna stomatologia i chirurgia szczękowa mogą wyleczyć to schorzenie.8

Ważne jest, aby pacjenci byli świadomi potencjalnych objawów ONJ i zgłaszali wszelkie niepokojące zmiany swojemu lekarzowi lub dentyście. Regularne kontrole stomatologiczne i dobra higiena jamy ustnej pozostają kluczowe dla osób przyjmujących leki zwiększające ryzyko ONJ.10

Włączenie strategii stomatologii onkologicznej do współczesnej opieki onkologicznej jest zalecane w celu optymalizacji długoterminowej jakości życia po leczeniu nowotworów.7