Nadczynność przytarczyc pierwotna

Czym jest pierwotna nadczynność przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc to schorzenie, w którym jeden lub więcej przytarczyc wytwarza zbyt dużą ilość hormonu przytarczyc (substancji chemicznej wytwarzanej przez gruczoły przytarczyce) i uwalnia go do krwioobiegu, co często prowadzi do wysokiego poziomu wapnia we krwi.12

Jest to najczęstsza przyczyna hiperkalcemii (podwyższonego poziomu wapnia we krwi) u pacjentów ambulatoryjnych, czyli tych leczonych w poradniach.3 U większości osób z tym schorzeniem nie występują żadne objawy, a pierwotna nadczynność przytarczyc jest zazwyczaj rozpoznawana po wykryciu podwyższonego poziomu wapnia we krwi podczas rutynowych badań wykonywanych z innych powodów.4

Od lat 70. XX wieku, kiedy wprowadzono automatyczne analizatory biochemiczne do badań krwi, rozpoznawalność pierwotnej nadczynności przytarczyc znacznie wzrosła. Dzięki temu lekarze mogą wykryć to schorzenie, zanim pojawią się objawy.5

Czym są przytarczyce i jak działają

Przytarczyce to cztery małe gruczoły, każdy wielkości ziarnka grochu, które normalnie znajdują się z tyłu tarczycy w szyi. Gruczoły te wydzielają hormon przytarczyc, który jest głównym regulatorem poziomu wapnia w organizmie.6

Prawidłowo funkcjonujące przytarczyce ściśle kontrolują stężenie wapnia w przestrzeni pozakomórkowej, utrzymując je w wąskim zakresie normy. Hormon przytarczyc stymuluje syntezę aktywnej postaci witaminy D w nerkach, co z kolei umożliwia układowi trawiennemu wchłanianie wapnia z pokarmów. Hormon ten instruuje również nerki, aby zatrzymywały wapń zamiast uwalniać go z organizmu z moczem.7

Gdy poziom wapnia we krwi jest zbyt niski, przytarczyce uwalniają odpowiednią ilość hormonu przytarczyc, aby nakazać kościom uwolnienie właściwej ilości wapnia do krwioobiegu. Wapń pomaga organizmowi utrzymać zdrowe kości i zęby, ale jest też niezbędnym minerałem dla nerwów, mięśni i serca.8

Objawy i oznaki choroby

Wiele osób z pierwotną nadczynnością przytarczyc nie ma żadnych objawów lub ma jedynie bardzo łagodne dolegliwości. Możesz dowiedzieć się o chorobie dopiero po wykonaniu badań z innych powodów.1

Gdy objawy występują, są one związane z podwyższonym poziomem wapnia we krwi. Klasycznie podsumowuje się je jako „kamienie, kości, bóle brzucha i stany psychiczne". „Kamienie" odnoszą się do kamieni nerkowych, odkładania wapnia w nerkach i nadmiernego oddawania moczu. Mogą one ostatecznie prowadzić do niewydolności nerek.9

„Kości" odnoszą się do powikłań kostnych. Klasyczną chorobą kości w nadczynności przytarczyc jest włókniste zapalenie kości z torbielami, które powoduje ból, a czasem patologiczne złamania. Inne choroby kości związane z nadczynnością przytarczyc to osteoporoza i artretyzm.10

„Bóle brzucha" odnoszą się do objawów ze strony układu pokarmowego, takich jak zaparcia, niestrawność, nudności i wymioty. Hiperkalcemia może prowadzić do wrzodów żołądka i ostrego zapalenia trzustki.11

„Stany psychiczne" oznaczają dolegliwości takie jak zmęczenie, osłabienie, bóle mięśni, utrata apetytu, uczucie pragnienia, częste oddawanie moczu, obniżony nastrój i depresja.4

Przyczyny pierwotnej nadczynności przytarczyc

Pierwotna nadczynność przytarczyc jest spowodowana tym, że przytarczyce stają się powiększone lub rozwijają się na nich nienowotworowe narośle. W takim przypadku wytwarzają zbyt dużo hormonu przytarczyc i nie reagują na sygnały organizmu mówiące im, aby przestały produkować ten hormon.9

Gdy przytarczyce wytwarzają zbyt dużo hormonu przytarczyc, kości mogą tracić zbyt dużo wapnia, stając się cienkie i kruche. Wapń może również gromadzić się w nerkach, naczyniach krwionośnych, sercu i innych częściach ciała.12

Kogo najczęściej dotyka ta choroba

Pierwotna nadczynność przytarczyc jest najczęstsza u kobiet po menopauzie, chociaż może wystąpić u osób w każdym wieku, w tym u kobiet w ciąży. Schorzenie może pojawić się u osób w każdym wieku, ale jest częstsze u osób po 50. roku życia.8

W Stanach Zjednoczonych szacunkowa częstość występowania u osób powyżej 65. roku życia wynosi jeden przypadek na 1000 mężczyzn i dwa do trzech przypadków na 1000 kobiet. Kobiety są diagnozowane z tym schorzeniem około trzy razy częściej niż mężczyźni. Rocznie w Stanach Zjednoczonych diagnozuje się około 100 000 osób.3

Jak rozpoznaje się chorobę

Pierwotną nadczynność przytarczyc można zdiagnozować poprzez badanie próbek krwi i moczu. Wiele osób po raz pierwszy dowiaduje się o nadczynności przytarczyc podczas badań krwi lub moczu wykonywanych z innego powodu.1

Uporczywie podwyższony poziom wapnia i podwyższony poziom hormonu przytarczyc w surowicy są kryteriami diagnostycznymi pierwotnej nadczynności przytarczyc. Inne przyczyny hiperkalcemii są rzadkie i zazwyczaj wiążą się z niskim (lub czasami prawidłowym) poziomem hormonu przytarczyc.13

Jeśli zostanie u Ciebie zdiagnozowana nadczynność przytarczyc, mogą zostać zalecone dalsze badania i skany obrazowe w celu oceny Twojego ogólnego stanu zdrowia i pomocy w zaplanowaniu leczenia. Mogą one obejmować badania ultrasonograficzne, zdjęcia rentgenowskie i badania gęstości kości.

Metody leczenia

Jeśli zostanie u Ciebie zdiagnozowana nadczynność przytarczyc, zostaniesz skierowany do specjalisty w celu leczenia. Zalecane leczenie będzie zależeć od poziomu wapnia, objawów i tego, czy masz inne schorzenia.

Parathyroidektomia (chirurgiczne usunięcie jednej lub więcej przytarczyc) może być konieczna do kontrolowania objawów. Jest to ostateczne leczenie pierwotnej nadczynności przytarczyc. Gdy operacja jest wykonywana przez doświadczonych chirurgów endokrynologicznych, procedura ma wskaźnik powodzenia od 90 do 95 procent i niski odsetek powikłań.

Jeśli nie możesz przejść operacji lub jej nie chcesz, możesz potrzebować leków, które pomogą obniżyć poziom wapnia. Leki mogą być również podawane po operacji, jeśli badania wykażą, że poziom wapnia jest nadal wysoki.

Obserwacja bez leczenia

Możesz nie potrzebować leczenia, jeśli poziom wapnia nie jest zbyt wysoki i nie powoduje żadnych problemów. Bezobjawowi pacjenci, którzy odmawiają operacji i spełniają kryteria leczenia zachowawczego, muszą zobowiązać się do sumiennego długoterminowego monitorowania.

Obecnie bezobjawowa pierwotna nadczynność przytarczyc stanowi 80 procent przypadków. Większość osób z bezobjawową pierwotną nadczynnością przytarczyc może mieć dość łagodny przebieg przez lata, a nawet całe życie. Jednak u niektórych osób nadczynność przytarczyc postępuje i powinny one przejść operację.

Ważne jest, aby nie wprowadzać żadnych zmian w diecie w celu obniżenia poziomu wapnia, chyba że poinformował Cię o tym specjalista. Zmiana zwykłej diety może sprawić, że diagnozowanie i monitorowanie choroby będzie trudniejsze.

Każde niewyjaśnione podwyższenie poziomu wapnia w surowicy powinno być szybko ocenione, aby zapobiec powikłaniom związanym z hiperkalcemią.