Niedobór witaminy D

Czym jest niedobór witaminy D?

Niedobór witaminy D oznacza, że w organizmie nie ma wystarczającej ilości tej witaminy, aby utrzymać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Witamina D jest niezbędnym składnikiem odżywczym, którego ciało potrzebuje do prawidłowego rozwoju i utrzymania kości1.

Pomimo że istnieje wiele sposobów na dostarczenie organizmowi witaminy D, jej niedobór pozostaje powszechnym problemem zdrowotnym na całym świecie. Niedobór ten szczególnie często dotyka osoby starsze powyżej 65. roku życia oraz osoby o ciemniejszej karnacji skóry1.

Witamina D występuje w dwóch formach – D2 (ergokalcyferol), którą otrzymuje się z drożdży i roślin, oraz D3 (cholekalcyferol), pochodząca z diety poprzez spożywanie produktów zawierających witaminę D lub z użycia suplementów. Głównym źródłem witaminy D3 (80-90% zapasów organizmu) jest jednak promieniowanie ultrafioletowe przez skórę2.

Dlaczego witamina D jest tak ważna?

Witamina D pełni wiele istotnych funkcji w organizmie. Przede wszystkim odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi wapnia we krwi i kościach oraz w budowaniu i utrzymywaniu kości1.

Organizm potrzebuje witaminy D, aby mógł wykorzystać wapń i fosfor do budowy kości i podtrzymywania zdrowych tkanek. Witamina D pomaga organizmowi wchłaniać wapń, który jest jednym z głównych składników budulcowych kości3.

Witamina D odgrywa również rolę w układzie nerwowym, mięśniowo-szkieletowym i immunologicznym1. Pomaga utrzymać mocne kości, może poprawić zdrowie psychiczne i wspomaga sen4.

Przy przewlekłym i poważnym niedoborze witaminy D, spadek wchłaniania wapnia i fosforu przez jelita prowadzi do hipokalcemii (niskiego poziomu wapnia we krwi). To z kolei prowadzi do wtórnej nadczynności przytarczyc (nadaktywności gruczołów przytarczycznych próbujących utrzymać prawidłowy poziom wapnia we krwi)1.

Przyczyny niedoboru witaminy D

Niedobór witaminy D jest głównie spowodowany niewystarczającym narażeniem na światło słoneczne2. Istnieje jednak wiele innych przyczyn, dla których można rozwinąć niedobór witaminy D3:

• Nie otrzymujesz wystarczającej ilości witaminy D w diecie
• Nie wchłaniasz wystarczającej ilości witaminy D z pożywienia (problem z wchłanianiem)
• Nie masz wystarczającego narażenia na światło słoneczne
• Twoja wątroba lub nerki nie mogą przekształcić witaminy D w jej aktywną formę w organizmie
• Przyjmujesz leki, które zakłócają zdolność organizmu do przekształcania lub wchłaniania witaminy D

Osoby o ciemniejszej skórze i osoby starsze mogą nie otrzymywać wystarczającej ilości witaminy D poprzez światło słoneczne. Lokalizacja geograficzna może również uniemożliwiać odpowiednie narażenie na światło słoneczne w celu wytworzenia witaminy D1.

Objawy niedoboru witaminy D

Niedobór witaminy D często przebiega bezobjawowo. Większość osób z niedoborem witaminy D nie ma żadnych objawów45. Jednak objawy i oznaki niedoboru witaminy D są często subtelne, więc wiele osób nie wie, że ma niedobór67.

Gdy objawy występują, mogą obejmować4857:

• Zmęczenie lub uczucie ciągłego zmęczenia
• Problemy ze snem
• Ból kości lub dyskomfort
• Ból stawów
• Ból lub osłabienie mięśni
• Depresja lub uczucie smutku
• Niski poziom energii
• Częstsze choroby
• Lęk
• Drażliwość
• Wypadanie włosów
• Utrata apetytu
• Blada skóra
• Uczucie mrowienia w dłoniach lub stopach

Jeśli jesteś wyczerpany, bolą cię kości, masz osłabione mięśnie lub zmiany nastroju, to wskazuje, że coś może być nieprawidłowe w twoim organizmie4.

U dzieci poważny niedobór witaminy D może prowadzić do krzywicy, choroby powodującej krzywienie nóg. U dorosłych może prowadzić do osteomalacji, która objawia się jako słabo zmineralizowana macierz szkieletowa i przewlekłe bóle mięśni9.

Kto jest najbardziej narażony?

Niektóre osoby są bardziej narażone na niedobór witaminy D3:

Niemowlęta karmione piersią – mleko matki jest ubogim źródłem witaminy D. Jeśli karmisz piersią, należy podawać niemowlęciu suplement 400 jednostek międzynarodowych (IU) witaminy D każdego dnia38.

Osoby starsze – wraz z wiekiem skóra nie wytwarza witaminy D po narażeniu na światło słoneczne tak efektywnie jak w młodości, a nerki są mniej zdolne do przekształcania witaminy D w jej aktywną formę38.

Osoby o ciemnej karnacji – ciemna skóra ma mniejszą zdolność do wytwarzania witaminy D ze słońca31.

Osoby z zaburzeniami wchłaniania – niektóre stany, które utrudniają wchłanianie witaminy D z pożywienia, zwiększają ryzyko niedoboru6.

Osoby z ograniczonym narażeniem na słońce – ci, którzy są przykuci do domu, żyją w północnych szerokościach geograficznych lub pracują w godzinach, które uniemożliwiają ekspozycję na słońce6.

Źródła witaminy D

Witaminę D można uzyskać na trzy sposoby: przez skórę, z diety i z suplementów3.

Ile witaminy D potrzebujemy?

Ilość witaminy D, której potrzebujesz każdego dnia, zależy od wieku3. Zalecane ilości w jednostkach międzynarodowych (IU) to:

• Noworodki do 12 miesięcy: 400 IU (8,5-10 mikrogramów)
• Dzieci 1-13 lat: 600 IU
• Młodzież 14-18 lat: 600 IU
• Dorośli 19-70 lat: 600 IU
• Dorośli powyżej 71 roku życia: 800 IU
• Kobiety w ciąży i karmiące: 600 IU

Dzieci od pierwszego roku życia i dorośli potrzebują 10 mikrogramów witaminy D dziennie. Obejmuje to kobiety w ciąży i karmiące oraz osoby zagrożone niedoborem witaminy D11.

Mikrogram jest 1000 razy mniejszy niż miligram. Czasami ilość witaminy D jest wyrażana jako jednostki międzynarodowe (IU). 1 mikrogram witaminy D równa się 40 IU, więc 10 mikrogramów witaminy D równa się 400 IU11.

Jak rozpoznaje się niedobór?

Poziom witaminy D należy sprawdzić u pacjentów z podejrzeniem niedoboru witaminy D. Badanie krwi sprawdzające poziom 25-hydroksywitaminy D jest najlepszym sposobem oceny statusu witaminy D w organizmie613.

Niedobór jest definiowany jako poziom 25-hydroksywitaminy D w surowicy poniżej 20 ng na ml (50 nmol na litr), a niewystarczający poziom jest definiowany jako poziom 25-hydroksywitaminy D w surowicy od 20 do 30 ng na ml (od 50 do 75 nmol na litr)136.

Instytut Medycyny stwierdził, że poziom między 20-50 ng/ml 25-hydroksywitaminy D pozwoli na utrzymanie zdrowia mięśniowo-szkieletowego. Ten zakres wartości jest zgodny z przeważającym poglądem w Europie. Jednak niektóre stowarzyszenia zawodowe w Stanach Zjednoczonych uważają, że poziom co najmniej 30 ng/ml jest wymagany dla optymalnego zdrowia szkieletu8.

Leczenie niedoboru witaminy D

Celem leczenia jest normalizacja poziomów witaminy D w celu złagodzenia objawów i zmniejszenia ryzyka złamań, upadków i innych niekorzystnych wyników zdrowotnych13.

U osób z niedoborem witaminy D leczenie może obejmować doustny ergokalcyferol (witamina D2) w dawce 50 000 IU tygodniowo przez osiem tygodni. Po normalizacji poziomów witaminy D, eksperci zalecają dawki podtrzymujące cholekalcyferolu (witamina D3) w dawce 800 do 1000 IU dziennie ze źródeł dietetycznych i suplementacyjnych13.

Leczenie obejmuje68:

• Suplementację witaminą D2 lub D3, dostosowaną do nasilenia niedoboru
• Modyfikacje diety
• Odpowiednie narażenie na słońce

Niezależnie od tego, jaki poziom lekarz uzna za niedobór witaminy D, terapia i zapobieganie niedoborowi witaminy D są proste, stosunkowo niedrogie i bezpieczne8.

Jak zapobiegać niedoborowi?

Aby zapobiec niedoborowi witaminy D, zalecane spożycie witaminy D wynosi 400 IU dziennie dla niemowląt i dzieci z niewystarczającym narażeniem na słońce oraz 400 do 600 IU dziennie dla dorosłych z niewystarczającym narażeniem na słońce13.

Badania pokazują, że suplementacja witaminy D w dawce 700 do 800 IU dziennie zmniejsza liczbę upadków i złamań u osób starszych13.

W jesieni i zimie należy rozważyć przyjmowanie codziennego suplementu witaminy D, ponieważ słońce nie jest wystarczająco silne, aby organizm mógł wytwarzać witaminę D11.

Osoby z grup wysokiego ryzyka, takie jak osoby z ograniczonym narażeniem na słońce, osoby starsze i osoby z zaburzeniami wchłaniania, wymagają rutynowego badania przesiewowego i monitorowania6.

Aktywność fizyczna na świeżym powietrzu pomoże organizmowi wytwarzać witaminę D12.

Niedobór witaminy D można zapobiegać i leczyć. Jeśli podejrzewasz, że możesz mieć niedobór witaminy D, skonsultuj się z lekarzem, który może zalecić badanie krwi i odpowiednie leczenie1.