Choroby rzadkie
Badane cząsteczki
Lokalizacje
Badania z rekrutacją w toku są na początku listy
1 badanie kliniczne w tym schorzeniu
Badanie wpływu ORE-001 (lidokaina doustna) na zwiększenie apetytu u niedożywionych osób starszych
HolandiaW skrócie
Diagnostyka niedowagi to proces, który pomoże ustalić, czy masa Twojego ciała mieści się w zdrowym zakresie, a także odkryć przyczyny zbyt niskiej wagi. Ocena niedowagi opiera się nie tylko na samym zważeniu się – to także badania, które mogą wykryć niedobory składników odżywczych, problemy zdrowotne lub inne czynniki wpływające na Twoje samopoczucie.
Diagnostyka niedowagi powinna być rozważona przez każdą osobę, która zauważa u siebie niepokojące objawy związane z niską masą ciała lub która traci wagę bez zamierzonej zmiany diety czy aktywności fizycznej. Niedowaga nie zawsze jest widoczna gołym okiem – czasami objawy są subtelne i pojawiają się stopniowo, przez co łatwo je przeoczyć.
Warto zwrócić się do lekarza, jeśli zauważasz u siebie takie sygnały, jak nieumyślna utrata wagi – zwłaszcza gdy w ciągu ostatnich trzech do sześciu miesięcy straciłeś od 5 do 10% swojej masy ciała lub więcej. To jeden z głównych wskaźników, że organizm może nie otrzymywać wystarczającej ilości składników odżywczych. Inne niepokojące objawy to przewlekłe uczucie zmęczenia, osłabienie, zawroty głowy, rzadkie chorowanie, które jednak trwa długo, problemy z koncentracją, drażliwość lub obojętność emocjonalna, wypadanie włosów oraz u kobiet nieregularne lub brakujące miesiączki.
Osoby, które świadomie kontrolują przyjmowanie pokarmu, aby poradzić sobie z trudnymi emocjami lub sytuacjami życiowymi, również powinny porozmawiać z lekarzem. Tego typu zachowania mogą sygnalizować zaburzenia odżywiania, czyli schorzenia psychiczne, w których jedzenie staje się narzędziem radzenia sobie ze stresem lub lękiem.
Diagnostyka jest szczególnie ważna w przypadku osób starszych, które są bardziej narażone na niedowagę z powodu zmian metabolicznych związanych z wiekiem, problemów z zębami i jamą ustną, trudności w połykaniu, samotności lub ograniczonej mobilności. U dzieci poniżej piątego roku życia niedowaga również stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i rozwoju, dlatego regularne kontrole wzrostu i wagi są niezbędne.
Podstawowym narzędziem stosowanym do oceny, czy dana osoba ma niedowagę, jest obliczenie wskaźnika masy ciała (ang. Body Mass Index, w skrócie BMI). BMI to prosty wskaźnik, który powstaje przez podzielenie masy ciała w kilogramach przez wzrost w metrach podniesiony do kwadratu. Na przykład, jeśli ważysz 58 kilogramów i masz 1,70 metra wzrostu, Twoje BMI wynosi około 20,1 (58 podzielone przez 1,70 razy 1,70).
U dorosłych osób powyżej 15. roku życia wartość BMI poniżej 18,5 uznaje się za niedowagę. Jeśli BMI spada poniżej 17,0, mówimy o umiarkowanej lub ciężkiej szczupłości, która wiąże się z wyraźnie zwiększonym ryzykiem chorób i gorszym stanem zdrowia. Wartość poniżej 16,0 jest określana jako skrajnie niska i wiąże się z poważnym ryzykiem problemów zdrowotnych, złym stanem fizycznym, letargiem, a nawet zagrożeniem życia.
W przypadku dzieci stosuje się nieco inne podejście. Niedowaga u dzieci definiowana jest jako BMI poniżej 5. percentyla dla danego wieku, co oznacza, że dziecko waży mniej niż 95% swoich rówieśników.
Należy pamiętać, że BMI ma swoje ograniczenia. Nie uwzględnia różnic w budowie ciała, takich jak ilość masy mięśniowej lub gęstość kości, które mogą się różnić w zależności od wieku, genetyki czy przynależności etnicznej. Dlatego lekarz, poza obliczeniem BMI, może przeprowadzić szereg dodatkowych badań, które pozwolą zrozumieć pełen obraz stanu zdrowia pacjenta.
Podczas wizyty lekarz rodzinny zazwyczaj zadaje pytania o historię chorobową, niedawne zmiany w wadze lub apetycie, przebyte choroby, stosowane leki, tryb życia, poziom aktywności fizycznej oraz sytuację społeczną i materialną. Może również zapytać o nastrój, samopoczucie emocjonalne oraz o to, czy występują trudności w dostępie do żywności lub przygotowywaniu posiłków.
Do podstawowych badań diagnostycznych, które mogą pomóc w ustaleniu przyczyny niedowagi oraz wykryciu ewentualnych powikłań zdrowotnych, należą:
Lekarz może również zlecić konsultację z dietetykiem, który dokładnie przeanalizuje sposób odżywiania się pacjenta i zaproponuje modyfikacje diety. Jeśli istnieje podejrzenie zaburzeń odżywiania lub problemów psychicznych, pacjent może zostać skierowany do psychiatry, psychologa lub terapeuty specjalizującego się w zaburzeniach jedzenia.
W przypadku osób starszych lub tych, które mają trudności z robieniem zakupów czy przygotowywaniem posiłków, lekarz może polecić skorzystanie z usług dostarczania gotowych posiłków do domu lub z terapii zajęciowej, która pomoże znaleźć rozwiązania ułatwiające codzienne funkcjonowanie.
W przypadku badań klinicznych dotyczących niedowagi lub zaburzeń odżywiania badacze zwykle stosują ściśle określone kryteria włączenia i wykluczenia, aby upewnić się, że uczestnikami są osoby, które rzeczywiście potrzebują interwencji, a wyniki badania będą wiarygodne i bezpieczne.
Podstawowym kryterium kwalifikacyjnym w takich badaniach jest potwierdzenie niedowagi poprzez obliczenie BMI. W badaniach klinicznych często przyjmuje się wartość BMI poniżej 18,5 jako próg kwalifikujący do udziału w badaniu. Niektóre badania mogą zawężać kryteria, na przykład obejmując tylko osoby z BMI poniżej 17,0, jeśli badanie dotyczy ciężkiej niedowagi lub niedożywienia.
Często wymagane są również szczegółowe badania laboratoryjne, które pozwalają ocenić stan odżywienia pacjenta oraz wykluczyć inne choroby, które mogłyby wpłynąć na wyniki badania. Przykładowo, badacze mogą żądać pełnej morfologii krwi, badań biochemicznych (poziom albumin, białka całkowitego, elektrolitów), badania poziomu witamin i minerałów, a także testów funkcji tarczycy, nerek i wątroby.
W niektórych badaniach klinicznych konieczne może być również przeprowadzenie testów wykrywających insulinooporność, czyli stan, w którym komórki organizmu nie reagują prawidłowo na insulinę. Insulinooporność może występować nie tylko u osób z nadwagą, ale również u niektórych osób z niedowagą, co stanowi interesujące pole badawcze.
Uczestnicy badań klinicznych często muszą także wypełnić szczegółowe kwestionariusze dotyczące nawyków żywieniowych, stylu życia, historii zdrowotnej oraz samopoczucia psychicznego. Te informacje pomagają badaczom lepiej zrozumieć przyczyny niedowagi i dostosować interwencje do indywidualnych potrzeb uczestników.
Niektóre badania mogą wymagać dodatkowych testów, takich jak badanie składu ciała za pomocą densytometrii (DEXA), które pozwala dokładnie zmierzyć ilość tkanki tłuszczowej, masy mięśniowej i gęstości kości. To szczególnie ważne, gdy celem badania jest ocena wpływu interwencji żywieniowej na skład ciała, a nie tylko na samą masę ciała.
W badaniach dotyczących niedowagi u osób starszych lub osób z przewlekłymi chorobami, badacze mogą również przeprowadzać testy oceniające siłę mięśniową, mobilność, równowagę oraz ogólną sprawność fizyczną. Niedowaga często wiąże się z sarkopenią, czyli utratą masy mięśniowej, co znacząco wpływa na jakość życia i niezależność pacjentów.
Badania kliniczne mogą również wymagać regularnych wizyt kontrolnych, podczas których monitoruje się postępy uczestników, mierzy się ich wagę, pobiera krew do badań oraz ocenia ogólny stan zdrowia. Dzięki temu badacze mogą na bieżąco dostosowywać interwencje i upewnić się, że uczestnicy są bezpieczni.
Rokowanie u osób z niedowagą zależy w dużej mierze od przyczyny tego stanu oraz od tego, jak szybko zostanie postawiona diagnoza i wdrożone leczenie. Jeśli niedowaga wynika z przejściowych czynników, takich jak zwiększony stres, wzmożona aktywność fizyczna czy chwilowe trudności w dostępie do żywności, rokowanie jest zazwyczaj dobre – po ustabilizowaniu sytuacji i wprowadzeniu odpowiedniej diety osoba może odzyskać zdrową wagę bez większych konsekwencji zdrowotnych.
Jeśli jednak niedowaga jest związana z przewlekłymi chorobami, takimi jak zaburzenia trawienia, cukrzyca, nadczynność tarczycy, nowotwory czy zaburzenia odżywiania, rokowanie zależy od skuteczności leczenia tych schorzeń. W takich przypadkach niedowaga może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak osłabienie układu odpornościowego, osteoporoza, niedokrwistość, problemy z płodnością, osłabienie mięśni oraz wydłużony czas rekonwalescencji po chorobach.
U osób starszych niedowaga wiąże się z większym ryzykiem upadków, złamań kości, upośledzeniem funkcji poznawczych oraz ogólnym pogorszeniem jakości życia. Niedobory składników odżywczych mogą prowadzić do utraty masy mięśniowej (sarkopenii), co znacząco ogranicza samodzielność i mobilność starszych pacjentów.
W przypadku dzieci z niedowagą, szczególnie tych poniżej piątego roku życia, stan ten może prowadzić do opóźnień w rozwoju fizycznym i umysłowym, osłabienia układu odpornościowego oraz zwiększonej podatności na infekcje. Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), niedożywienie u dzieci jest jedną z głównych przyczyn zgonów wśród najmłodszych na całym świecie. Około połowy zgonów dzieci poniżej piątego roku życia jest związana z niedożywieniem, które osłabia organizm i utrudnia walkę z chorobami.
Niedowaga sama w sobie nie jest najczęściej bezpośrednią przyczyną zgonu, jednak może znacząco zwiększać ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych, które mogą prowadzić do śmierci. Wskaźniki przeżywalności zależą głównie od przyczyny niedowagi oraz od tego, czy pacjent otrzymuje odpowiednie wsparcie medyczne i żywieniowe.
W skrajnych przypadkach niedożywienia, gdy BMI spada poniżej 16,0, pacjenci mogą doświadczać zagrażających życiu stanów, takich jak niewydolność narządów, poważne zaburzenia elektrolitowe, osłabienie funkcji serca oraz skrajne wyczerpanie fizyczne i psychiczne. W takich sytuacjach hospitalizacja i intensywne leczenie żywieniowe są niezbędne, aby ratować życie pacjenta.
Globalnie, według danych WHO z 2022 roku, około 390 milionów dorosłych cierpiało z powodu niedowagi. Niedożywienie u dzieci jest jeszcze bardziej rozpowszechnione – w 2022 roku około 149 milionów dzieci poniżej piątego roku życia było zbyt niskich jak na swój wiek (co oznacza przewlekłe niedożywienie), 45 milionów było zbyt chudych w stosunku do wzrostu (ostre niedożywienie), a 37 milionów miało nadwagę lub otyłość. Prawie połowa zgonów u dzieci poniżej piątego roku życia była związana z niedożywieniem, które zwiększa podatność na choroby i obniża szanse na wyleczenie.
W przypadku osób starszych niedowaga i niedożywienie mogą prowadzić do zwiększonej śmiertelności, zwłaszcza jeśli są połączone z innymi przewlekłymi chorobami, takimi jak choroby serca, cukrzyca czy choroby nowotworowe. Badania wskazują, że starsi pacjenci z niedowagą są bardziej narażeni na przedłużającą się rekonwalescencję po operacjach, większą liczbę powikłań pooperacyjnych oraz gorsze rokowanie w ogólnym stanie zdrowia.
Ten poradnik ma pomóc Ci zrozumieć schorzenie. Nie zastąpi rozmowy z lekarzem, który najlepiej zna Twoją sytuację.
Opowiedz nam o swoim schorzeniu – przeszukamy wszystkie badania w Europie i skontaktujemy Cię z właściwym ośrodkiem.
